بو/ قوه بویایی در آیات قرآن

رایحه‌های هم خوشایند و هم ناخوشایند که با قوه‌ی بویایی درک می‌شوند. در مقابل ارجاعات بسیار به حواس شنوایی و بینایی (نک. دیدن و شنیدن) به ندرت در قرآن به حس بویایی اشاره شده است. دو واژه از ریشه ر و ح
دوشنبه، 30 بهمن 1396
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
بو/ قوه بویایی در آیات قرآن
 بو/ قوه بویایی در آیات قرآن

نویسنده: مانوئلا مارین
مترجم: امیر مازیار
رایحه‌های هم خوشایند و هم ناخوشایند که با قوه‌ی بویایی درک می‌شوند. در مقابل ارجاعات بسیار به حواس شنوایی و بینایی (نک. دیدن و شنیدن) به ندرت در قرآن به حس بویایی اشاره شده است. دو واژه از ریشه ر و ح در این‌باره به کار رفته‌اند؛ «ریح» و «ریحان». «ریح» تقریباً همیشه به معنای «باد» است (نک. هوا و باد)، به جز در یک مورد (یوسف: 94) که گفته می‌شود پدر یوسف بوی (ریح) پسر خود را در پیراهنی که برادران یوسف برای او آوردند درک کرد. اما واژه‌ی «ریحان» در آیه‌ی 12 رحمن در زمینه‌ی وصف آفرینش خداوند به کار رفته است: «میوه‌ها و نخل‌ها با خوشه‌های غلاف‌دار و دانه‌های پوست‌دار و گیاهان خوشبو (ریحان)» (رحمن: 11-12). بوی خوش، که مشخصه‌ی گیاهانی همچون سلطان الریاحین یا ریحان است (نک. Lane, s.v. rayhan). در اینجا از جمله مواهب خدا به بشر تلقی شده‌اند. البته عطرهای گیاهی در ارجاعات مکرر قرآن به باغ‌های بهشت غایب‌اند، در حالی می‌توان اشاره به بوهای دیگر و گران‌بهاتر را یافت. در متون زندگی‌نامه‌ای مربوط به زینب، دختر پیامبر، محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) در زمان مرگ توصیه می‌کند که زینب جسد او را شست‌وشو دهد. در این شرح‌ها آمده است که جسد پیامبر با کافور شست‌وشو داده شد (نک. بخاری هرچند قرآن از واژه‌های معمول عربی برای اشاره به بوی خوش، مانند «طیب» یا «عطر»، استفاده نکرده، اما اشاره شده است که در بهشت «نیکان از جامی می‌نوشند که آمیزه‌ای از کافور دارد» (انسان: 5) و «از باده‌ای مُهر شده نوشانده شوند که مُهر آن مشک است» (مطففین: 25-26). در منابع حدیثی، کافور که از درخت کافور به دست می‌آید، مکرراً در زمینه‌ی مراسم خاک‌سپاری به کار رفته است. در متون زندگی‌نامه‌ای مربوط به زینب، دختر پیامبر، محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) در زمان مرگ توصیه می‌کند که زینب جسد او را شست‌وشو دهد. در این شرح‌ها آمده است که جسد پیامبر با کافور شست‌وشو داده شد (نک. بخاری، صحیح، 316/1-317).

بیشتر بخوانید:آداب و خواص به کار بردن بوی خوش


در فرهنگ اسلامی، مشک، عطری که از فرآورده‌های حیوانی به دست می‌آید، معمولاً بنابر سنت، بهترین و گران قیمت‌ترین عطرها تلقی شده است؛ در منابع حدیثی آمده است که معمولاً پیامبر سر خود را با مشک معطر می‌کرد. همچنین در منابع حدیثی آمده است که ماسه‌ی رودخانه‌های بهشت از مشک است. خاستگاه مشک و کافور، که در دوره‌ی باستان شناخته نبوده‌اند، شرق آسیا است. اندکی پیش از ظهور اسلام، گزارش‌هایی از آنها در دوره‌ی ساسانی و بیزانسی در دست است. در شعر عربی پیش از اسلام، از مشک سخن رفته است، چنان‌که در اشعار امرؤ القیس حضور دارد. حضور مشک در قرآن به این عطر شأن خاصی در میان دیگر رایحه‌ها داده و بر کیفیت معطر بودن آن صبغه‌ای دینی افزوده است. مشک و کافور برای استفاده‌های دارویی و در مطبخ مجلل و جهانی خلفای عباسی، برای پخت و پز نیز به کار می‌رفته‌اند.
در سطح مصرف عمومی‌تر، بوی خوش (الریح الطیّب) با استفاده از عطرهای دیگر و ارزان‌تر به دست می‌آمد. تحسینی عام نسبت به بهروزی وجود داشت که برآمده از بوها و عطرهای خوش بود. احادیثی مشهور از علاقه‌ی پیامبر به سه چیز در این جهان می‌گویند: نماز، زن و بوی خوش. عایشه نقل می‌کند که بوی خوش پیامبر پیش از او دوان بود و مشک و عنبر عطرهای محبوب او بودند. بنابر احادیث، خوشبو ساختن بدن بخشی از بهداشت بدنی محسوب می‌شود، که شامل استحمام، مسواک دندان، مراقبت از مو و ... می‌شود. در عین اینکه استعمال بوی خوش برای مردان و زنان پذیرفته شده است، اما در بسیاری از احادیث از زنان خواسته می‌شود که از استعمال بوی خوش در خانه یا خارج از آن خودداری کنند، مگر آنکه برای خوشایند شوهرانشان باشد.
منابع تحقیق :
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1390)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی: حسین خندق آبادی، مسعود صادقی، مهرداد عباسی، امیر مازیار، تهران: انتشارات حکمت.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب