خورشید تبرئه شد

از گذشته‌ی دور ثبت و بررسی تعداد، شكل و تحول لكه‌های خورشیدی ابزاری مهم برای مطالعه‌ی لایه های سطحی و زیرسطحی خورشید، پایش آب و هوای فضایی و تغییرات اقلیم بوده است. می‌شود گفت ثبت لكه‌های خورشیدی طولانی‌ترین آزمایش علمی بشر است كه هنوز هم ادامه دارد. خورشیدشناسان داده‌های لكه‌های خورشیدی را مورد بازبینی قرار داده‌اند و تاریخچه‌ای سازگار با واقعیت از فعالیت خورشید در چند قرن گذشته ترسیم كرده‌اند. مدل سازی جدید، برخلاف آنچه قبلاً تصور می‌شد افزایش طولانی مدت قابل توجهی را در فعالیت خورشید از سال 1079 شمسی /1700 میلادی نشان نمی‌دهد.
این روند دانشمندان را به این نتیجه‌گیری سوق داده كه نمی‌توان افزایش دمای جهانی از زمان آغاز انقلاب صنعتی را با افزایش فعالیت خورشید همراه و هماهنگ دانست. نتایج این بررسی و ارتباط آن با تحقیقات اقلیمی به تازگی در مجمع عمومی اتحادیه‌ی بین المللی نجوم منتشر شد.
تعداد و شكل لكه‌های خورشیدی ثابت نیست. به طور متوسط هر 11 سال روند افزایش و كاهش تدریجی لكه‌ها تكرار می‌شود. به این دوره «چرخه‌ی خورشیدی» می‌گویند. دوره‌هایی از فعالیت خورشید در چند صد سال گذشته ثبت شده كه ضعیف و كم لكه بوده‌اند. بین سال‌های 1024 تا 1094ش/ 1645 تا 1715م. دوره‌ای موسوم به كمینه‌ی ماندر (Mander Minimum) رخ داد كه در جریان آن تعداد لكه‌های خورشیدی بسیار سردی رخ داد، به گونه‌ای كه وجود ارتباطی نزدیك بین فعالیت خورشید و تغییر اقلیم مطرح شد. در مقابل، چرخه‌های خورشیدی فعال نیز وجود داشته‌اند. تا چندی پیش اتفاق نظری عمومی در این مورد كه فعالیت خورشید در 300 سال گذشته (پس از پایان كمینه‌ی ماندِر) افزایش یافته و در اواخر قرن بیستم به بیشینه‌ی مقدار خود رسیده وجود داشت. برخی این دوره را بیشینه‌ی بزرگ جدید (Modern Grand Maximum) می‌نامند. به این ترتیب افزایش فعالیت خورشید، برخی از محققان را به این نتیجه سوق داده بود كه خورشید در تغییر اقلیم سال‌های اخیر نقش داشته است.
آنچه اكنون مورد بررسی قرار گرفته ناهماهنگی میان دو دسته اعداد مربوط به شمارش لكه‌های خورشیدی مربوط به سال‌های اخیر است.
در حال حاضر از دو شیوه برای شمارش و تدوین آمار لكه‌های خورشیدی استفاده می‌كنند؛ عدد وولف و عدد گروه (توجه كنید كه عدد لكه‌ها و تعداد لكه‌ها دو مفهوم متفاوتند. عدد لكه‌ها را براساس تعداد لكه‌ها و تعداد گروه لكه‌ها حساب می‌كنند). این دو شیوه به وضوح سطوح متفاوتی از فعالیت خورشید قبل از حدود سال 1264ش/ 1885م. و نیز حوالی سال 1324ش/ 1945م. نشان داده‌اند.
نتایج به دست آمده در پژوهش جدید، تغییرات مشاهده شده در اقلیم زمین را كه از قرن هجدهم آغاز شده و تا انقلاب صنعتی در قرن بیستم گسترش یافته بود، به فعالیت‌های صنعتی بشر مربوط می‌داند نه به تأثیر فعالیت‌های طبیعی خورشید. به بیان دیگر اكنون معین شده افزایش فعالیت خورشید كه بین سال‌های قرن 18 و اواخر قرن 19 گزارش شده نوعی خطای هماهنگی سازی در عدد گروه لكه‌ها بوده است. حال كه این خطا اصلاح شده، به نظر می‌رسد داده‌های جدید بر این موضوع تأكید دارد كه فعالیت خورشید از سال‌های دهه‌ی 1700 تقریباً ثابت باقی مانده است. آمار بازبینی شده‌ی عدد لكه‌های خورشیدی نوعی برآورد هماهنگ از فعالیت خورشید ارائه می‌كند كه می‌شود آن را تا حدود 400 سال قبل هم گسترش داد. لازم است مدل‌های موجود درباره‌ی تغییرات اقلیم با استفاده از این تصویر جدید از فعالیت و تحول بلندمدت خورشید دوباره ارزیابی شوند. بر این اساس مطالعات بیشتری، هم در مورد فیزیك خورشید (مدل سازی چرخه‌ی خورشید و پیش‌بین‌های آن) و هم اقلیم شناسی مورد نیاز است تا نقشی كه خورشید در تغییرات بلند دوره‌ی اقلیم دارد مشخص شود.
منبع مقاله :
ماهنامه نجوم، شماره‌ی 10.