درنگی بر دین ژاپنی‌ها (قسمت اول)

ژاپن دریافت کننده کم وبیش منفعل دینهای هندی، چینی و کره ای بوده است، بی آنکه به ژرفی نیز تحت تأثیر همه جانبه هیچ کدام قرار گرفته باشد. به نظر می رسد که برای وبر ژاپن استثنایی بر این قاعده بوده است که دین و فرهنگ بر آنچه ما امروز مدرنیزه شدن جوامع و تمدنها می خوانیم نقش قاطعی داشته است.
چهارشنبه، 21 آذر 1397
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
درنگی بر دین ژاپنی‌ها (قسمت اول)
مطالعه مذهب ژاپنی از نظر تاریخی یا جامعه شناختی
 
چکیده:
ژاپن دریافت کننده کم وبیش منفعل دینهای هندی، چینی و کره ای بوده است، بی آنکه به ژرفی نیز تحت تأثیر همه جانبه هیچ کدام قرار گرفته باشد. به نظر می رسد که برای وبر ژاپن استثنایی بر این قاعده بوده است که دین و فرهنگ بر آنچه ما امروز مدرنیزه شدن جوامع و تمدنها می خوانیم نقش قاطعی داشته است.
 
تعداد کلمات: 1050 کلمه / تخمین زمان مطالعه:  5 دقیقه
 
درنگی بر دین ژاپنی‌ها (قسمت اول)
نویسنده : رونالد رابرتسون
برگردان : کمال پولادی
 
 یکی از دلایل ناتوانی نسبی ما در درک «پدیده ژاپن» مدرن این است که پدران دانش اجتماعی مدرن ما را برای آن آماده نکردهاند. مثلا اگر به ماکس وبر مراجعه کنیم، که متنفذترین چهره در مطالعه ابعاد فرهنگی تحولات اجتماعی د اقتصادی و مدرنیزه شدن است، نمی توانیم کمک زیادی از او بگیریم. برای وبر ژاپن در واقع نوعی سمساری فرهنگی بود. از قرن ششم در آنجا انواعی از خرده ریزهای بودائیسم (بیش تر در شکل جادویی - جانمندانگارانه)، کنفوسیانیسم، وجوهی از تائوئیسم، مفهوم پین و بانگه و تا حد کمتری مسیحیت بر فراز مذهب عامیانه و بدوی شین تو روی هم انباشته شده بود.
 
ظاهرة وبر این طور میاندیشد. در واقع بیشتر آنچه را که وبر در باره ژاپن گفته است، در فصلی از کتابش در باره هند تحت عنوان «فصل مسیون مذهبی» (1958) آمده است. در این نگاه ژاپن دریافت کننده کم وبیش منفعل دینهای هندی، چینی و کره ای بوده است، بی آنکه به ژرفی نیز تحت تأثیر همه جانبه هیچ کدام قرار گرفته باشد. به نظر می رسد که برای وبر ژاپن استثنایی بر این قاعده بوده است که دین و فرهنگ بر آنچه ما امروز مدرنیزه شدن جوامع و تمدنها می خوانیم نقش قاطعی داشته است. به تقریب می توان گفت استدلال او این بوده است که در ژاپن عناصر ناسوتی دین شرقی چندان جدی گرفته نشده است و حکومت میجی توانسته است با برانداختن کامل نظام فئودالی توکوکاوا در شرایط صنعتی و اقتصادی قرن نوزدهم نظام سرمایه داری را از «بالا» بر کشور حاکم کند. اما چنین دیدگاهی مسلما این پرسش را نادیده میگیرد که چگونه ژاپن کشوری بوده است که نه تنها اندیشه های بیرونی را به صورت نظام مند برای وارد کردن گزینش کرده است و گزینش میکند، بلکه علاوه بر آن به طور فزاینده ای به یکی از سازندگان عرصه جهانی تبدیل میشود (1987 ,Westney).بلا (1957) بعد، سعی کرد (البته بدون لحاظ کردن خودنوشته های وبر در باره ژاپن) تحلیلی وبری از مدرنیزه شدن ژاپن ارائه کند. او در واقع برای ژاپن چیزی شبیه اخلاق پروتستان در وجه کارکردی کشف می کند، تا آنجا که میکوشد نشان دهد که چگونه در میان ساموراییها، به ویژه در دوره افول آنها، گرایشهای مذهبی - فرهنگی نیرومندی مشوق برنامه ریزی ملی برای ارتقای بهره وری اقتصادی و نگرش مثبت به بازدهی اقتصادی وجود داشته است. اما این نیز در پرسشی که من طرح کردم کمک زیادی به ما نمی کند، به ویژه با توجه به اینکه بلا در ۱۹۸۵ ضمن پیشگفتار کتاب دین توکوگاوا میگوید که آنچه «مسئله» ژاپن را تشکیل میدهد، فایده انگاری و فقدان یک مذهب مدنی هویت بخش و معناآفرین در این کشور است (1985 ,Bellah).

   بیشتر بخوانید :  عوامل جهانی شدن و ارتباط آن با فرایند توسعه

نظر بلا را بسیاری از نویسندگانی که در باره «معجزه اقتصادی» ژاپن مطلب نوشته اند، به کرات بازگو کرده اند، بی آنکه از اهمیت «دین» در ژاپن به عنوان عامل مهم تاریخی سخنی به میان آید. مثل این است که آنها می خواهند بگویند که با اشغال ژاپن به دست متفقین و الغای شین توی دولتی و کیش پرستش امپراتور بعد از جنگ جهانی دوم دین در جامعه ژاپن به عنوان یک عامل مهم مؤثر ملغا شد (حتا در تاریخ ژاپن نیز ملغا شد)، البته به جز نقش ننگینی که در دوره پیش از شکست ۱۹۴۵ داشت، که طی آن نخبگان نظامی، اقتصادی و سیاسی خود را با توسل به آن توجیه می کردند و مردم ژاپن را برای پیشرفت اقتصادی و نظامی بسیج می کردند. آنهایی که در دوره های اخیر مذهب ژاپنی را خواه از نظر تاریخی یا جامعه شناختی مطالعه کرده اند، غالبا این کار را بی توجه به موقعیت «ذهنی» ژاپنی ها در جهان انجام داده اند. توجه اصلی جامعه شناسان اساسا به اهمیت داخلی جنبش های مذهبی جدید معطوف بوده است، به ویژه مذاهبی که از تابستان ۱۹۴۵ به این طرف رشد کرده اند، البته به اضافه توجه کمتری به دین مدنی ژاپنیها، یا به قولی فقدان دین در این کشور. در کل به جز چند استثنای مهم، از جمله کار موراکامی (1980)، مطالعه در باره دین ژاپن هم از خود ژاپن و هم از جهان به عنوان یک کل مجزا شده است. البته مطالعاتی که خود پیروان مذاهب انجام داده اند، از این حکم تبعیت نمی کند.
سخن من این است که دین ژاپن دو وجه کم وبیش یگانه دارد که ضمن مربوط بودن به معمای مورد بحث، در عین حال ما را ملزم میکند که از دین ژاپن، به رغم ظاهر نامنسجمش، به عنوان یک کل نسبتا منسجم و مستقل سخن بگوییم. وجه نخست به سرشت التقاط گرایی ژاپنیها مربوط می شود و وجه دوم به کشسانی و انعطاف شالوده دین ژاپنیها و همین طور اهمیت شالودهای دین. همچنین باید از اهمیت آیین های پالودن یا پالایش در سراسر تاریخ ژاپن یاد کنم. این آیینها جزء مرکزی سنت بومی شین تو است و برای این است که مرزهای آنچه داخلی و آنچه خارجی است و شیوه ارتباط این دو را تعیین کند.

پس وجوه عمده دین ژاپن چیست که، گذشته از حساسیت برخی جنبش های عامیانه بودایی در باره «جهان» و روابط مدرج سیاسی با جهان، چنین تأثیر نیرومندی بر گرایش ظاهرة یگانه ژاپنی ها به جذب این همه اندیشه گوناگون از بیرون در عین حفظ هویت اجتماعی - ملی و حتا اختراع چنین هویتی بر جای گذاشته است؟ به این سؤال از یک جهت می توانم به صورت همانگویی پاسخ دهم، زیرا برای مدتی دست کم حدود پانزده قرن فرهنگ و هویت ژاپن در بخش عمده اش، به دست اندیشه ها و احکام دینی «بیگانه» ساخته شده است (1986 ,polack). به بیان دیگر، اگر این موضوع را بررسی کنیم که چرا ژاپن مدرن گرایش خاصی در پذیرش و انطباق اندیشه های تولید شده در بیرون جهت استفاده برای مقاصد خاص خود دارد، چه بسا وسوسه شویم خیلی ساده بگوییم که این خود سیمای اصلی جامعه ژاپنی است؛ در ادامه این استدلال حتا می توان گفت که این از وجوه اصلی هویت ژاپن است، هویتی که در رویارویی با جهان بیرون ساخته شده است. اما پرسش های مهمی هنوز باقی می ماند. چگونه هویتی که از چنین آمیزش گسترده ای از جهان بینی های دینی و فلسفی ساخته شده است، اصولا محفوظ مانده است؟
آیا این هویت ترکیبی خود پایه گرایش به انضمام اندیشه های بیرونی نیست؟
سخن من این است که دین ژاپن دو وجه کم وبیش یگانه دارد که ضمن مربوط بودن به معمای مورد بحث، در عین حال ما را ملزم میکند که از دین ژاپن، به رغم ظاهر نامنسجمش، به عنوان یک کل نسبتا منسجم و مستقل سخن بگوییم. وجه نخست به سرشت التقاط گرایی ژاپنیها مربوط می شود و وجه دوم به کشسانی و انعطاف شالوده دین ژاپنیها و همین طور اهمیت شالودهای دین. همچنین باید از اهمیت آیین های پالودن یا پالایش در سراسر تاریخ ژاپن یاد کنم. این آیینها جزء مرکزی سنت بومی شین تو است و برای این است که مرزهای آنچه داخلی و آنچه خارجی است و شیوه ارتباط این دو را تعیین کند.

ادامه دارد..
 
منبع:
جهانی شدن (تئوری اجتماعی وفرهنگ جهانی) ، رونالد رابرتسون ، ترجمه کمال پولادی، نشر ثالث چاپ چهارم (1393)

   بیشتر بخوانید :
   تناسخ در آیین بودا
   رابطه انسان و دین
   آشنایی با یهود و یهودیت
   گلوبالیسم یا جهانی شدن

 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب