تربیت دینی و لیبرالی؛ تقابل یا همسویی؟

جمع بین تربیت دینی و تربیت لیبرال ناممکن می نماید. اما این پرسش باقی می ماند که آیا راستی دین این گونه است که لیبرالیسم می گوید؟
چهارشنبه، 15 آبان 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
تربیت دینی و لیبرالی؛ تقابل یا همسویی؟
تعلیم و تربیت لیبرال، تحت پوشش مفاهیم زیبا و فریبای عقلانیت، آزادی، تساوی حقوق و برخورد منتقدانه و... به مصاف دین آمده است و دین را به اتهام مقابله با این مفاهیم عامه پسند آماج تهاجم خود قرار میدهد. زمانی دین داری را باوری کورکورانه و صرفا مبتنی بر پیروی از صاحبان قدرت و اندیشه دانسته اند و برای مقابله با آن، به همراه بحث آزادی فرد، اصل خودگردانی را ارزشی پایه در تعلیم و تربیت معرفی کرده اند و بار دیگر از حیثیت و حرمت انسان گفته و هر راهنمایی و ارشادی - به ویژه ارشاد دینی - را شست وشوی مغزی و القای ارزشها تلقی نموده اند. زمانی در سایه ارزش عقلانیت، مقام و منزلت عقل را ارج نهاده، تحکم بی حساب را مردود دانسته و دین را از ردیف این تحکمها به حساب آورده اند و دیگر زمان از دریچه اخلاق وارد شده، حق انسانی را مطرح کرده و بر مبنای آن، آزادی مطلق بشر را حتی در مقابل خدای خویش شعار خود قرار داده اند. تعلیم و تربیت لیبرال و در اصل لیبرالیسم، ضمن ادعای آزادی دین در حدود فردی، آموزش آن را در مدارس منافی آزادی، حق شست و شوی مغزی نشدن، رشد عقلی و خودگردانی کودک می داند و بر اساس آن از دخالت نظام تعلیم و تربیت در امور دینی می پرهیزد.
 
با این حساب، جمع بین تربیت دینی و تربیت لیبرال ناممکن می نماید. اما این پرسش باقی می ماند که آیا راستی دین این گونه است که لیبرالیسم می گوید؟ اگر بخواهیم به لیبرالسیم حقی بدهیم، باید بگوییم چه بسا مسیحیت و تعلیمات کلیسا و نحوه آموزش نظریه مسیحیت این گونه می نموده است، اما چرا در این تقابل حکم عام صادر کنیم؟ چرا به سراغ اسلام نیاییم و مقام و منزلت عقلانیت، آزادی، حیثیت و کرامت انسانی، حقوق انسان و سایر این مفاهیم را در این دین جست وجو نکنیم؟ یا اگر همچون هالستد دست به اسلام شناسی میزنیم، با چشم باز ننگریم؛ آیا به راستی در تعلیم و تربیت اسلامی، آنچنان که مؤلف مقاله «تربیت لیبرال» می گوید، «کودکان هرگز به تحقیق و سؤال درباره اصول و بایدهای خود تشویق نمی شوند!؟» آیا «تنها از آنها انتظار می رود که مبانی دینی را به پیروی از بزرگترهای خود بپذیرند؟!» یا اسلام را نشناخته ایم و قضاوت جاهلانه کرده ایم و یا شناخته ایم و دست به کار مغرضانه زده ایم.
 
آری ممکن است در مقام عمل اشتباه رخ دهد، اما سخن در مبانی دین است و نه آنچه دینداران انجام می دهند. اسلام لیبرالیسم نیست، اما آن چنان هم نیست که لیبرالیسم می پندارد. تربیت دینی اسلام، تربیت لیبرال نیست، اما تربیتی هم نیست که رشد عقلی فرد را محکوم کند و صرفا او را به پیروی از بزرگترها تشویق کند. کافی است در مبادی آغازین این امر و روش مقبول اعتقادات دینی و اصول دین بیندیشیم که جز با استدلال پذیرفتنی نیست.
 
نکته مهم دیگر، رابطه تربیت دینی و تسامح در آرا و عقاید است. افتخار تربیت لیبرال بر این است که در جامعه لیبرال تنوع آرا پذیرفته میشود و اصل بی طرفی و تساهل را حاکم می داند و افتخار آن بر این است که با طرح ارزش های سه گانه هر تعریف شخصی از «خوب» را طرد می کند و فرد را به گونه‌ای بار می آورد که هیچ امری را حقیقت آخر نپندارد. اما تربیت دینی چه می گوید؟
 
در یک نظر خوشبینانه به نظر می رسد که رابطه تربیت دینی و تسامح و تساهل و ک طرح بحث تسامح و تساهل در گرد و غبار سیاسی دچار ابهام و عصبیت های نامعقول شده است والا کمتر کسی را می توان یافت که اندک فهمی از دین داشته و بدان معتقد باشد و باز دم از تسامح مذکور بزند. دین و حتی هر باور غیردینی، اگر باور باشد، معنای آن خط قرمز کشیدن و تعیین مرزهاست؛ مرزهایی که گذر از آنها هرگز جایز نیست و جای تسامح ندارد. و این هم چیزی نیست که به اسلام اختصاص داشته باشد.
 
برای روشن شدن این امر بی مناسبت نیست به یک نمونه توجه کنیم: مؤلف کتابی در زمینه فلسفه روانشناسی در یکی از مباحث مربوط به رابطه علم و روان شناسی بحثی درباره استفاده از شیوه‌های علمی طرح نموده و روان درمانی هایی را که پایه علمی ندارند به شدت محکوم کرده است. وی این گونه روان درمانی ها را خطری جدی برای سلامت عمومی جامعه دانسته و جامعه علمی را به مقابله با آن فرا می خواند. شاهد مطلب اینکه وی می گوید: «زمانی که سخن از سلامت عمومی است، دیگر جای تحمل و تسامح و تولرانس نیست. اینجا هشیاری رمز اصلی است». در بحث این مؤلف، مراد از سلامت عمومی، سلامت فیزیکی و روانی با معنای خاص آن است. حال پرسش این است که اگر سلامت دینی مردم در خطر بود باز از تولرانس حرف بزنیم؟ چگونه وقتی سخن گفتن از روان درمانی نادرست است هشیاری لازم است، تا مبادا فردی با روش غیر علمی روبه رو شود، اما از خطر بی دینی هراسی نداریم؟ آری، روش برخورد در تربیت دینی، سعه صدر، آموزش صحیح و مسائلی است که باید مورد توجه قرار گیرد. اما اینها به معنای بی توجهی به اصول و ارزشها نیست. نباید تحت عناوین فریبنده احترام به افکار دیگران، تساوی حقوق و حیثیت ها، تحمل و بردباری و امثال آن، ارزش های اصیل دینی را سبک شمرد، که به قول یکی از طرفداران مکتب charachter education «ملتی که ارزش های خود را به نسل جوان خویش نیاموزد، در حقیقت دست به خودکشی زده است».
 
منبع: مجموعه مقالات تربیتی، عبد الرضا ضرابی، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، قم، ۱۳۸۸
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران