اصحاب رَسّ چه کسانی هستند؟

عبارت «اصحاب الرَسّ» دو بار در قرآن به کار رفته است: «برای ستمکاران عذابی پردرد آماده کرده‌ایم و [نیز] عادیان و ثمودیان و اصحاب رس و نسل‌های بسیاری میان این [جماعت‌ها] را [هلاک کردیم]»
سه‌شنبه، 4 ارديبهشت 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
اصحاب رَسّ چه کسانی هستند؟
 اصحاب رَسّ

نویسنده: روبرتو توتولی
مترجم: امیر مازیار

عبارت «اصحاب الرَسّ» دو بار در قرآن به کار رفته است: «برای ستمکاران عذابی پردرد آماده کرده‌ایم و [نیز] عادیان و ثمودیان و اصحاب رس و نسل‌های بسیاری میان این [جماعت‌ها] را [هلاک کردیم]» (فرقان: 37-38)؛ «پیش از ایشان قوم نوح و اصحاب رسّ و ثمود و عاد و فرعون و برادران لوط... به تکذیب پرداختند» (ق: 12-13). هرچند هیچ عنصر دیگری وجود ندارد که مشخص سازد اصحاب رس چه کسانی بودند، اما این واقعیت که آنها به همراه دیگر اقوام کهنی ذکر شده‌اند که دچار عذاب شدند، گویای این امر است که اصحاب رس نیز یکی از این اقوام بودند.
مفسران و احادیث متأخر در تلاش برای تشخیص هویت این قوم و مکانی که «الرس» خوانده شده، ناکامند. بنابر برخی از تفاسیر «الرس» نام آبادی یا منطقه‌ای میان نجران، یمن و حضرموت، یا شهری در یمامه یا نام رودخانه‌ای است. برخی دیگر از شروح بر معنای واژه‌ی «رس» تکیه می‌کنند و آن را هر چیزی که مورد حفاری قرار گیرد، می‌دانند، نظیر گودال، چاه یا قبر (طبری، تفسیر، 14/19). تفسیر «الرس» به «چاه» تاکنون مطلوب مفسران بوده و در نتیجه این قوم اغلب «اصحاب چاه» خوانده شده است. (فرّاء، معانی، 268/2 این پیوند را در دوره‌ی اولیه اسلام برقرار می‌کند). در گزارش‌هایی دیگر (و تفسیری دیگر با استناد به حدیثی از پیامبر (که در جوامع مهم حدیثی نیامده است) مبنی بر اینکه نخستین فردی که به بهشت داخل می‌شود، غلامی سیاه خواهد بود، این غلام را فردی پرهیزکار معرفی می‌کند که سعی کرد پیامبری را که قومش در چاه انداخته بودند، نجات دهد و به همین سبب این قوم «اصحاب چاه» خوانده شدند. گاه متناقض) تلاش شده است تا روشن سازند که آیا این چاه در نزدیکی مدیّن بوده است یا در انطاکیه یا در آذربایجان و روایت‌هایی فراهم آمده است که پس‌زمینه‌ی داستان را تکمیل کند. در نتیجه، گفته شده است که اصحاب رس یکی از دو قومی بودند که شعیب به سوی آنها فرستاده شد، اما از آنجا که ایشان شعیب را رد کردند، دچار عذاب شدند. همچنین گمان رفته است که شاید ایشان قومی باشند که پیامبری از نسل یعقوب برای ایشان فرستاده شد. تفسیری بدیل می‌گوید که ایشان قومی بودند که دعوت دو پیامبر متفاوت را دریافت کردند و هر دو را به قتل رساندند. توصیف آنها به «اصحاب چاه» این‌گونه شرح شده که ایشان یکی از پیامبران را درون این چاه انداختند و به قتل رساندند. برخی از گزارش‌ها پیامبری را که کوششی ناموفق برای هدایت این قوم داشت، حنظله‌بن صفوان معرفی کرده‌اند و بیان کرده‌اند که رفتار بد این قوم موجب تباهی آنان شد. تفسیری دیگر با استناد به حدیثی از پیامبر (که در جوامع مهم حدیثی نیامده است) مبنی بر اینکه نخستین فردی که به بهشت داخل می‌شود، غلامی سیاه خواهد بود، این غلام را فردی پرهیزکار معرفی می‌کند که سعی کرد پیامبری را که قومش در چاه انداخته بودند، نجات دهد و به همین سبب این قوم «اصحاب چاه» خوانده شدند. در گزارش‌هایی دیگر آمده است که «اصحاب چاه» در واقع قوم یاسین، یعنی انطاکیه، بودند که داستانشان در آیات 13-29 یس آمده است (نک. روایت متقدم در مقاتل، تفسیر، 235/3) و پیامبری که به چاه انداخته شد، حبیب نجار بوده است. تفاسیری دیگر در اغلب منابع متأخر افزوده شده‌اند: ایشان بازماندگان قوم ثمود بودند، یا همان اصحاب اخدود بودند (بروج: 4)، یا بت‌پرستانی بودند که صنوبر را می‌پرستیدند (نک. ثعلبی، تفسیر، 135/8-138)، یا با پرنده‌ای شگفت‌انگیز به نام عنقا عذاب شدند.
در میان تفاسیر اخیر غربی، بِلَمی در توضیح معنای «الرس» این پیشنهاد را طرح کرده است که الرس ممکن است صرفاً تصحیف نام ادریس باشد. اما این فقرات معدود قرآنی حاوی هیچ طرح روایی یا عناصر دیگر نیست که کمکی به تعیین هویت دقیق «الرس» بکند. هرچند زمینه‌ی آیات گویای آن است که این اشاره به قومی است که در نگاه قرآن به تاریخ، پیامبری را درک کردند و سپس به سبب رد تعالیم او دچار عذاب شدند، اما هویت این قوم را نمی‌توان تشخیص داد.
منابع تحقیق:
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1392)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی حسین خندق‌آبادی و دیگران، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم