انقلاب در امور نظامی

مفهوم انقلاب در امور نظامی (1) یكی از مفاهیم به نسبت جدید در ادبیات نظامی - استراتژیك محسوب می‌شود كه پیوند مستقیم و نزدیكی با انقلاب در امور تكنولوژیك داشته و گفته می‌شود كه ابزارها و روش‌های جدید جنگ مثل جنگ‌های اطلاعاتی و یا جنگ‌های شبكه محور (2) منجر به شكل گیری این انقلاب شده اند (حسینی تاش، 1387: 91).
در نگاهی دیگر انقلاب در امور نظامی را به معنای تحول و دگرگونی در ارتش امریكا به سمت هر چه كوچك تر شدن و قدرتمندتر شدن نیروهای نظامی بیان می‌كنند؛ چرا كه هسته اولیه مباحث مربوط به این انقلاب به دولت امریكا به خصوص پایان جنگ سرد بر می‌گردد. در این دوران نظامی خود به تكنولوژی‌های برتر و افزایش سرعت دقت در هدف گیری در جهت كسب بیشترین نتیجه با كمترین خسارت را انجام داد كه به انقلاب در امور نظامی مشهور شد (فرجی راد و صوفی، 1389: 45).
در واقع انقلاب در امور نظامی انقلابی به دنبال انقلاب‌های گذشته است كه در امور نظامی اتفاق افتاده و ماهیت جنگ را دگرگون كرده است؛ به عنوان مثال در این زمینه می‌توان به اختراع باروت و تفنگ، ورود كشتی‌های جنگی و توپ در قرن 16، ابداع توپخانه در نیمه قرن 19 و یا اختراع تسلیحات هسته ای، بمب افكن‌های استراتژیك، موشك‌های بالستیك و ... اشاره كرد كه همگی باعث تحول و دگرگونی ماهیت جنگ و روش‌های آن شده اند (در این زمینه ر.ك: Matheswaran 2005: 14).
به لحاظ تاریخی نقطه شروع انقلاب در امور نظامی به عملیات طوفان صحرا به رهبری دولت امریكا در جریان جنگ علیه عراق در سال 1991 بر می‌گردد. در این جنگ ارتش امریكا از سیستم‌های ردیاب جهانی با تسلیحات هدایت شونده لیزری و همچنین تسلیحات نامرئی و دقیقی استفاده كرد كه از آن به عنوان تبدیل سیستم جنگی به سیستم هوشمند یاد شد (Jeremy 2007: 32). به دنبال این واقعه در تعریفی كه دفتر ارزیابی وزارت دفاع امریكا از مفهوم انقلاب در امور نظامی داد، آن را به عنوان تغییرات عمده در ماهیت جنگ بیان كرد كه در نتیجه كاربرد ابتكاری تكنولوژی‌ها بوده و همراه با تغییر چشمگیر در دكترین‌های نظامی و مفاهیم عملیاتی است كه به طور بنیادی ویژگی‌ها و رفتار عملیات‌های نظامی را تغییر می‌دهد (Jeremy 2007: 34).
در واقع انقلاب در امور نظامی، انقلابی اساسی در روش سازمان دهی مؤسسات و سازمان‌های نظامی، تجهیزات و آموزش برای جنگ و نیز روش هدایت خود جنگ محسوب می‌شود. در این میان همان گونه كه بیان شد نقش اصلی در این انقلاب، انقلاب تكنولوژیك در تبدیل سیستم‌های جنگی به سیستم‌های هوشمند، تغییر در ساختار‌ها و ویژگی‌های جنگ و عدم تلفات انسانی است (زارع، 1390).
در همین راستا تئوریسین‌های رادیكال نیروی هوایی امریكا هسته اصلی این انقلاب را مربوط به قدرت هوایی این دولت در پیشرفت‌های چشمگیر در توانایی‌های هدف گیری دقیق و ساخت هواپیماهای مدرن و غیر قابل شناسایی بیان می‌كنند. این در حالی است كه استراتژیست‌های غیرنظامی وزارت دفاع نیز معتقدند كه انقلاب واقعی در امور نظامی 5 الی 10 سال دیگر از طریق ورود تجهیزاتی كه در برنامه‌های دفاعی سال‌های آینده امریكا پیش بینی و طرح ریزی شده است، محقق خواهد شد (زارع، 1390).
به طور كلی مهم ترین ویژگی‌های انقلاب در امور نظامی عبارتند از:
1. كاهش فاصله میان سطوح استراتژی، تاكتیك و عملیات كه خود منجر به تمركززدایی و فشردگی سلسله مراتب در عملیات جنگی شده است؛
2. استفاده از سیستم‌های ضربتی دقیق؛
3. استفاده از اطلاعات جاسوسی تمام عیار؛
4. حمله دقیق با استفاده از تسلیحات هدایت شونده؛
5. افزایش قابلیت مانور واحدهای نظامی؛
6. استفاده از جنگ‌های اطلاعاتی؛
7. استفاده از تسلیحات هوشمند؛
8. استفاده از پایگاه‌های نظامی كم هزینه و سریع الانتقال؛
9. استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین (Dickens 1999).

پی‌نوشت‌ها:

1. Revolution in Military Affairs (RMA).
2. Network Centric (NCW).

منبع مقاله :
رسولی ثانی آبادی، الهام؛ (1393)، درآمدی بر مهم‌ترین مفاهیم و اصطلاحات روابط بین الملل، تهران: انتشارات تیسا، چاپ یكم.