![درس هايي از نبردهاي هوايي و موشكي در جنگ ايران و عراق (6) درس هايي از نبردهاي هوايي و موشكي در جنگ ايران و عراق (6)](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/af3f6431-b1ca-4126-8f4d-8b4d64f835a9.jpg)
![درس هايي از نبردهاي هوايي و موشكي در جنگ ايران و عراق (6) درس هايي از نبردهاي هوايي و موشكي در جنگ ايران و عراق (6)](/_WebsiteData/Article/ArticleImages/1/1388/ordibehesht/07/0001977.jpg)
درس هايي از نبردهاي هوايي و موشكي در جنگ ايران و عراق (6)
نویسنده : آنتوني كردزمن
ترجمه: جواد قلوبي
ترجمه: جواد قلوبي
تلاش ها براي دستيابي به تسليحات هسته اي در جنگ
تسليحات هسته اي
تلاش عراق در دستيابي به تسليحات هسته اي (1)
مقامات عراقي پيش از آن در سال 1980 و 1981 مقادير قابل توجهي اورانيوم طبيعي از بزريل ، پرتغال ، نيجر و ايتاليا خريداري كرده بودند . همچنين در اوايل سال 1980 به شركتي در آلمان غربي با نام NUKEM سفارش خريد 25000 ظرف سوخت اورانيوم تخليه شده را داد . مواد فوق براي غني سازي در راكتور اوسيراك مناسب بودند و مقامات عراقي از خريد آنها هيچ هدف ديگري به جز توليد تقريباً 10 تا 12 كيلوگرم سلاح حاوي پلوتونيوم را دنبال نمي كردند . در حاليكه اين راكتور تحت بازرسي آژانس بين المللي انرژي اتمي قرار داشت و تكنسين هاي فرانسوي تا سال 1981 در آنجا حضور داشتند ، اما به نظر مي رسد كه عراق اجراي طرح ساخت بمب هسته اي را در دستور كار خود داشت كه در اوايل دهه 1960 كشور سوئد از اين طرح بهره گرفته بود و همزمان با ذخيره تسليحات موردنياز ، همچنان در حال توسعه فن آوري كنترل پلوتونيوم با توانايي نامحدود بود . ظاهراً پس از حمله اسرائيل به اوسيراك ، عراق تقلاي بسيار كرد تا پلوتونيوم مورد نياز را به طور غيرقانوني از منابع ايتاليايي خريداري كند .
عراق از سال 1981 به بعد در جذب مساعدت هاي لازم براي ساخت راكتورهاي جديد يا تامين مواد شكافت پذير موفقيت چنداني بدست نياورد . عراق 5/12 كيلوگرم اورانيوم غني شده همچنان در اختيار داشت كه از فرانسه خريداري كرده بود . از لحاظ تئوري با اين مقدار مي توان يك سلاح هسته اي ساخت اما هيچ مدركي براي اثبات اين ادعا وجود ندارد . عراق در تلاشي نافرجام سعي كرد تا 9/33 كيلوگرم پلوتونيوم را از منابع قاچاق در ايتاليا خريداري نمايد اما نتوانست هيچ جايگزيني براي آن پيدا كند .
با اين وجود ، بسيار محتمل است كه عراق به تلاش هاي خود در راستاي يافتن جايگزيني براي اوسيراك و نيز توسعه تاسيسات در منطقه توويته با هدف دستيابي به قابليت فرآوري اورانيوم يا پلوتونيوم ادامه دهد . عراق همچنين يك راكتور 10 مگاواتي در اختيار دارد كه بوسيله اتحاد جماهير شوروي در توويته احداث شده است اما اين راكتور تحت كنترل شديد نيروهاي شوروي قرار دارد . پس از حمله اسرائيل به اوسيراك ، عراق مجتمع توويته را به تعداد بيشماري سامانه پدافند موشكي سطح به هواي جديد مجهز كرده است .
در بلند مدت ، عراق ممكن است بتواند از راكتور بزرگتري در نيروگاههاي برق خود بهره گيرد . مقامات اين كشور به دنبال آن هستند تا 10 درصد از برق موردنياز خود را از نيروي هسته اي تامين كنند و بدين منظور در سال 1984 براي احداث يك نيروگاه 440 مگاواتي قراردادي به ارزش 2 ميليارد دلار با اتحاد جماهير شوروي منعقد كردند . طبق قرارداد اين نيروگاه بايد بوسيله گروه اتمنرگو (Atomenrgo) احداث مي گرديد اما هيچ نشانه اي وجود ندارد كه نشان دهد عراق مي تواند اتحاد جماهير شوروي را وادار به اين كار نمايد يا در ساخت راكتور جديد از جانب شوروي كاملاً مورد پشتيباني قرار گيرد . بديهي است كه عراق براي احداث يك راكتور بدون نظارت و كنترل در شمال كشور ، درصدد كسب حمايت از كشورهاي آمريكاي لاتين است . در بلند مدت ، احتمال دارد كه نيروهاي اين كشور بتوانند لااقل به برخي مواد شكافتني و نيز يك نيروگاه هسته اي دست پيدا كنند .
تلاش ايران در دستيابي به تسليحات هسته اي
شاه بدون اطلاع عموم برنامه تحقيقات تسليحات هسته اي را در مركز تحقيقات تهران آغاز كرد كه عمليات هاي اين مركز هيچگاه تحت تاثير سقوط شاه قرار نگرفت . اين فعاليت هاي تحقيقاتي شامل برنامه غني سازي ليزري بود كه در سال 1975 آغاز شده و به اقدامات پيچيده و كاملآً غيرقانوني براي دستيابي به فن آوري جداسازي بوسيله ليزر از ايالات متحده آمريكا منتهي گرديد . اين تلاشها از سال 1976 تا زمان سقوط شاه همچنان ادامه داشت و سه ليزر با پهناي باند 16 ميكرون در اكتبر سال 1978 به ايران تحويل داده شد . ضمناً ، ايران بر روشهاي ديگر دستيابي به پلوتونيوم نيز فعاليت مي كرد . اين شرايط اقدامات تحقيقاتي مخفي جهت فرآوري مجدد را تسهيل كرد كه در راستاي آن از اورانيوم غني شده استفاده مي كردند و تيمي نيز براي طراحي تسليحات هسته اي كوچك تشكيل شده بود . در سال 1976 ، ايران سعي كرد تا 2/26 كيلوگرم اوارنيوم غني شده خريداري كند . پس از سقوط شاه ، درخواست هاي ايران از آمريكا هيچ وقت لغو نگرديد .
دولت آيت ا... خميني در ابتدا برنامه هسته اي شاه را لغو كرد اما در سال 1981 دوباره آن را از سر گرفت . آنها يك راكتور كوچك 5 مگاواتي را نگاه داشتند كه تحت نظارت بازرسان آژانس بين المللي انرژي اتمي در دانشگاه تهران فعاليت مي كرد . ايران برنامه جداسازي ليرزي خود را در سال 1983 دوباره احيا كرد و در باب آن كنفرانس هاي متعددي از جمله يك كنفرانس بين المللي در سپتامبر 1987 برگزار نمود . همچنين سال 1984 يك مركز تحقيقات هسته اي جديد در اصفهان افتتاح كرد و از فرانسه و پاكستان درخواست كمك نمود تا براي اين مركز يك راكتور تحقيقاتي جديد در اختيار آنها گذارند .
دولت ايران فعاليت نيروگاه هاي بوشهر را در سال 1984 دوباره آغاز نمود ، هرچند كه آلمان غربي رسماً پشتيباني از اين اقدامات را تا زمان خاتمه جنگ ايران - عراق رد كرد . بدين ترتيب ايران براي كسب مساعدت آرژانتين در تكميل راكتور شماره يك نيروگاه بوشهر كه 75 درصد آن كامل شده بود ، رويكرد خود را تغيير داد . گزارشات آوريل 1987 فاش ساخت كه سازمان برق هسته اي آرژانتين (CNEA) با ايران موافقت نامه اي را به امضا رسانده است . CNEA ارتباط تنگاتنگي با اتحاديه Kraftwerke (KWU) آلمان غربي داشت كه براي احداث راكتور ، قرارداد اصلي را با آنها منعقد كرده بودند . شركت اسپانيايي Impressarios Agupado احتمالاً بخشي از اين كنسرسيوم بود . باوجوديكه شركت آلماني Kraftwerk Union در سپتامبر 1980 خود را از پروژه بوشهر كنار كشيد ، اما تا زمان حمله هواپيماهاي عراق در روز 17 نوامبر 1987 همچنان در اين پروژه حضور داشت . برخي از تكنسين هاي آلماني در حملات عراق مجروح و يك نفر نيز كشته شد .
آرژانتين نيز در ماه مه 1987 اوارنيوم غني شده موردنياز براي راكتور كوچك دانشگاه تهران را به ايران فروخت . راكتور 5 مگاواتي دانشگاه از هسته اي با اوارنيوم غني شده 93 درصد استفاده مي كند كه براي بعضي از تسليحات هسته اي مناسب هستند . تيم CENA در اواخر سال 1987 و اوايل سال 1988 از ايران بازديد كرد و از قرار معلوم براي فروش فن آوري موردنياز جهت فعاليت راكتوري با اوارنيوم غني شده 20 درصدي به عنوان جايگزيني براي هسته بسيار غني شده با مقامات ايراني به توافق رسيدند . آرژانتين معاهده منع گسترش سلاح هاي هسته اي (NPT) را امضا نكرده اما ايران آن را امضا نموده است . با اين حال ، مقامات آرژانتين موافقت كردند تا بازرسان آژانس بين المللي انرژي اتمي بر فعاليت آنها نظارت داشته باشند . نقش قرارداد آرژانتين با ايران در برنامه تسليحات هسته اي اين كشور نامعلوم است .
در منطقه سرقند استان يزد ، ذخاير متنابهي از اورانيوم وجود دارد اما نيروگاه غني سازي ايران در پيلكانيو (Pilcaniyeu) تاكنون نتوانسته است به سطوح بالاي غني سازي بيش از 8 درصد دست پيدا كند . ايران از وارد آمدن ضربه محكم به برنامه خود دچار لطمات فراوان شد زيرا كه عراق با موفقيت و به دفعات پروژه هاي هسته اي اين كشور را در بوشهر بمباران كرد . عراق براي اولين بار در 4 مارس 1985 به راكتور فوق حمله كرد و پس از آن حملات بيشتري را در روزهاي 17 و 19 نوامبر 1987 عليه اين منطقه ترتيب داد . اين اقدام احتمالاً در واكنش به اين حقيقت بوده است كه ايران تحت نظارت بازرسان آژانس بين المللي واردات مواد موردنياز خود به اين منطقه را در فوريه 1987 آغاز كرد .
با امعان نظر به اين پيشينه ، بعيد است كه دو كشور بتوانند تا اواسط دهه 1990به قابليت هسته اي يا قابليت پرتاب تسليحات هسته اي تا پس از سال 2000 دست يابند . با اين حال ، بديهي است كه هر دو كشور علاوه بر بهسازي تسليحات شيميايي و توسعه سلاح هاي بيولوژيكي ، به تلاشهاي خود در دستيابي به تسليحات هسته اي ادامه خواهند داد . به علاوه ، مشكلات آنها در رابطه با گسترش سلاح هاي هسته اي ممكن است تلاش آنها را براي دستيابي به تسليحات شيميايي و بيولوژيكي تسريع بخشد .
منبع:http://www.farsnews.net
/س