محمد خطاط
محمد پوریان یا محمد خطاط (۱۳۳۶–۱۳۹۸) از خوشنویسان و نستعلیقنویسان معاصر، استاد مسلم در انجمن خوشنویسان ایران و مدرس هنر خطاطی اهل کردستان بود که آثار متعددی از او در نگارخانههای و نمایشگاههای هنری برجای ماندهاست.
زندگی محمد خطاط
محمد پوریان از پیشکسوتان و اساتید مسلم انجمن خوشنویسان ایران و متولد شهر سقز بود. تحصیلات خود را در همین شهر به پایان رسانده و با توجه به جایگاه ویژه هنر خوشنویسی در این شهر و داشتن ذوق و استعداد ذاتی هنری، وارد این عرصه از هنر اصیل ایرانی شد.
وی از طرفداران سبک میرزا رضا کلهر و میرعماد بود و در سال ۱۳۶۶ شمسی شعبه انجمن خوشنویسان ایران در شهر سقز را تأسیس کرد و نزدیک به چهار دهه در زمینه خوشنویسی و آموزش آن فعالیت نمود و شاگردان او مانند فخرالدین علینژاد، محمدامین بینیاز، اسعد رشیدپور و اسعد قدیمی و بسیاری دیگر به درجات فوق ممتاز و استاد مسلم، نایل شدند.
او توانست با برپایی دهها نمایشگاه انفرادی و گروهی و سالهای متمادی برگزاری کلاسهای آموزشی، در بالندگی این هنر اصیل ایرانی نقشی مؤثر ایفا نماید و به گواهی هنرمندان و شاگردان وی، صبور بودن و عشق بسیار به هنر خوشنویسی و آموزش آن به مردم از نسلهای مختلف پیر و جوان و دلسوز بودن از مشخصات شخصیتی این هنرمند فقید بود که زمینه رشد این هنر و ظهور اساتید برجسته خوشنویسی در کردستان را فراهم نمود.
در سال ۱۳۹۲ انجمن خوشنویسان با همکاری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی مراسم بزرگداشت محمد پوریان را به همراه نمایشگاهی از آثار خوشنویسی برگزار نمود. محمد پوریان در سال ۱۳۹۸ و بعد از چندین ماه بیماری در بیمارستان امام خمینی سقز چشم از جهان فروبست.
درجه استادی محمد خطاط
انجمن خوشنویسان ایران، به پاس سالها زحمت و تدریس هنر خوشنویسی، درجه استادی مسلم خوشنویسی به محمد پوریان اعطا کرد. احراز درجه استادی منوط به مهیا نمودن شرایط ویژه دارد از آنجمله تعداد هنرجویان ممتاز و فوق ممتازی که خوشنویس تربیت کرده، تعداد نمایشگاههای برگزار شده، تولید و انتشار آثار مکتوب و داشتن رتبههای کشوری و استانی که در اخذ این درجه حائز اهمیت میباشد.
در نهایت باید تعداد ۲۰ تا ۳۰ اثر در قالبهای مختلف برای شورای عالی ارزشیابی انجمن خوشنویسان ایران فرستاده شود. این شورا متشکل از اساتید به نامی چون محمد سلحشور، غلامحسین امیرخانی، علی شیرازی و جواد بختیاری است.
پس از تأیید صلاحیت خوشنویس توسط این شورا و امضای مدرک استادی توسط وزیر فرهنگ و ارشاد، درجه استادی به او اعطا میگردد. بعد از احراز مرتبه استادی، موضوع شیوه پیش میآید. هر استادی دارای شیوه ای مخصوص به خود است که با شیوههای دیگران تفاوت دارد و خط او بدان شناخته و معروف میگردد.
کلمه شیوه که در ردیف آن ربط، اسلوب، سبک، طریقه، روش نیز استعمال میشود در واقع آن سبک و روش خاصی است که استادی سالها بدان روش خط نوشته و میان مردم شایع و شناخته گردیدهاست.
سبک هنری محمد خطاط
او در خلق آثار هنری از پیروان مکتب میرعماد بود و اسلوب نگارش او با نوع نگارش غلامحسین امیرخانی همخوان بود و تکیه بر منطق قدرت قلم و گمگشتگی در فضای روحی یک اثر برای خلق آن و مهمتر، ماندگاری آن، از ویژگیهای بارز سبک هنری او بود.
بدین ترتیب خلق آثار هنری نه در بیشینگی و تعداد آن، بلکه در کیفیت و معنای آنها واجد ارزشگذاری میباشد. کما اینکه راز ماندگاری آثار پیشگامان هنر اصیل ایرانی در این تعریف گنجانده میشود.
او بر این اعتقاد بود که از همان ابتدای آفرینش یک اثر و در قدم اول نوشتن یک کتابت یا چلیپا یا ترکیب سیاه مشق که انتخاب شعر یا نثر آن است، این انتخاب مستلزم سیر و سلوک روحی و معنوی در وادی عرفانی آن شعر یا نثر بوده و هنرمند خوشنویس میبایست درک عمیقی از آن داشته باشد تا بتواند پیامی درخور آراسته مردم کرده و با نسلهای مختلف مرتبط و ماندگار بماند. بدین ترتیب حتی برای یک سرمشق ساده برای شاگردان خود روزها و شبهای طولانی در انتخاب بیت و مصرع آن فکر میکرد.
ارتباط محمد خطاط با سایر اساتید
در شهر زادگاه او هنرمندان خوشنویس سرشناسی مانند ملک الکلام مجدی و امیرالکتاب ظهور کردند که آثاری همچون کتیبههای آرامگاه حافظ در شیراز و کتیبههای حجاری شده موزه ایران باستان به خط ثلث را خلق نمودند. به همین سبب او سعی داشت نقش پلی ارتباطی مابین هنرمندان طراز اول خوشنویسی کشور و هنرمندان کردستان برقرار نماید.
بدین ترتیب از دههای هفتاد و هشتاد شمسی تا سالهای اخیر محمد پوریان با همکاری انجمن خوشنویسان و ارگانهای مرتبط، شرایط لازم رفاهی را فراهم نموده و از اساتید برجسته خوشنویسی ایران مانند غلامحسین امیرخانی، امیراحمد فلسفی، جواد بختیاری، یدالله کابلی، محمد حیدری، الهه خاتمی، سیده صغری حسینی، علی اشرف صندوق آبادی و سعید قادری دعوت نموده که ضمن حضور در کردستان آثار خود را به نمایش بگذارند و در اغلب موارد این اساتید این دعوتها را میپذیرفتند.
برای مثال میتوان برگزاری نمایشگاه آثار امیر احمد فلسفی، الهه خاتمی همسر ایشان و استاد امیرخانی در سال ۱۳۸۰ و برگزاری نمایشگاه اساتید برجسته ایران در سال ۱۳۸۸ نام برد.
بزرگداشت محمد خطاط
همایشی جهت بزرگداشت محمد پوریان خوشنویس معاصر در تاریخ ۲۱ مهر ماه ۱۴۰۳ در محل سالن همایش های پردیس سینما مهر شهر سقز برگزار شد و هنرمندان و حاضران در این همایش مقالات و سخنرانی های را درباره زندگی و آثار این خوشنویس ارائه نمودند.
در این همایش از سردیس این هنرمند رونمایی شد و یکی از خیابان های شهر به نام او نامگذاری گردید. در حاشیه این همایش نمایشگاهی از آثار خوشنویسان برپا گردید.
آثار محمد خطاط
نمایشگاهها
تعدادی از نمایشگاههای برگزار شده به شرح زیر است:
نمایشگاههای سالانه فردی و گروهی در شهرستانها و به مناسبتهای مختلف مانند روز معلم و غیره
نمایشگاه گروهی دوسالانه سیاه مشق بزرگداشت امیرالکتاب
نمایشگاه نسخ قرآن خطی قدیمی به همراه چهل تابلو از جزء سی ام قرآن مجید
نمایشگاه خوشنویسی اشعار قرآن پژوه دوره صفویه
داوری و شرکت در جشنواره خوشنویسی خط تحریری
اثر منتشر شده محمد خطاط
کتابت دیوان اشعار نالی شاعر نامدار کردستان به خط نستعلیق نفیسترین و مهمترین اثر محمد پوریان است که از سال ۱۳۸۹ شروع و پس از چهار سال به اتمام رسید و توسط انتشارات ئالای روناکی سنندج منتشر گردید.
استاد محمد صابر
صابر (متولد ۱۳۲۴ در سقز) هنرمند خوشنویس اهل کردستان و از موسسین انجمن خوشنویسان کردستان در سنندج بود که دارای نشان درجه یک هنری از انجمن خوشنویسان ایران بود. وی در سال ۱۳۹۸ درگذشت.
زندگینامه استاد محمد صابر صابر
صابر از اساتید پر آوازه خوشنویسی کردستان و متولد شهر سقز بود که در سال ۱۳۵۱ از انستیتوی هنر تهران فارغ التحصیل شد و در سال ۱۳۶۱ با همراهی استاد مهدی کمالی کردستانی، استاد شیخالاسلامی و استاد معروفی دفتر انجمن خوشنویسان کردستان را در سنندج دایر کردند و از سال ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۵ به مدت ۱۱ سال مسئولیت انجمن خوشنویسان کردستان را بر عهده داشت. در سال ۱۳۶۸ موفق به اخذ مدرک فوق ممتاز خوشنویسی و در سال ۱۳۷۴ مدرک درجه ۲ هنری به او اعطا شد.
تعلیم هنر خوشنویسی در انجمن خوشنویسان برای سالیان متمادی، تدریس در رشته هنر در کردستان و آذربایجان غربی، فراهم سازی زمینه معرفی هنرمندان در رشتههای مختلف هنری، تربیت دهها هنرمند خوشنویس در سطوح ممتاز و فوق ممتاز و کتابت ده ها اثر فاخر خوشنویسی حاصل سالها تلاش استاد محمد صابر صابر بود که موجب محبوبیت و شهرت خاص او در میان مردم شد.
انجمن خوشنویسان ایران در نخستین کنگره بینالمللی مشاهیر کُرد که ۱۱ و ۱۲ تیرماه ۱۳۹۸ در سنندج برگزار شد نشان درجه یک هنری را به استاد محمد صابر صابر تقدیم کرد. این نشان درجه یک هنری برابر درجه استاد تمامی خوشنویسی بود و از آنجا که استاد صابر در بیمارستان بستری بود، همسرش برای دریافت آن دعوت شد.
سرانجام استاد صابری که با بیماری سرطان دست و پنجه نرم میکرد، صبح روز سه شنبه ۲۵ تیرماه ۱۳۹۸ بعد از مدتها جدال با بیماری در بیمارستان کوثر سنندج جان به جان آفرین تسلیم کردو با بدرقه جمع کثیری از مردم کردستان در بهشت محمدی سنندج به خاک سپرده شد.
عبدالحمید ملک الکلامی
عبدالحمید ملک الکلامی معروف به امیرالکتاب (۱۲۶۲–۱۳۲۸ ه.ش) یکی از خوشنویسان ایران است. وی به نستعلیق، ثلث، نسخ، شکستهنستعلیق مسلط بود. او خطاطی مبتکر و فرزند میرزا عبدالمجید ملک الکلامی اهل سقز و معروف به ملک الکلام مجدی یا میرزا مجدالدین ملک الکلام کردستانی است.
او در انواع خطوط نسخ، ثلث، رقاع، نستعلیق و شکسته از استادان مسلم بود. این هنر مند خطوط طغرایی را بسیار زیبا مینوشت و در ساختن مرکب و آهار و مهره کردن کاغذ استاد بود. افزون بر خط، او در نقاشی آبرنگ نیز دست داشت. عبدالحمید ملک الکلامی به نقاری و حکاکی مسلط بود و بعضی سرسکههای ضرابخانه دولتی آن زمان را او تهیه کردهاست.
قریحه شاعری را از پدر به ارث برده بود و «شرقی» تخلص میکرد. کتیبههای آرامگاه حافظ در شیراز و کتیبههای حجاری شده موزه ایران باستان به خط ثلث اوست.
او در سال ۱۲۶۲ه.ش در سقز به دنیا آمد ۱۳۲۸ه .ش در سن شصت و چهار سالگی درگذشته و در تهران به خاک سپرده شده است.
آثار عبدالحمید ملک الکلامی
برخی از آثار امیرالکتاب عبارتند از :
کتیبه ثلث سردر موزه ایران باستان
کتیبه سردر کتابخانه ملی و دارلفنون
کتیبه آرامگاه حافظ در شیراز
کتیبه برنجی دانشگاه تهران
سردر مدرسه نوبنیاد تهران
دیوان مرحوم حاج ملکالکلام به خط نستعلیق کتابت ممتاز (۱۳۳۶ق) تهران چاپ سنگی
کتیبه چندین ابنیه فرهنگی در تبریز و دیگر شهرهای ایران
تابلوی «وشاورهم فی الامر» (۱۳۳۲ق) مجلس شورای ملی
میرزا عبدالمجید ملک الکلامی
میرزا عبدالمجید ملک الکلامی (۱۳۴۲–۱۲۶۸ ه.ق) و (۱۳۰۵–۱۲۳۰ ه.ش) معروف به ملک الکلام مجدی شاعر، نویسنده، خوشنویس و رجال نامدار دوران ناصرالدین شاه قاجار بود که در شهر سقز، کردستان چشم به جهان گشود.
زندگینامه مجدی
عبدالمجید ملک الکلامی متخلص به مجدی یا میرزا مجدالدین ملک الکلام کردستانی از سلسله معروف امیر اختیار الدینی است که تا سال ۱۳۰۹ هجری قمری حکومت بانه را در اختیار داشتند. او در زمان مجید خان اردلان در سقز منشی حکومتی بودهاست. او پدر عبدالحمید ملک الکلامی معروف به امیرالکتاب است.
شهرت اصلی میرزا عبدالمجید به دلیل استعداد ذاتی در فنون ادب و نویسندگی، نظم و نثر و کتابت و خوشنویسی بودهاست که در دوره حکومتهای حسنعلی خان امیر نظام گروسی و ابوالقاسم خان ناصر الملک قراگوزلو، ریاست دارالانشای حکومت را به وی واگذار کردند و در این مدت از سوی ناصر الدین شاه، لقب سلطان کلام یا ملک الکلام به وی اعطا شد و وی هم عصر قائم مقام فراهانی بود که از وی به نیکی یاد میکرد.
زمانی که حسنعلیخان امیر نظام گروسی از رجال زبده و خوشنویس و ادیب صاحب سبک دوران و رئیس ایل گروس در کردستان، با دیدن خط و اشعار عبدالمجید مجدی او را به جهت قبول یکی از مشاغل حکومتی از سقز به سنندج فراخوانده و در یک اتفاق تاریخی عبدالمجید مجدی با ناصر الدین شاه قاجار، که خود مدعی شعر و شاعری بوده، مواجه میشود و سلطان با شنیدن قصیده و غزلی از مجدی و دیدن خط و کتابت او به رسم آن زمان در فرمانی عنوان (ملک الکلامی) را به او بخشید و آوازهاش در ایران پیچید و در تهران با ادیب الممالک و رضا قلیخان هدایت که از شاعران و ادیبان نامی زمان بودهاند همدم و مصاحب شد و به احتمال زیاد در خط شاگرد مرحوم میر حسین خوشنویس باشی نیز بودهاست. در ضمن سنگ قبرهای مجید خان اردلان و مصطفی خان اردلان در گنبد حکام سقز و سنگ قبر سردار اسعد بختیاری در اصفهان از جمله خطوط و آثار بر جای مانده از وی میباشد.
آثار مجدی
بر اساس مقالهای از فاطمه حجازی در تارنمای اینترنتی کتابخانهٔ کردی ئهوین و بر اساس مقدمه عبدالحمید بر دیوان شعر پدرش، ملک الکلام مجدی دارای آثاری چند است:
زندگینامه که حاوی مطالب و نکات تاریخی، ادبی، علمی و فکاهی است
منشآت و مقالات و رسالات مختلف در توحید، اخلاق و عرفان
رسالهای دربارهٔ ایل جاف
تصحیح نسخهٔ منطق الطیر عطار و مقدمهای بر آن
۵- دیوان اشعار؛ که به همت فرزندش، میرزا عبدالحمید در سال ۱۳۳۷ هجری به چاپ رسیدهاست
۶- سفرنامهٔ حجاز
نمونه شعر از دیوان مجدی:
نام تو همــان ورد زبانست کــه بود
یاد تو همان مونس جانست که بود
گــر تا به ابــد حاجت من برنــاری
بازم به تو امیــد همانست کــه بود
منابع:
انجمن خوشنویسان ایران
شکیباپور، عنایتالله. اطلاعات عمومی. چاپ هفتم، کتابفروشی اشراقی، ۱۳۴۸ش. ص ۵۱
فضایلی، حبیبالله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
کریم زاده تبریزی، محمدعلی. احوال و آثار نقاشان قدیم ایران. انتشارات مستوفی. تهران ۱۳۷۶ شابک:۲-۰۱-۶۵۳۲-۹۶۴
نگاهی به تاریخ و فرهنگ کردستان، عمرفاروقی، انتشارات محمدی، ۱۳۷۳
روحانی، بابا مردوخ، تاریخ مشاهیر کرد، ج2، ص178.
در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.
شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران
© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
