0
ویژه نامه ها

مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی

راه‌ها و منابع شناخت کدام است؟ آیا معرفت انسان به معرفت حسی یا تجربی محدود می‌شود یا اینکه انسان از معرفت عقلی نیز بهره‌مند است؟ وحی و فطرت چگونه پشتوانه معرفت‌های بشری قرار می گیرند؟
مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی
هستی شناسی به منزله برجسته‌ترین مسئله از مسائل جهان بینی، مسئولیت تنظیم و ارائه پاسخ به پرسش‌هایی ناظر به هستی، مبدأ هستی، جریان هستی و مقصد هستی را بر عهده دارد. همچنین در قلمرو هستی شناسی منشأ اعتبارهای الهی و انسانی بحث و بررسی می شود. پرسش‌هایی مانند «ماهیت هستی چیست؟»، «آیا هستی از نظر زمانی یا مکانی اول و آخر دارد؟» و «هستی رهسپار کجاست؟» از جمله پرسش‌های اساسی هستی شناسی اند که به مبدأ و مسیر و مقصد هستی نظر دارند. بررسی احکام و قوانین حاکم بر هستی نیز بخشی دیگر از مسائل و دغدغه‌های هستی شناسی را دربر می گیرند. پرسش‌هایی نظیر «آیا هستی در مجموع خود صحیح است یا غلط؟» و «حق است یا پوچ؟»، «زشت است یا زیبا؟»، «آیا بر جهان سنت های ضروری و لایتغیر حاکم است یا هیچ سنت غیرقابل تغییری وجود ندارد؟»، «آیا هستی در مجموع خود یک واحد زنده و باشعور است یا مرده و بیشعور؟» و... از دیگر مسائلی اند که هستی شناسی به آنها پاسخ می دهد. «آیا ممکن است هستی نیست گردد؟»، «آیا ممکن است معدوم هست شود؟»، «آیا هستی جاودانه می ماند؟»، «رابطه هستی و انسان چگونه است؟»، «آیا هستی هدایت شده است؟»، «نیروی هدایتگر هستی کیست یا چیست و چگونه به هدایت هستی می پردازد؟» این پرسش‌ها و نمونه های فراوان دیگر نیز، خود، جایگاه هستی شناسی را در میان مسائل بنیادین جهان بینی نشان می دهند.
 
چگونگی پاسخ به مسائل یادشده از دیدگاه هر مکتب فکری و اعتقادی، پشتوانه مبنایی آن مکتب در بسیاری از عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، علمی، آموزشی، تربیتی و از جمله در فلسفه تعلیم و تربیت به شمار می رود. نگرشها، گرایش‌ها، جهت‌ها، رویکردها، و حتی در بسیاری موارد، روشهای مکاتب و فلسفه‌های تربیتی از نوع و کیفیت پاسخ به این قبیل مسائل رنگ و رو و معنا می یابد. محض نمونه، چنانچه هستی شناسی، خاستگاه و جهت الهی داشته باشد، فلسفه تعلیم و تربیت، هویت «از اویی»، «با اویسی» و «به سوی اویی» خواهد داشت، و برعکس، چنانچه هستی شناسی از خاستگاه ماتریالیستی یا سکولار سر زده باشد، فلسفه تعلیم و تربیت بر اساس آن، ماتریالیستی یا سکولار خواهد بود.
 
بحث از مبانی هستی شناختی در قلمرو اعتبارها و ارزش‌های انسانی نیز جایگاه ویژه ای دارد. برای نمونه، پرسش از اینکه منشأ اعتبار بایدها و نبایدهایی که از جانب ما انسانها اعتبار می شوند چیست، یا پرسش از اینکه بایدها و نبایدهای دینی و الهی از چه منشأ و خاستگاهی اعتبار می یابند، پرسش از مبانی هستی شناسی در قلمرو ارزش هاست. در این میان، بحث در حقیقت و اعتبار از یک سوی، و ذهنیت انسان و واقعیت از سوی دیگر، و رابطه ضروری و واقعی بین عملکرد انسان و نتیجه آن از جانب سوم، همه از مباحثی به شمار می روند که در قالب مبانی هستی شناختی می گنجند. تأثیر این بخش معرفتی در نظریه های تربیتی و تربیت انسان بر کسی پوشیده نیست؛ به گونه ای که متناسب با پاسخی که از دیدگاههای مختلف ارائه می شود، فلسفه‌ها و مکاتب تربیتی گوناگون شکل می گیرند.
 
مبانی معرفت شناختی: راه‌ها و منابع شناخت کدام است؟ آیا معرفت انسان به معرفت حسی یا تجربی محدود می شود یا اینکه انسان از معرفت عقلی نیز بهره مند است؟ وحی و فطرت چگونه پشتوانه معرفتهای بشری قرار می گیرند؟ به تعبیری دیگر، چرا بشر افزون بر ابزارها و منابعی چون حس و تجربه و عقل و فطرت، نیازمند وحی و نبوت است؟ معرفتهای بشری آیا مطلق است یا نسبی، واقع گراست یا غیرواقع گرا، عینی و واقعی است یا شخصی و روانشناختی؟ ارزشها در نگاه معرفت شناختی چگونه اند؟ مطلق اند یا نسبی؟ واقع گرایند یا غیرواقع گرا؟
 
اینها همه نمونه هایی از مباحث و مسائلی است که در حوزه معرفت شناسی کانون بحث و بررسی قرار می گیرند؛ مباحثی که پاسخ به آنها لزوما به طرح مبانی معرفت شناختی باورها و ارزش ها می انجامد.
 
برای پاسخ به پرسش‌های معرفت شناختی نیز همانند دو مورد مربوط به مبانی هستی شناختی و انسان شناختی، باید سراغ جهان بینی مورد علاقه و نظر فلسفه‌های تربیتی رفت. در اینجا مسائل ناظر به معرفت شناسی در قلمرو یکی از مسائل بنیادین جهان بینی، یعنی «راه و راهنماشناسی» قرار می گیرد و از همین منظر بحث و بررسی می شود. مباحث ناظر به شناخت های عادی، شامل انواع علم حضوری و حصولی، و شناختهای غیر عادی، شامل الهام و وحی، از جمله موضوعات و مسائل کانون توجه در راه شناسی است. بررسی نیاز یا عدم نیاز بشر به وحی و نبوت، و همچنین شناسایی گیرنده و رساننده وحی از جمله موضوعات و مسائل ناظر به راهنماشناسی است. نوع و کیفیت پاسخ به این مسائل بستگی تام به نوع جهان بینی دارد.
 
جهان بینی الهی - توحیدی محض نمونه، اعتقاد به وحی و نبوت را که از بینش توحیدی در باب جهان و انسان سرچشمه می یابد جزو ارکان راه و راهنماشناسی می داند؛ به گونه ای که بدون چنین اعتقادی نه راه نمایان است و نه راهنما مشخص و شناخته شده. نظر به اینکه هدایت انسان به جانب خیر، کمال و سعادت از اصول مسلم جهان بینی توحیدی و از لوازم برجسته آن به شمار می رود، اصل نبوت نیز که لازمه هدایت انسان است از لوازم قطعی و از مسائل بنیادین این جهان بینی است.
 
منبع: درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت، سیداحمد رهنمایی، صص 73-70، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه، قم، چاپ دوم، 1388
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
طرز تهیه ژله برای شب یلدا
طرز تهیه ژله برای شب یلدا

طرز تهیه ژله برای شب یلدا

دستور پخت سه نوع باسلوق خوشمزه
دستور پخت سه نوع باسلوق خوشمزه

دستور پخت سه نوع باسلوق خوشمزه

طرز تهیه 3 کیک خوشمزه با شکلات نوتلا
طرز تهیه 3 کیک خوشمزه با شکلات نوتلا

طرز تهیه 3 کیک خوشمزه با شکلات نوتلا

طرز تهیه شارلوت شاه توت
طرز تهیه شارلوت شاه توت

طرز تهیه شارلوت شاه توت

طرز تهیه دسر تارت انار و شکلات
طرز تهیه دسر تارت انار و شکلات

طرز تهیه دسر تارت انار و شکلات

طرز تهیه شیرینی دوقلو
طرز تهیه شیرینی دوقلو

طرز تهیه شیرینی دوقلو

باغ گل کوکنهوف
باغ گل کوکنهوف

باغ گل کوکنهوف

مرز میان جوان مؤمن سکولار و جوان مؤمن انقلابی
مرز میان جوان مؤمن سکولار و جوان مؤمن انقلابی

مرز میان جوان مؤمن سکولار و جوان مؤمن انقلابی

جاذبه های رازآلود جهان
جاذبه های رازآلود جهان

جاذبه های رازآلود جهان

با رعب آورترین مناطق جهان آشنا شوید
با رعب آورترین مناطق جهان آشنا شوید

با رعب آورترین مناطق جهان آشنا شوید

تبدیل موقوفات به أحسن
تبدیل موقوفات به أحسن

تبدیل موقوفات به أحسن

چشمه قیر دهلران؛ پدیده ای نادر اما طبیعی در ایران
چشمه قیر دهلران؛ پدیده ای نادر اما طبیعی در ایران

چشمه قیر دهلران؛ پدیده ای نادر اما طبیعی در ایران

اهمیت قرض دادن
اهمیت قرض دادن

اهمیت قرض دادن

حقوق شهروندی بانوان در جمهوری اسلامی ایران
حقوق شهروندی بانوان در جمهوری اسلامی ایران

حقوق شهروندی بانوان در جمهوری اسلامی ایران

جهنم دره
جهنم دره

جهنم دره

عاشقانه ترین جاذبه های دنیا
عاشقانه ترین جاذبه های دنیا

عاشقانه ترین جاذبه های دنیا

سرکه سیب و خواص درمانی آن
سرکه سیب و خواص درمانی آن

سرکه سیب و خواص درمانی آن

رابطه مصرف قهوه و الگوی خواب
رابطه مصرف قهوه و الگوی خواب

رابطه مصرف قهوه و الگوی خواب

آشنایی با سه هورمون مهم در بدن انسان
آشنایی با سه هورمون مهم در بدن انسان

آشنایی با سه هورمون مهم در بدن انسان

یک صبحانه مفید و مقوی چه ویژگی هایی دارد؟
یک صبحانه مفید و مقوی چه ویژگی هایی دارد؟

یک صبحانه مفید و مقوی چه ویژگی هایی دارد؟

تاثیر هورمون پروژسترون بر زنان
تاثیر هورمون پروژسترون بر زنان

تاثیر هورمون پروژسترون بر زنان