تولون، لوئی

[lui tolon]
Louis Thollon
(ت. آمبرونه، اِن، فرانسه، 12 اردیبهشت 1208/ 2 مه‌ی 1829؛ و. نیس، فرانسه، 19 فروردین 1266/ 8 آوریل 1887)، فیزیکِ خورشیدی.
زندگی علمی تولون از 1257 آغاز شد، یعنی از زمانی که رافائل بیشوفسهایم، بنیادگذار رصدخانه‌ی نیس، برای نصب وسایل طیف نمایی رصدخانه از او یاری خواست. تولون طیف نمائی نوری با پراش بالا، شامل چهار منشور پراشنده، که دو منشور آن از سولفیدکربون ساخته شده بود، طراحی کرد. پرتو نور از هر یک از منشورها دوبار رد می‌شد، و اندازه گیری مکان خطوط به کمک یک ریزسنج صورت می‌پذیرفت. به منظور حذف اثرهای گرمایی، دستگاه بارها روی چند خط خورشیدی که به عنوان نقاط مرجع برگزیده می‌شدند آزمایش می‌شد. کار در مورد طیف نما در سال 1262 کامل شد.
تولون، در آغاز پژوهش خود، در سال 1258، آزمایشی انجام داد که به صورتی نمونه درآمده است. او اثر دوپلر- فیزو را به نحوی عینی ملموس نمایش داد. اگر طرف شرقی و طرف غربی خورشید را متناوباً به شکاف طیف نما بتابانیم، خطوط طیفی تغییر مکانی را نمایش می‌دهند که بر اختلافی به اندازه‌ی 4 کیلومتر در ثانیه میان سرعتهای شعاعی دو منبع دلالت دارند. خطوط زمینی (telluric)، که از جوّ زمین سرچشمه می‌گیرند، ثابت می‌مانند. این روش استفاده از خطوط زمینی را ن. دونر در سال 1269 برای اندازه گیری سرعت دورانی خورشید به کار گرفت.
تولون نموداری بزرگ از طیف خورشیدی ساخت که در 1269 پس از فوتش منتشر شد. دامنه‌ی این طیف از سرخ قابل مشاهده تا سبز متوسط (ازA° 7600 تا A° 5100) گسترده است؛ و 3448 خط را شامل می‌شود، که 2336 خط آن خورشیدی است و 1112 خط آن زمینی، و 246 خط مشترک است. نمودار، علاوه بر مکان خطوط، شدّتهای آنها را نیز در ارتفاع خورشیدی °10 و °30 بالای افق برای هوای خشک و هوای اشباع شده، و نیز، با برون‌یابی، برای رصدهائی که در خارج از جوّ زمین صورت گرفته‌اند، بدست می‌دهد. این نمودار آخرین و مهمترین مدرکی است که برای تهیه آن اطلاعات وسیعی درباره‌ی طیف خورشیدی از طریق طیف نما جمع آوری شده است. چنین اطلاعاتی بعدها از راه طیف نگاری بدست آمدند.
در سال 1264 جایزه‌ای از سوی فرهنگستان علوم به تولون اعطا شد.

کتابشناسی

یکم. کارهای اصلی.

تولون هشت یادداشت درباره‌ی شیوه طیف نمایی در CHS، 86-96 (1878-1883)؛ و نُه یادداشت در مورد رصدهای طیف نمایی ستاره‌های دنباله‌دار، گرفتها(ی خورشید و ماه)، و نواختران، در همان نشریه، 92-102 (1881-1886) انتشار داد. مهمترین آثار تولون در زمینه‌ی طیف نمایی خورشیدی بدین قرارند: « Déplacement de raies spectrales, dû au mouvement de rotation du soleil» همان، 88 (1879)، 169-171؛ و « Constitution et origine du groupe B du spectre solaire» در BA، 1 (1884)، 223-230؛ «Nouveau dessin du spectre Spectroscopie solaire»، همان، 3 (1884)، 330-343؛ «Spectroscopie solarie»، در AON، 2 (1886)، 1D-28D؛ و «Nouveau dessin du spectre solaire»، همان، 3 (1890)، 1A-112A، همراه با 17 لوحه در اطلس.

دوم. خواندنیهای فرعی.

«Allocution… a l’occasion de la M. Tholon»، از ژ. ژانسن، در CHS، 104 (1887)، 1047-1048؛ «Dr. L. Tholon» از همو، در Obs، 10 (1887)، 207؛ و «M. Tholon Atlas of the Solar Spectrum»، از ا. و. موندر، در MNRA، 51 (1891)، 260-261. نیز «Sur la méthod Döppler-Fizeau»، از آو کورنو، در APBL (1891)، 25D-26D.
منبع مقاله :
گیلیپسی، چارلز کولستون، (1387) زندگینامه‌ی علمی دانشوران، ترجمه احمد آرام ... [و دیگران]، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول