آداب المتعلمين

عنواني براي برخي کتابها شامل رهنمودهايي براي دانش‌پژوهان و محصلان در مورد چگونگي مطالعه، رفتار با استاد و همدرسان، تشويق به طلب علم، وسايل افزودن قدرت يادگيري و فراگيري، پاکدامني، پرهيزکاري، جستن دانش براي خود آن و نزديکي به خدا، انجام کارهايي براي نيرومند شدن حافظه و امثالها. آثار برخي از مؤلفان در اين زمينه و با همين عنوان، بدين شرح‌اند:
الف) آداب المتعلمين منسوب به خواجه نصيرالدين محمد بن محمد بن حسن طوسي (م 637ق) که ضمن مجموعه‌ي مشهور جامع المقدمات کراراً چاپ شده و فصول آن بدين قرار است: 1) در ماهيت علم و برتري آن؛ 2) نيت؛ 3) گزينش علم و استاد و شريک؛ 4) کوشش و مواظبت؛ 5) آغاز به تحصيل؛ 6) توکل؛ 7) وقت درس خواندن؛ 8) مهرباني و نيک‌خواهي؛ 9) استعاذه؛ 10) پاکدمني؛ 11) آنچه حافظه را نيرو بخشد؛ 12) آنچه مايه‌ي افزايش روزي گردد. از اين کتاب نسخه‌اي خطي به شماره‌ي 2933 (ش1-دفتر 1-پ5پ) در کتابخانه‌ي مدرسه‌ي سپهسالار موجود است که نگارندگان فهرست آن مي‌گويند: کتابي است از برهان الدين زرنوجي حنفي از علماي قرن ششم و در اصل به نام «تعليم المتعلم» است که داراي 13 فصل بوده است. در آن دست برده و آن را 13 فصل کرده و به خواجه نصيرالدين طوسي نسبت داده و نشانه‌هاي سني بودن را از آن زدوده‌اند و علت آن، آمدن نام خواجه نصير در دو جاي آن است که گفته مي‌شود شب را تا بامداد نمي‌خفته و به کتاب خواندن مي‌گذرانده است؛ ب) مؤلف شيعي ناشناخته‌اي که اثر او نيز بدين نام و مانند کتاب منسوب به خواجه نصيرالدين طوسي 12 فصل است و نسخه‌اي از آن به خط شيخ غنام (1045ق) در کتابخانه‌ي علي محمد نجف آبادي موجود بوده است؛ ج) مؤلفاني گمنام که شش نسخه از کتابهايشان به شماره‌هاي 62 تا 67 (اخلاق) در کتابخانه‌ي آستان قدس رضوي موجود است.
کتابنامه:
فهرست آستان قدس، 371/6-372؛ الذريعة، 27/1-28؛ فهرست کتابخانه‌ي سپهسالار، 16/1-17.235/3-236.
منبع مقاله :
گروه نويسندگان، (1391) دائرةالمعارف تشيع، تهران: حکمت، چاپ اول.