![گسترش اتحاديه اروپا به منطقه قفقاز جنوبي: گسترش اتحاديه اروپا به منطقه قفقاز جنوبي:](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/b07e8d48-5cb4-45fc-b329-5e19d4ce52f1.jpg)
![گسترش اتحاديه اروپا به منطقه قفقاز جنوبي: گسترش اتحاديه اروپا به منطقه قفقاز جنوبي:](/_WebsiteData/Article/ArticleImages/995/1518/1533/DJCHS20.jpg)
گسترش اتحاديه اروپا به منطقه قفقاز جنوبي:
رؤيا يا واقعيت(2)
شوراي اروپا در ژوئن 1993 در كپنهاگ پروسه بلند پروازانهاي را براي فائق آمدن بر ميراث درگيري، نزاع و كشمكش و اتحاد مجدد تقسيم اروپا را آغاز نمود. در اين اجلاس شوراي اروپايي شرايطي را براي الحاق و پيوستن كشورهاي متقاضي تعيين و تصويب نمودند كه به «معيارهاي كپنهاگ» معروف گرديد. اين شرايط يك معيار و سنجشي را براي كشورهاي متقاضي در فرآيند اصلاحات لازم ايجاد ميكرد كه با انجام آنها، اين كشورها را براي عضويت آماده مينمود. گفتني است كه اين معيارها با اصول سياستهاي اقتصادي و سياسي مورد مصرح در «پيمان اتحاديه اروپايي» يعني پيمان ماستريخت كه در اول نوامبر 1993 به اجرا درآمد، سازگاري و تطابق دارد. ماده (0) اين پيمان تصريح دارد كه «…هر كشور اروپايي ميتواند براي عضويت در اتحاديه اروپايي درخواست عضويت نمايد. تقاضاهاي هر كشور متقاضي بدون غرض و فقط بر اساس شايستگي و استحقاق مورد بررسي قرار ميگيرد…» ماده (F)، ماده 3a (13) و ماده (N) نيز به اين شرايط و معيارها تصريح دارند.
سران اتحاديه اروپايي در اجلاس كپنهاگ در 22 ژوئن 1993 سه معيار اصلي را براي گسترش اتحاديه اروپا و عضويت كشورهاي اروپاي مركزي و شرقي تعيين كردند:
الف) شرايط سياسي: كشورهاي متقاضي بايستي نهادهاي باثباتي را ايجاد كنند كه تضمين كننده دموكراسي، حكومت قانون و رعايت حقوق بشر باشد و به حقوق اقليتها احترام بگذارد:
ب) شرايط اقتصادي: وجود اقتصاد بازار پويا و كارآمد و هماهنگ با اتحاديه اروپا و داشتن توانايي لازم براي رقابت با نيروهاي بازار در اتحاديه اروپايي؛
ج) كشورهاي متقاضي توانايي لازم براي برآورد تعهدات ناشي از عضويت و تبعيت اهداف سياسي، اقتصادي و مالي و پولي را بايد داشته باشند. اين شرايط به اجراي قوانين مصوب و خواستهها و الزامات عضويت در اتحاديه اروپايي اشاره دارد. {12} اضافه ميگردد كه در جزئيات كشورهاي عضو بايستي بالغ بر 31 شرط و معيار كه انجام اصلاحات در همه زمينهها و بخشها را شامل ميگردد را بر آورده نمايند تا بتوانند به اين اتحاديه ملحق گردند.
استراتژي اتحاديه اروپا در قفقاز جنوبي
علايق و منافع اروپا در منطقه قفقاز جنوبي
1.دسترسي به ذخاير و منافع انرژي خزر و قفقاز جنوبي؛
2.دسترسي به منطقه آسياي مركزي از طريق كشورهاي قفقاز به عنوان منطقه رابط؛
3.گسترش حوزه نفوذ خود بر اين منطقه و مناطق حاشيه آن؛
4.ايجاد حاشيه امنيتي به اتحاديه اروپا با برقراري صلح و ثبات در اين منطقه؛
5.برقراري صلح و ثبات در منطقه و ترويج دموكراسي و ارزشهاي اروپايي به عنوان يكي از اهداف و سياستهاي معنوي اروپاييان؛
6.مطرح كردن اروپا به عنوان يك بازيگر و قدرت فعال در سطح منطقه و جهان؛
7.تعريف اتحاديه اروپايي به عنوان يك بازيگر جديد در منطقه قفقاز؛
8.تقليل نفوذ كشورهاي قدرتمند همسايه نظير ايران و روسيه و شايد به نوعي تركيه (در صورت الحاق آن به اروپا چنين سياستي را دنبال نخواهد كرد)؛
9.يافتن بازارهاي جديد براي كشورهاي عضو با همكاريهاي اقتصادي و بازرگاني.
اهداف اتحاديه اروپايي در گسترش به منقطه قفقاز جنوبي
پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي، اتحاديه اروپا كشورهاي قفقاز جنوبي را به عنوان يكي از بخشهاي جدا شده از اروپا با نگاه اصلي به ذخاير غني انرژي و بعد استراتژيكي آن تعريف كرد و بر اساس استراتژي خود را تعامل با اين كشورها، توسعه و گسترش روابط با اين كشورها با هدف حضور فعال و نفوذ در اين منطقه و كسب منافع اقتصادي تعيين نمود.
بنابراين، مهمترين اهداف كلان اتحاديه اروپايي در گسترش به منطقه قفقاز را ميتوان تأمين و كسب منافع اقتصادي خود با تأكيد بر انرژي مورد نياز آتي خود (نفت و گاز) با توجه به اهميت و موقعيت والاي اقتصادي آن، حضور فعال سياسي و نفوذ در اين منطقه به عنوان يك منطقه استراتژيك و به عنوان رقيب جدي با آمريكا و تأمين امنيت كشورهاي عضو با پيوستن اين كشورها و حصول اطمينان از حلقه امنيتي خود و كمك به اين كشورها براي برقراري صلح و ثبات و امنيت و حل مناقشات داخلي و منطقهاي در جهت منافع خود ميباشد. اين اتحاديه براي رسيدن به اهداف فوق سياستها، برنامهها و اقدامات و ابزارهايي را تعريف و در دستور كار خود قرار داده است كه در ذيل به آنها اشاره ميگردد:
1. سياست همسايگي يا همجواري اروپا:
اهداف اصلي اين سياست را چنين ميتوان برشمرد:
1.تقويت حاكميت قانون و ساختارهاي دموكراتيك؛
2.انجام اصلاحات در زمينه تقسيم قدرت ميان نهادهاي حكومت؛
3.تقويت قوانين انتخابات مطابق با استانداردهاي دموكرتيك؛
4.حمايت از حقوق بشر و آزادي رسانهها؛
5.اصلاح مقررات مركزي و مالياتي؛
6.مبارزه با رشوه و فساد؛
7.شفافسازي در زمينههاي درآمدهاي نفتي؛
8.كاهش سطح فقر؛
9.پيوستن به سازمان تجارت جهاني؛
10.افزايش همكاريهاي منطقهاي؛
11.حل مناقشات داخلي و منطقهاي؛
12.توسعه زير ساختهاي اقتصادي در زمينههاي حمل و نقل و انرژي با توجه به منافع آنها؛
13.مبارزه با جرايم سازمان يافته و مواد مخدر و پول شوئي و …
به هر حال، اتحاديه اروپايي به منظور تداوم و پيشرفت آسان فرايند گسترش،بايستي روابط خود را با همسايگان بلافصل خود نظير بلاروس، اوكراين، روسيه و مولداوي در شرق و با كشورهاي بالكان غربي، نظير كرواسي، يوگسلاوي سابق، مونتهنگرو، بوسني هرزهگوين و همچنين همسايگان مديترانهاي خود در جنوب و كشورهاي منطقه قفقاز جنوبي توسعه و تعميق بخشد. اتحاديه اروپايي در راستاي اين هدف نسبت به ساير كشورهاي اروپايي و همسايگان آتي خود تدابير و سياستهايي را اتخاذ نمود. اتحاديه اروپايي با روسيه، مولداوي، بلاروس و اوكراين به عنوان همسايگان مستقيم و بلافصل خود موافقتنامه «همكاري و مشاركت» را امضاء كرده است. در بالكان غربي شوراي اروپايي طي اجلاسي در ژوئن 2000 در سانتاماريا از كشورهاي منطقه بالكان به عنوان «كانديداهاي بالقوه» ياد كرد و آمادگي خود را براي انتقال تجربيات و دانش به كشورهاي مزبور اعلام نمود. روند «ثبات سازي و همكاري و مشاركت» به عنوان چارچوبي براي سياستهاي اتحاديه اروپايي در بالكان غربي در نظر گرفته شد و به عنوان «مسيري براي اروپا» مورد توجه كشورهاي مزبور قرار گرفت. كميسيون اروپايي به كرواسي پيشنهاد مذاكره نمود و با بوسني هرزهگوين نيز اقداماتي را براي «انعقاد موافقتنامه همكاري و ثبات سازي» آغاز نمود. اقداماتي براي بررسي و انعقاد اين موافقتنامه با يوگسلاوي سابق نيز برداشته شد. مردم صربستان نيز تصميم گرفتند تا به انزواي خود پايان دهند و به اروپا فكر كند. درخصوص مونتهنگر و نيز همكاريهاي نزديكي بين طرفين صورت گرفته است. با روسيه (شرق) نيز اقدامات و همكاريهاي خوبي در زمينههايي مثل تجارت و انرژي و حتي انعقاد موافقتنامه همكاري و مشاركت صورت گرفته است. در اين خصوص بدليل حساسيتهاي بيشتر مثل موضوع كالينينگراد نياز به استراتژي و همكاري بيشتر در سطح منطقهاي است. همسايگان مديترانهاي نيز به سمت نزديكتر شدن به سوي اتحاديه اروپايي از طريق مشاركت و همكاري يورو – مديترانهاي و تكميل موافقتنامههاي همكاري حركت ميكنند. {13} اتحاديه اروپا در خصوص كشورهاي منطقه قفقاز جنوبي هم سياست همسايگي اروپا را اتخاذ نمود. هايدي تاليويته نماينده ويژه اتحاديه اروپايي در منطقه قفقاز جنوبي اولويت سياست خارجي اين اتحاديه را حفظ، تداوم و گسترش روابط خود با كشورهاي قفقاز جنوبي و راهكارهاي مورد نظر سياست خارجي اتحاديه اروپايي در قبال قفقاز در قالب سياست همسايگي اروپا دانست. كشورهاي منطقه قفقاز جنوبي هم متقابلا تمايل و علاقه خود را براي پيوستن به اتحاديه اروپايي نشان دادند. به عنوان مثال، با امضاي موافقتنامه همكاري و مشاركت (PCA) ميان گرجستان و اتحاديه اروپايي در سال 1999 و سپس ديگر كشورهاي منطقه مسير حركت و همكاري و توسعه روابط را عملا آغاز كردند. اتحاديه اروپايي روابط خود با اين كشورها را بر اساس روابط پايدار دراز مدت، تشويق دموكراسي و اصلاحات اقتصادي، توسعه پايدار و تجارت توسعه خواهد داد و گسترش اتحاديه اروپايي پوياييهاي جديدي را در روند همگرايي اروپايي به همراه خواهد داشت و فرصت مهمي براي پيشرفت روابط با كشورهاي همسايه بر اساس ارزشهاي مشترك سياسي و اقتصادي فراهم خواهند نمود.
2. ساير اقدامات اتحاديه اروپا:
نتيجه و جمعبندي
يادداشتها
{1} . بر اساس پيمان اتحاديه اروپايي (پيمان ماستريخت) اين اتحاديه به سه ستون و ركن پايهريزي شد و زمينههاي وحدت و همگرايي اروپا در ابعاد سياسي، اقتصادي و امنيتي فراهم آمد. ستون اول، اتحاديه پولي و اقتصادي (پول مشترك و بانك مركزي مشترك)، ستون دوم، سياست خارجي و امنيتي مشترك و ستون سوم، همكاريهاي حقوقي، قضايي، مدني، اجتماعي و امور داخلي بود.
{2}.Romano, Prodi,EU Enlargement:The Final Lap,IN:
http://europa,eu,int/rapid/start/cgi/guesten.ksh?-action.gettxt=gt&doc=spe
{3} . پس از انعقاد پيمان ماستريخت Mastriht Treaty در سال 1993 جامعه اروپايي (EC) به اتحاديه اروپايي (European Union) تغيير نام يافت.
{4} . سران 5 كشور غرب بالكان با گردهمايي در مقدونيه اولين تلاشهاي خود را جهت اتخاذ راهكارهاي مشترك و همكاري نزديك اين كشورها در پيوستن به اتحاديه اروپا بررسي كردند. نشست بعدي 5 كشور فوق يعني آلباني، مقدونيه، بوسني و هرزهگوين، كرواسي و مونتهنگرو با حضور سران 15 كشور اتحاديه اروپايي، 10 كشور اروپاي مركزي و شرقي و بلغارستان، روماني، بلژيك و تركيه نامزدهاي اصلي پيوستن به اين اتحاديه در پورتوكراس يونان در اواخر خردادماه 1382 برگزار و موضوع پيوستن اين كشورها مورد بحث و بررسي قرار گرفت. سران كشورهاي اروپايي براي فراهم نمودن مقدمات امر و كمك به اين كشورها جهت پيوستن آنها به اتحاديه اروپايي بالغ بر 200 ميليون يورو براي سالهاي 2006-2004 اختصاص دادند. البته قبلاً نيز 6/4 ميليارد يورو بين سالهاي 2006-2000 اختصاص داده بود. به هر حال، در اين اجلاس از الحاق اين كشورها به اتحاديه اروپايي به شرط رعايت معيارها و شرايط كپنهاگ استقبال گرديد.
{ 5 }. http://ifs.tu-darmstadf.de/pg/regorgs/frilsmurphy2.doc
{6} . «قفقاز» منطقهاي است كوهستاني در جنوب غربي روسيه كه از غرب به درياي سياه و آزوف، از شرق به درياي خزر، از شمال به اراضي پست كوما – مانيچ و از جنوب به ايران و از جنوب غربي به تركيه محدود ميگردد. مساحت منطقه قفقاز بالغ بر 400 هزار كيلومتر مربع ميباشد. اين منطقه را به دو منطقه «قفقاز جنوبي» و «قفقاز شمالي» تقسيم ميكنند. قفقاز جنوبي كه به زبان فارسي «ماوراي قفقاز» به زبان روسي «زاكافكازيا يا يوژني كافكاز» و به زبان انگليسي «ترانس كاكازيا» (Trans-Caucasia) مينامند، شامل سرزمينهاي جنوبي واقع در دامنههاي جنوبي قفقاز بزرگ از قلمرو امپراتوري روسيه بود و كشورهاي آذربايجان، ارمنستان و گرجستان را شامل ميشود كه مساحت كل آن نيز 186 هزار كيلومتر مربع و جمعيت آن حدود 15 ميليون نفر ميباشد. «قفقاز شمالي» هم شامل جمهوريهاي خود مختار داغستان، چچن، اينگوش، اوستياي شمالي، كاباردار – بالكار (قبارطه بلغار) ، قاراچاي – چركسك و آديگه ميباشند كه از نظر سياسي – اداري در تركيب فدراسيون روسيه جاي دارند. تلخيص از مقاله «ايران و قفقاز» نوشته دكتر بهرام اميراحمديان، فصلنامه اطلاعات سياسي – اقتصادي، شماره 136-135.
{7} . برژينسكي اوراسيا را شامل 9 كشور قزاقستان، قرقيزستان، تاجيكستان،ازبكستان، تركمنستان، آذربايجان، ارمنستان، گرجستان و افغانستان ميداند و بطور بالقوه تركيه و ايران را نيز كه هر دو از نظر سياسي و اقتصادي در حال رشد هستند به آنها اضافه مينمايد.
{8}
{9} . زيبگنو، برژينسكي، صفحه بزرگ شطرنج: برتري آمريكا و الزامات ژئواستراتژيك آن، نقد و بررسي توسط سيد جواد صالحي، فصلنامه خاورميانه، سال هفتم، شماره 2، تابستان 1380، صص 380-375.
{10} . همان، صص 380-375.
{11} . آقاي كريستين لاو معتقد است: هر كشوري كه بر مسير ترانزيت و انتقال انرژي (نفت و گاز طبيعي) تسلط و كنترل كامل داشته باشد، به منزله اين است كه بر خود نفت و گاز تسلط دارد. مراجعه كنيد به:
Christian Lowe,Georgia in Cricis,U.S & Russia step in,2003 IN:
http://iafrica.com/news/worldnews.
{12}.http://europa.eu.int/comm/enlargement/report2002/strategy-en.pdf.
{13}.http;//www.bertelsman-stifung-de/documents/euk-eg.pdf.p13.
{14} .جهت آگاهي از ميزان كمكها و نوع كمكهاي اتحاديه اروپا به گرجستان و ديگر كشورهاي منطقه به سايت اينترنتي به نشاني www.http://europa.eu.int/common/external-relation/georgia مراجعه نماييد.
پی نوشت:
(1). آقاي حسن عسگري كارشناس مسايل قفقاز است.
(2). TACIS
معرفي سايت مرتبط با اين مقاله
تصاوير زيبا و مرتبط با اين مقاله