بازار و تجارت در قرآن

اماکنی عمومی که در آنها تبادلات تجاری روی می‌دهد. واژه‌ی «أسواق»، بازارها، در دو جای قرآن به کار رفته است، اما استعمال آن به نحو فرعی بوده است تا نشان دهد پیامبران انسان‌هایی بوده‌اند با سرشتی همچون افرادی که برای
شنبه، 18 فروردين 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
بازار و تجارت در قرآن
بازار / تجارت در قرآن

نویسنده: رونالد پل باکلِی
مترجم: امیر مازیار
اماکنی عمومی که در آنها تبادلات تجاری روی می‌دهد. واژه‌ی «أسواق»، بازارها، در دو جای قرآن به کار رفته است، اما استعمال آن به نحو فرعی بوده است تا نشان دهد پیامبران انسان‌هایی بوده‌اند با سرشتی همچون افرادی که برای تعلیم به سوی آنها فرستاده شدند: «این چه پیامبری است که غذا می‌خورد و در بازارها راه می‌رود؟» (فرقان:7)؛ «و پیش از تو پیامبران را نفرستادیم جز اینکه آنان غذا می‌خورند و در بازارها راه می‌رفتند» (فرقان: 20). قرآن به هیچ بازار خاصی اشاره نکرده است. این امر علی‌رغم آن است که در عربستان بازارهایی بسیار بزرگ هم در دوره‌ی پیش از اسلام و هم در دوره‌ی وحی قرآن وجود داشت و محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز با آنها کاملاً آشنا بود. جدا از بازار مشهور عُکاظ در نزدیکی مکه و بازار مدینه، بازار حَجر یکی از بزرگ‌ترین و غنی‌ترین آبادی‌های شبه جزیره بود و بازار حیره، مرکز خاندان لخمی و شهر مهم کاروانی بین ایران و عربستان و دومة الجندّل، شهری آباد در مسیر مستقیم بین مدینه و دمشق و یکی از مهم‌ترین بازارهای شمال عربستان. مکان نزول قرآن نخست مکه و سپس مدینه بود، که هر دو مراکز تجاری پررونقی بودند (اما نک. P. Crone, Meccan trade., 133-148). قرآن در ابتدا خطاب به مردمانی بود که درگیر فعالیت‌های تجاری بودند و این امر کاملاً در مفاهیم و زبان قرآن انعکاس یافته است. در اینجا تنها چند نمونه‌ی معدود از میان نمونه‌های بسیار آورده می‌شود. قرآن اغلب از مفهوم «تجارت» استفاده می‌کند. گاه معنای این واژه همان معنای معمول است: «مگر آنکه تجارتی با تراضی یکدیگر از شما انجام گرفته باشد» (نساء: 29). اما معمولاً معنایی استعاری در کار است: «همین کسان‌اند که گمراهی را به بهای اهمیت خریدند، در نتیجه تجارتشان سودی به بار نیاورد». زبان تجاری قرآن نه تنها برای استعاره‌های روشنگر، بلکه برای بیان نکات اساسی آموزه‌ها نیز به کار می‌رود. بدین ترتیب، روز قیامت روز محاسبه یا حسابرسی است: «اما کسی که کتابش به دست راستش داده می‌شود گوید: «بیایید و کتابم را بخوانید» (حاقه: 19؛ نیز نک. حاقه: 25)؛ «اما کسی که کتابش به دست راستش داده می‌شود به زودی‌اش حسابی بس آسان کنند» (انشقاق: 7-8؛ نیزنک. انشقاق: 10 و بعد). در این زمان است که اعمال انسان‌ها سنجیده خواهد شد: «و ترازوهای دادگسترانه را در روز قیامت می‌نهیم» (انبیاء: 47)؛ «اما هر که سنجیده‌هایش سنگین برآید، پس وی در زندگی خوشی (عیشة راضیة) خواهد بود». (قارعه: 6-7؛ نیز نک. اعراف: 8-9).
قرآن اغلب از مفهوم «تجارت» استفاده می‌کند. گاه معنای این واژه همان معنای معمول است: «مگر آنکه تجارتی با تراضی یکدیگر از شما انجام گرفته باشد» (نساء: 29). اما معمولاً معنایی استعاری در کار است: «همین کسان‌اند که گمراهی را به بهای اهمیت خریدند، در نتیجه تجارتشان سودی به بار نیاورد» (بقره: 16)؛ «کسانی که کتاب خدا را می‌خوانند و نماز برپا می‌دارند و از آنچه بدیشان روزی داده‌ایم نهان و آشکار انفاق می‌کنند امید به تجارتی بسته‌اند که هرگز زوال نمی‌پذیرد» (فاطر: 29؛ نیز نک. صف: 10). به همین‌سان، مفاهیم خرید و فروش اغلب به نحو استعاری به کار رفته‌اند، مثلاً: «خدا از مؤمنان جان و مالشان را به بهای اینکه بهشت برای آنان باشد خریده است» (توبه: 111). فروش برای بیان چشم‌پوشی از وحی خداوند به کار رفته است: «پیمان خدا را به بهای ناچیزی مفروشید» (نحل: 95؛ نیز نک. بقره: 86؛ آل عمران: 77)؛ «وه که به چه بهایی فروختند نفوسشان را» (بقره: 90؛ نیز نک. بقره: 175)؛ «کسانی که کفر را به بهای ایمان خریدند» (آل عمران: 177)؛ «آیات خدا را به بهای ناچیزی فروختند» (توبه: 9).

بیشتر بخوانید: اهل بیت و تجارت


در مواضع متعددی قرآن ضرورت توزین و اندازه‌گیری صحیح را گوشزد می‌کند: «ای قوم من پیمانه و ترازو را به‌داد تمام دهید» (هود: 85)؛ «و وزن را به انصاف برپا دارید» (رحمن: 9)؛ «وای بر کم‌فروشان! که چون از مردم پیمانه ستانند تمام ستانند و چون برای آنان پیمانه یا وزن کنند به ایشان کم دهند» (مطففین: 1-3؛ نیز نک. انعام: 152؛ اسراء: 35).
با توجه به علقه‌ی نزدیک محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) به امور تجاری، شاید عجیب نباشد که گفته شده است که او نخستین فردی بود که اشخاصی را برای نظارت بر بازارها تعیین کرد (وظیفه‌ای که بعدها گسترش یافت و به شکل وظیفه‌ی محتسب، ناظر بازار اسلامی، درآمد)، که منظم و منصفانه بودن جریان مبادلات تجاری را تأمین می‌کردند. نقل است که پیامبر سعیدبن سعیدبن عاص را اندکی بعد از فتح مکه به عنوان ناظر بازار مدینه (هشتم هجری) به کار گماشت (ابن عبدالبّر، استیعاب، 621/2). اشاره شده است که سمراء بنت نُهیَک اسدیه، از معاصران پیامبر، مدام به بازار مدینه می‌رفت و از مردم می‌خواست که در آنجا درست رفتار کنند (همان، 183/4). به همین ترتیب، روایت شده است که محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) از علی‌بن ابی‌طالب (علیه السلام) خواست تا امر به معروف و نهی از منکر کند (Sargeant, A Zaidi manual, 11-12) دستوری قرآنی که در نهایت با وظایف «محتسب» مترادف شد- و اینکه علی (علیه السلام) همچون «محتسب» هر صبح به بازارها می‌رفت و از فروشندگان می‌خواست که اندازه‌های عادلانه را رعایت کنند. نیز نک. خرید و فروش.
منابع تحقیق:
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1390)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی: حسین خندق آبادی، مسعود صادقی، مهرداد عباسی، امیر مازیار، تهران: انتشارات حکمت.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
نوجوان امروز به چه چیزی نیاز دارد؛ الگو، فرصت یا شنیده شدن؟
نوجوان امروز به چه چیزی نیاز دارد؛ الگو، فرصت یا شنیده شدن؟
آیا مجازات به تنهایی انسان را اصلاح می کند؟
آیا مجازات به تنهایی انسان را اصلاح می کند؟
عراق در آستانه تنش تازه؟!
عراق در آستانه تنش تازه؟!
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم