0
ویژه نامه ها

اساطیر مرگ در کیش زرتشتی (قسمت دوم)

پیروزی نیکان و کنده شدن شراهریمن. «دین» که دانش هرمزد است و همواره خواهد بود. در گیتی کیومرث نخستین پذیرنده دین است و برای فرزندانش بهترین آن است که دین را برگزیند. نخستین دفاع هرمزد سرودن کلام دین بصورت موجز و نمادین بود و فرجامین آنها نیز همان رواج و قدرت یافتن دین است.
اساطیر مرگ در کیش زرتشتی (قسمت دوم)
آثار بازمانده از نوشتگان ایران کهن
 
چکیده:
پیروزی نیکان و کنده شدن شراهریمن. «دین» که دانش هرمزد است و همواره خواهد بود. در گیتی کیومرث نخستین پذیرنده دین است و برای فرزندانش بهترین آن است که دین را برگزیند. نخستین دفاع هرمزد سرودن کلام دین بصورت موجز و نمادین بود و فرجامین آنها نیز همان رواج و قدرت یافتن دین است.
 
تعداد کلمات: 1000 کلمه / تخمین زمان مطالعه: 5 دقیقه

اساطیر مرگ در کیش زرتشتی (قسمت دوم)
نویسنده: کتایون مزداپور
 
زادن آدمی که ضرورت مرگ را در پی دارد، معادل رستگاری عالم و آدم است. در تازش اهریمن نیز آخرین مقاومتی که از آفریدگان هرمزد در برابر «دیوان تازان و کوبان» که به آفرینش نیکو در تاختند، زنده ماندن و پایداری کیومرث بود همان، ص 8). روانی بیمار گاو یکتا آفریده (پهلوى: ewag - dad ) را، که زندگانی جانوری است، پس از این حمله چاره ای و کاری جز گلایه از آفرینش خویش نبود همان، ص ۱۹) و سپس نقش فرودست پذیرفت. اما کیومرث با پذیرفتن «دین» (همان، صص ۲۰۵ - ۲۰۴ )
و گزیدن خیر هرمزدی بر شتر اهریمنی، برگ برنده و آخرین ابزار است برای :
1-«بوی» نام نیروی ادراک و احساس آدمی است (بهار، ۱۳۷۶، ص ۷۵)
 ۲- «خرد همه آگاه» به معنای «علم مطلق» است.
 ۳- «دروج» ماده دیو و تأثیر دیوی و همچنین نام عام و کلی برای دیوان و نیز اهریمن است.
 
پیروزی نیکان و کنده شدن شراهریمن. «دین» که دانش هرمزد است (همان، ص ۱۵۳)، از آغاز بوده است (همان، ص ۳۲) و همواره خواهد بود. در جهان مینوان، نخست امشاسپند بهمن (همان، ص ۲۰۴) که نماد اندیشه نیک است آن را پذیرفت. در گیتی کیومرث نخستین پذیرنده دین است و برای فرزندانش بهترین آن است که دین را برگزیند. نخستین دفاع هرمزد (همان، ص ۳۴) سرودن کلام دین بصورت موجز و نمادین بود و فرجامین آنها نیز همان رواج و قدرت یافتن دین است. گزیداری دین به معنای انتخاب دانسته و آگاهانه خیر و نیکی بر شر و بدی است.

چنین گزیداری و انتخابی «که دیوی را از ایزدی جدا و آشکار می کند (همان، ص ۱۵۳ )دفاع نهایی و فرجامین است و «آگاهی پرهیزگاران» (همان، ص ۱۵۱ و ص ۱۲۱ و ص ۱۱۰).
گزینش آدمی به هنگامی که زاده شدن در گیتی و جهان مادی و آمدن از عالم مینوان را به این دنیای خاکی اختیار میکند، نخست با تکیه بر «خرد همه آگاه» و علم مطلق هرمزد است (همان، ص ۷۳۴) که فروهر مردم را از آن برخوردار کرده بود، و دوم با اراده و اختیار صورت گرفته است و آگاهی از رنجی که زادن و مرگ ناگزیر برایش به ارمغان خواهد آورد. وجه داستانی از این اندیشه بصورت شهادت در داستانهای تاریخی اساطیری ایران پدیدار می گردد و وجه فلسفی /دینی آن در نوشته های پهلوی و زرتشتی باز مانده است.

بیشتر بخوانید :  مهر در شاهنامه فردوسی

در شاهنامه، نخستین حادثه در زمان شاهی کیومرث روی می دهد و آن قتل سیامک، فرزند نوجوان کیومرث است به دست دیو سیاه (جلد یکم، صص ۲۹-۲۰). در طرح این داستان قداستی هست که پیام آوری سروش، چه برای ضرورت کیهانی اقدام سیامک به جنگ با دیوبچه (همان، ص ۲۰) و چه خواستن کین سیامک (همان، ص ۲۱، بیتهای ۵۱ - ۴۶)، از آن سخن میگوید. الگوی قتل سیامک در داستان سیاوش نیز تکرار می شود و این دو قتل به شهادت می مانند: اعتراضی آگاهانه و کشته شدن در عین بیگناهی و عصمت. سایه همین شهادت را در چند داستان دیگر شاهنامه، با آشکال گوناگون، می توان دید، اما آمدن دو نمونه بارز آن، یکی در همان آغاز داستانهای شاهنامه و دیگری در پیوند با کیخسرو، که شاه زنده و جاویدان است، همان مایه و مضمونی را نمایان می سازد و بیان می کند که در قول بندهش درباره آمدن انسان به گیتی نیز مندرج است و به چشم می خورد. گزینش آگاهانه مرگ برای دفاع و هدفی متعالی در هر دو جا، هم در داستانهای شاهنامه و هم در بندهش، دیده می شود. در این مضمون و بنمایه اساطیری فلسفی، مرگ به حیاتی متعالی و جاودانگی منتج می گردد. .
 اما از سوی دیگر، بر این شالودۀ اساطیری، اخلاقی متمایز و مشخص پدید می آید. در این اخلاق، نخست نیکی از بدی مجزا و متمایز است؛ دوم این که گزینش آگاهانه و دانسته نیکی بر بدی تکلیف آدمی است. آنگاه با یاری خرد و اندیشه نیک، حمایت از هر گونه حیات، چه انسانی و چه جانوری و چه مطرح می شود. امشاسپندان و ایزدان نمادها و «خویشان» مادی و گیتی دارند که حفظ و نگاهداری آنان در دنیا به مثابه ستایش آن ذاتهای آسمانی است: مرد وزن پارسا، گوسفند یعنی جانور سودمند، و گیاه به ترتیب مایملک زمینی و خویش هرمزد و سپندارمذ و بهمن و خرداد و امرداد خوانده می شوند.
همین مایه و مضمون را در اساطیر آفرینش و فرجام گیتی در بندهش و گزیده های ) زادسپرم و دیگر مآخذ پهلوی، با زبانی کمتر داستانی و بیشتر اساطیری /دینی می بینیم. در این اساطیر، بر شالوده همان ثنویت و تمایز میان «دون» خیر و شر، فروهر مردم ۱۵ می پذیرد که به گیتی آید؛ رنج را تحمل کند و مرگ را برگزیند تا با گرویدن به دین و گزیدن آگاهانه و دانسته نیکی بر بدی در جنگ هرمزد و اهریمن، به خویشان هرمزد بپیوندد و نابودی شر اهریمنی را ممکن گرداند. در رساله پازند ائوگمدیچا (تفضلی، ۱۳۷۶، ص ۶۳) اکه مهمترین رساله زرتشتی درباره مرگ و اصلا خطابه ای برای سوگواری است، همین پنداره و تصور مشاهده می شود: «رم، پذیرم، خرسندم: رسم به گیتی، پذیرم رنج را، خرسندم به مرگ» (۱۳۶۶، ص ۲۱۱). اصطلاح «رسیدن به گیتی» به معنای زاده شدن در دنیا در زمان و روزگاری خاص و آمدن فروهر آدمی از نزد خداوند در وجود شخص است و معادل هبوط وی بر زمین است. در این زایش و مرگ دنیوی، رستگاری و نجات نهایی سرشتگی و حضور دارد. چنین مایه و مضمونی به قربانی شباهت می یابد.
 
اما از سوی دیگر، بر این شالودۀ اساطیری، اخلاقی متمایز و مشخص پدید می آید. در این اخلاق، نخست نیکی از بدی مجزا و متمایز است؛ دوم این که گزینش آگاهانه و دانسته نیکی بر بدی تکلیف آدمی است. آنگاه با یاری خرد و اندیشه نیک، حمایت از هر گونه حیات، چه انسانی و چه جانوری و چه مطرح می شود. امشاسپندان و ایزدان نمادها و «خویشان» مادی و گیتی دارند که حفظ و نگاهداری آنان در دنیا به مثابه ستایش آن ذاتهای آسمانی است: مرد وزن پارسا، گوسفند یعنی جانور سودمند، و گیاه به ترتیب مایملک زمینی و خویش هرمزد و سپندارمذ و بهمن و خرداد و امرداد خوانده می شوند. به همین مناسبت است که زندگانی اینان در حمایت و پرتو قداست آسمانی یزدان است. در ارداویرافنامه بخش مهمی از فهرست گناهان و ثوابهایی که برشمرده می شود، گناه نسبت به همین موجودات زنده و جاندار، و اصولأ رفتار درست و بایین پیرامون زایش و مرگ است.

ادامه دلرد..
 
منبع:
چند سخن ، کتایون مزداپور، به کوشش ویدا نداف ، تهران: فروهر (1389)

بیشتر بخوانید :
  انسان شناسی
  انسان شناسی ساخت گرا
  تحول انسان شناسی در قرن بیستم

 
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
ماجرای انحلال جمعیت امام علی چیست؟ + واکنش ها
ماجرای انحلال جمعیت امام علی چیست؟ + واکنش ها

ماجرای انحلال جمعیت امام علی چیست؟ + واکنش ها

حکمت | همسرِ همراه / استاد معاونیان
حکمت | همسرِ همراه / استاد معاونیان

حکمت | همسرِ همراه / استاد معاونیان

حکمت (نسخه اینستاگرام) | شاه‌ کلید موفقیت / استاد عالی
حکمت (نسخه اینستاگرام) | شاه‌ کلید موفقیت / استاد عالی

حکمت (نسخه اینستاگرام) | شاه‌ کلید موفقیت / استاد عالی

اخوت اسلامی و معیارهای مسلمان بودن
اخوت اسلامی و معیارهای مسلمان بودن

اخوت اسلامی و معیارهای مسلمان بودن

حکمت | هفت ساعت بهش مهلت بده! / استاد توکلی
حکمت | هفت ساعت بهش مهلت بده! / استاد توکلی

حکمت | هفت ساعت بهش مهلت بده! / استاد توکلی

اولویت راهبردی و اصلی ایران در قبال برجام
اولویت راهبردی و اصلی ایران در قبال برجام

اولویت راهبردی و اصلی ایران در قبال برجام

خلاصه دیدار بارسلونا ۳-۰ سویا
خلاصه دیدار بارسلونا ۳-۰ سویا

خلاصه دیدار بارسلونا ۳-۰ سویا

طرز تهیه چند مدل اسموتی سیب
طرز تهیه چند مدل اسموتی سیب

طرز تهیه چند مدل اسموتی سیب

یک بام و دو هوای آلمان در قبال عربستان
یک بام و دو هوای آلمان در قبال عربستان

یک بام و دو هوای آلمان در قبال عربستان

شکار پشه با «تُف»!
شکار پشه با «تُف»!

شکار پشه با «تُف»!

وقت تلف نکنید!
وقت تلف نکنید!

وقت تلف نکنید!

مجموعه یک تکه از ماه/شهید سید مجتب علمدار
مجموعه یک تکه از ماه/شهید سید مجتب علمدار

مجموعه یک تکه از ماه/شهید سید مجتب علمدار

آشپزی|طرز تهیه نان پرتقالی
آشپزی|طرز تهیه نان پرتقالی

آشپزی|طرز تهیه نان پرتقالی

درباره حضرت نرجس خاتون(سلام الله علیها)/ استاد پیشوایی
درباره حضرت نرجس خاتون(سلام الله علیها)/ استاد پیشوایی

درباره حضرت نرجس خاتون(سلام الله علیها)/ استاد پیشوایی

درباره حضرت خضر(علیه السلام)/ استاد پیشوایی
درباره حضرت خضر(علیه السلام)/ استاد پیشوایی

درباره حضرت خضر(علیه السلام)/ استاد پیشوایی

آیا ما امت آخرالزمان هستیم؟/ استاد جباری
آیا ما امت آخرالزمان هستیم؟/ استاد جباری

آیا ما امت آخرالزمان هستیم؟/ استاد جباری

سریال امنیتی دیگر در راه تلویزیون/ "لوتی" سریال نوروزی شبکه سه شد
سریال امنیتی دیگر در راه تلویزیون/ "لوتی" سریال نوروزی شبکه سه شد

سریال امنیتی دیگر در راه تلویزیون/ "لوتی" سریال نوروزی شبکه سه شد

وضعیت واکسن‌های ایرانی!
وضعیت واکسن‌های ایرانی!

وضعیت واکسن‌های ایرانی!

روایت محسن رضایی از ۱۵۰ چترباز اقتصادی
روایت محسن رضایی از ۱۵۰ چترباز اقتصادی

روایت محسن رضایی از ۱۵۰ چترباز اقتصادی

مزایده پورشه شخصی دیگو مارادونا
مزایده پورشه شخصی دیگو مارادونا

مزایده پورشه شخصی دیگو مارادونا

گلزنی محمدی در دیدار العربی مقابل السیلیه
گلزنی محمدی در دیدار العربی مقابل السیلیه

گلزنی محمدی در دیدار العربی مقابل السیلیه