مقدمه:
بیان مسأله
زبان، فراتر از یک ابزار ارتباطی ساده، ستون فقرات هویت، فرهنگ و تمدن یک ملت است. در جهان امروز که جریانهای غالب فرهنگی و رسانهای به شدت یکسانساز عمل میکنند، حفظ و ترویج زبانهای بومی و اصیل، نه تنها یک ضرورت زبانی، بلکه یک تکلیف استراتژیک برای بقای هویت ملی و مذهبی محسوب میشود.در این میان، زبان فارسی بهعنوان یکی از کهنترین و غنیترین زبانهای جهان، همواره نقش محوری در حفظ پیوستگی فرهنگی ایرانزمین ایفا کرده است. با این حال، چالشهای پیشرو شامل نفوذ زبانهای خارجی، تغییر سبک زندگی ناشی از رسانههای دیجیتال، و فراموشی تدریجی ارزشهای ادبی و حماسی، نیازمند بازنگری جدی در شیوههای پاسداری از این گنجینهی ملی است.
پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتالله سیّدمجتبی حسینی خامنهای (مدظله العالی)، در بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و روز پاسداشت زبان فارسی، بهعنوان یک سند راهبردی، به تبیین این چالشها و ارایه راهکارهایی برای تقویت جایگاه زبان فارسی در عرصه جهانی و داخلی پرداخته است. این پیام با تأکید بر «حماسه حضور»، «پدافند زبانی» و «تمدّن ایرانی-اسلامی»، مسیری جدید را برای اهالی فرهنگ و ادب ترسیم میکند.
ضرورت بحث
ضرورت تحلیل و تبیین این پیام از چند منظر حائز اهمیت است:نخست، این پیام در شرایطی صادر شد که ایران، علاوه بر تهاجم نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی که در اسفندماه ۱۴۰۴ رخ داد و فعلا در شرایط آتشبس قرار داریم، با تهاجم فرهنگی و زبانی شدیدی از سوی قدرتهای جهانی مواجه است. در چنین شرایطی، زبان فارسی بهعنوان یکی از خطوط مقدم دفاعی، نیازمند تقویت و بازتعریف نقش خود است.
دوم، تکرار حماسه دفاع مقدّس و مقایسه آن با داستانهای شاهنامه، نشاندهنده نیاز به احیای روحیه قهرمانی و ایستادگی در جامعه معاصر است.
سوم، تأکید مقام معظم رهبری بر «پدافند زبانی و گفتمانی» نشان میدهد که رقابتهای آینده در عرصه فرهنگ و ایدهها خواهد بود و زبان فارسی باید بتواند پاسخگوی نیازهای نسل جدید و چالشهای جهانی باشد.
بنابراین، استخراج نکات راهبردی این پیام روشنگرانه و تبدیل آن به راهکارهای عملی، برای سیاستگذاران فرهنگی، مربیان، نویسندگان و همه ایرانیان دلسوز، امری ضروری است.
هدف از نگارش مقاله
هدف این نوشتار، تحلیل پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی بهمناسبت بزرگداشت فردوسی و روز پاسداشت زبان فارسی است که به واکاوی مفاهیم کلیدی «زبان بهعنوان هویت»، «پدافند زبانی و گفتمانی»، «تمدّن ایرانی-اسلامی» و «بعثت هنرمندان» میپردازیم.همچنین، این مقاله تلاش دارد تا با ارایه راهکارهای عملی و کاربردی، مسیرهایی را برای تقویت جایگاه زبان فارسی در آموزش، رسانه، تولید محتوا و تعاملات بینالمللی ترسیم کند.
در نهایت، هدف نهایی، ترغیب خوانندگان به مشارکت فعال در پاسداری از زبان فارسی و تبدیل این زبان از یک میراث تاریخی به یک پویایی زنده و اثرگذار در جهان امروز است.
در ادامه ابتدا متن پیام مقام معظم رهبری بهمناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی میآید و سپس به تحلیل ابعاد این پیام مهم خواهیم پرداخت.
بخش اول: متن پیام رهبر معظم انقلاب بهمناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی
بسم الله الرّحمن الرّحیمزبان فارسی علاوه بر ابزار گفتار و نوشتار، قالب شناخت و رشتهی اتّصال اندیشه و مرزهای هویّتی ایرانیان را تشکیل میدهد. زبان و ادب فارسی یکی از بزرگترین ظرفیتها برای ترویج فرهنگ و تمدّن غنی ایرانِ اسلامی در گسترهی جهانی است؛ و توصیهی رهبر حکیم و شهیدمان اعلیالله مقامهالشریف به قدرتمند شدن زبان فارسی، چراغ راه اقتدارِ «تمدّن ایرانی-اسلامی» میباشد.
ملّت عزیز ایران در دفاع مقدّس سوم نیز همچون دو جنگ تحمیلی قبلی ثابت کردند که داستانهای اسطورهای فردوسی، واقعیّت زندگی و شخصیّت قهرمانانهی آنان بوده و مفاهیم انسانساز، سلحشورانه و قرآنیِ شاهنامه، همهی اقوام و اقشار ایران را در حفظ هویّت، اصالت و استقلال خود و مبارزه با «ضحّاکوَشانِ» متجاوز، همدل و همراه و همساز میکند.
این حماسهی حضور و دفاع و پیروزی، تکلیف بزرگی را بر دوش اهالی فرهنگ و ادب و هنر میگذارد تا همچون فردوسی برخیزند و بعثت هنرمندان را در امتداد بعثت مردم رقم زنند؛ فکر و قلم و زبان را با هنر درآمیزند و روایت خیزش عظیم ملّت را در تاریخ، ماندگار کنند.
از سوی دیگر مقاومت غیورانه و پیروزی افتخارآمیز در برابر تهاجم دیوسیرتان و شیاطین جهان، ملّت را برای پاسداری از استقلال تمدّنی و مقابله با تهاجم زبانی، فرهنگی و سبک زندگی آمریکایی، آمادهتر کرده است تا با ابتکار و نوآوریِ فعالان عرصهی فرهنگی در جهت تأمین پدافند زبانی و گفتمانی و رشد و بالندگی کودکان، نوجوانان و جوانان، مراحل باقیمانده تا پیروزی نهایی را با استواری بیشتر بپیماید، بِعَونِ الله تعالی.
سیّدمجتبی حسینی خامنهای
۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵
بخش دوم: تحلیل محتوایی و تبیین مفاهیم کلیدی پیام مقام معظم رهبری
۱. زبان فارسی: فراتر از ابزار ارتباطی، هویت و اتّصال اندیشه
در آغاز پیام، رهبر معظم انقلاب با تعریفی عمیق و چندبعدی از زبان فارسی آغاز میکنند:«زبان فارسی علاوه بر ابزار گفتار و نوشتار، قالب شناخت و رشتهی اتّصال اندیشه و مرزهای هویّتی ایرانیان را تشکیل میدهد.»
این تعریف، نگاه سنتی به زبان را دگرگون میسازد. در زبانشناسی مدرن، زبان فقط واژگان و قواعد دستوری نیست؛ بلکه جهانبینی، ارزشها و نحوه ادراک واقعیت یک ملت را شکل میدهد. وقتی فردوسی میگوید «بسی رنج بردم در این سال سی / عجم زنده کردم بدین پارسی»، او به این حقیقت پی برده بود که بدون زبان، هویت «عجم» (ایرانیان) از بین میرود.
مقام معظم رهبری با تأکید بر اینکه زبان فارسی «قالب شناخت» است، به این نکته اشاره میکنند که ما جهان را با ابزار زبان میبینیم. اگر زبان ما ثروتمند، دقیق و غنی باشد، تفکر ما نیز عمیق و پویا خواهد بود. در مقابل، اگر زبان ما دچار فرسایش شود یا توسط واژگان بیگانه تسخیر گردد، توانایی ما در تحلیل و شناخت واقعیتها کاهش مییابد.
«رشته اتّصال اندیشه» در پیام ایشان نیز به این معناست که زبان فارسی، حلقه واسط بین نسلهای مختلف است. از سعدی و حافظ گرفته تا خیام و فردوسی، این زبان است که افکار این عظام را به ما منتقل کرده و پیوستگی تاریخی ما را تضمین میکند. بدون این رشته اتّصال، ایرانزمین به مجموعهای از قطعات گسسته تبدیل خواهد شد.
۲. ظرفیت گسترده زبان فارسی برای ترویج فرهنگ و تمدّن در جهان
پیام رهبر معظم انقلاب با تأکید بر «ظرفیت گسترده زبان و ادب فارسی برای ترویج فرهنگ و تمدّن غنی ایران اسلامی در گستره جهانی» همراه است. این بخش از پیام، نگاه از درونگرا به برونگرا دارد.زبان فارسی تنها برای مصرف داخلی نیست؛ بلکه یک برند جهانی و یک سرمایه فرهنگی است. تاریخ نشان داده است که زبان فارسی در قرنهای متمادی، زبان علم، ادب و دیپلماسی در بخشهای وسیعی از آسیا، آفریقا و اروپا بوده است. امروز نیز، با وجود چالشها، زبان فارسی همچنان زبانی زنده و پویاست که میلیونها نفر در سراسر جهان آن را میآموزند.
مقام معظم رهبری با اشاره به «تمدّن ایرانی-اسلامی»، نشان میدهند که زبان فارسی حامل پیامهای جهانی اخلاق، معنویت، عدالتخواهی و انساندوستی است. در دنیایی که جنگهای فرهنگی و تحریف تاریخ در جریان است، زبان فارسی میتواند صدای رسای حقیقت باشد.
توصیه ایشان به «قدرتمند شدن زبان فارسی»، به معنای افزایش نفوذ این زبان در عرصههای علمی، ادبی و رسانهای جهانی است. این قدرتمندسازی، چراغ راه اقتدار تمدّن ایرانی-اسلامی است و نشان میدهد که هویت ایرانی و اسلامی، هویتهایی تکمیلکننده و همافزا هستند که میتوانند الگویی جذاب برای جهان ارایه دهند.
۳. حماسه حضور و دفاع: تداوم داستانهای شاهنامه در واقعیت
یکی از جذابترین بخشهای پیام، پیوند زدن «حماسه حضور و دفاع و پیروزی» با داستانهای اسطورهای فردوسی است. رهبر معظم انقلاب بیان میکنند که ملت عزیز ایران در «دفاع مقدّس سوم» (اشاره به جنگ تحمیلی رمضان) نیز همانند دو جنگ تحمیلی قبلی، داستانهای اسطورهای فردوسی را به واقعیت تبدیل کردند.این مقایسه، یک استراتژی روایی قدرتمند است. در شاهنامه، پهلوانانی چون کاوه آهنگر و فریدون با ضحّاک (نماد ظلم و استبداد) مبارزه میکنند. در واقعیت شرایط حال، ایران با جنگ تحمیلی و حمله نظامی رژیم غاصب صهیونیستی و آمریکای جنایتکار مواجه شده است.
پیام مقام معظم رهبری تأکید میکند که مفاهیم انسانساز، سلحشورانه و قرآنی شاهنامه، همه اقوام و اقشار ایران را در حفظ هویت و مبارزه با متجاوزان همدل و همساز میکند. این نشان میدهد که ادبیات حماسی، فقط داستانهای قدیمی نیست؛ بلکه منبع الهام برای مقاومت در برابر ظلم است.
«ضحّاک» در روایت شاهنامه، نماد تهاجم دیوسیرتان و شیاطین جهان است. ملت ایران با تکیه بر این میراث فرهنگی، نشان داد که روحیه پهلوانی و ایستادگی در خون آنها جاری است. این همسویی بین ادبیات کهن و واقعیتهای معاصر، باعث تقویت اعتماد به نفس ملی و انسجام اجتماعی شده است.
۴. تکلیف بزرگ بر دوش اهالی فرهنگ و ادب: بعثت هنرمندان در امتداد بعثت مردم
رهبر معظم انقلاب با بیان اینکه «این حماسه حضور و دفاع و پیروزی، تکلیف بزرگی را بر دوش اهالی فرهنگ و ادب و هنر میگذارد»، نقش نخبگان فرهنگی را برجسته میکنند. ایشان تأکید میکنند که هنرمندان باید «چون فردوسی برخیزند و بعثت هنرمندان را در امتداد بعثت مردم رقم زنند».این عبارت بسیار مهم است. «بعثت هنرمندان» به معنای بیداری آگاهی، آگاهسازی جامعه و روشنگری از طریق هنر است. وقتی هنرمندان و نویسندگان، خیزش عظیم ملت را در تاریخ ماندگار کنند، آنها در واقع به رسالت تاریخی خود عمل کردهاند.
مقام معظم رهبری تأکید میکنند که «فکر و قلم و زبان را با هنر درآمیزند». این یعنی هنر نباید صرفاً سرگرمی یا تجمل باشد، بلکه باید حامل مفاهیم عمیق فکری و ارزشی باشد. هنر، زبان را زنده نگه میدارد و مفاهیم انتزاعی را به احساسات مردم نزدیک میکند.
امروز، هنرمندان ایرانی وظیفه دارند روایتگر مقاومت، ایثار و پیروزی ملت ایران باشند. آنها باید با استفاده از ظرفیتهای نوین هنری (سینما، ادبیات، موسیقی، هنرهای دیجیتال)، تصویر درست و غیورمانند ملت ایران را به جهان معرفی کنند. این کار، فراتر از دفاع از خود، دفاع از هویت و تمدّن ایرانی-اسلامی است.
۵. پدافند زبانی و گفتمانی: مقابله با تهاجم سبک زندگی آمریکایی
در بخش پایانی پیام، رهبر معظم انقلاب به چالش جدیدی اشاره میکنند: «مقابله با تهاجم زبانی، فرهنگی و سبک زندگی آمریکایی».این بخش، مستقیماً به جنگ نرم و فرهنگی اشاره دارد. آمریکا و متحدان غربی آن، با استفاده از رسانههای اجتماعی، شبکههای تلویزیونی و تولیدات فرهنگی، سعی در تحمیل سبک زندگی غربی و تضعیف ارزشهای اسلامی-ایرانی دارند. زبان، ابزار اصلی این تهاجم است. با ورود واژگان جدید، تغییر در ساختار گفتار و تقلیل دامنه واژگان، سبک زندگی و نگرشها تغییر میکند.
راهکار مقام معظم رهبری برای مقابله با این تهاجم فرهنگی، «پدافند زبانی و گفتمانی» است. این پدافند، به معنای انزوا یا بستهبودن نیست، بلکه به معنای تقویت دفاعی و آگاهانه است.
این یعنی:
۱. آگاهیبخشی: مردم باید نسبت به تهاجم زبانی و فرهنگی آگاه باشند و به صورت انتقادی با محتوای بیگانه برخورد کنند.
۲. تولید جایگزین: به جای مصرفکننده منفعل محتوای خارجی، باید تولیدکننده محتوای غنی و جذاب فارسی باشیم.
۳. رشد و بالندگی نسل جوان: تأکید بر «رشد و بالندگی کودکان، نوجوانان و جوانان» نشان میدهد که نسل آینده، سربازان اصلی این جبهه فرهنگی هستند. آنها باید با تکیه بر ارزشهای اصیل ایرانی-اسلامی و تسلط بر زبان مادری، در برابر موجهای فرهنگی وارداتی مصون باشند.
۶. پیروزی نهایی با استواری بیشتر: چشمانداز روشن
پیام با عبارت «مراحل باقیمانده تا پیروزی نهایی را با استواری بیشتر بپیماید، بِعَونِ الله تعالی» به پایان میرسد. این عبارت، امیدواری و توکل را همزمان بیان میکند.رهبر معظم انقلاب باور دارند که با تکیه بر خداوند و با استفاده از ظرفیتهای داخلی (زبان، فرهنگ، هنر)، ایران میتواند بر چالشهای پیشرو غلبه کند. «پیروزی نهایی» نه تنها پیروزی نظامی، بلکه پیروزی فرهنگی و تمدّنی است. یعنی زمانی که زبان فارسی و فرهنگ ایرانی-اسلامی، جایگاه واقعی خود را در جهان بازیابند و الگویی برای بشریت باشند.
راهکارهای عملی پاسداشت زبان فارسی
بر اساس تحلیل پیام روشنگرانه مقام معظم رهبری و با توجه به چالشهای فعلی، راهکارهای زیر برای پاسداشت و تقویت زبان فارسی پیشنهاد میشود:
۱. راهکارهای آموزشی و دانشگاهی
* تدریس مفهومی و تاریخی زبان فارسی: در مدارس و دانشگاهها، زبان فارسی نباید فقط به صورت قواعد دستوری و واژهآموزی تدریس شود. بلکه باید تاریخچه آن، ارتباط آن با ادبیات کلاسیک و نقش آن در حفظ هویت ملی تدریس شود. دانشآموزان باید بفهمند که هر واژه فارسی، حامل یک بخش از تاریخ و فرهنگ آنهاست.
* تقویت ادبیات در برنامه درسی: افزودن متون غنی ادبی، از شاهنامه تا معاصر، به برنامه درسی با رویکرد تحلیل و درک عمیق. تشویق دانشآموزان به نوشتن خلاق و بیان افکار خود به زبان فارسی اصیل و پویا.
* دوربینی به زبانشناسی کاربردی: استفاده از فناوریهای زبانی برای تحلیل و بهبود زبان فارسی در فضای مجازی. ایجاد پلتفرمهای آنلاین برای آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان با استفاده از متدهای نوین.
۲. راهکارهای رسانهای و دیجیتال
* تولید محتوای جذاب فارسی: حمایت از تولیدکنندگان محتوای فارسی در شبکههای اجتماعی، پادکستها و ویدیوهای آموزشی. محتوا باید هم جذاب باشد و هم حامل ارزشهای اصیل ایرانی-اسلامی. استفاده از هوش مصنوعی برای تولید محتوای فارسی باکیفیت و مقابله با محتوای بیگانه.
* بازنویسی و بهروزرسانی واژگان: ایجاد واژهگزینیهای دقیق و کاربردی برای مفاهیم جدید علمی و فناوری، به جای استفادهی بیرویه از واژگان انگلیسی. تشویق رسانهها به استفاده از واژگان فارسی در گزارشها و برنامهها.
* مبارزه با هرزنامههای زبانی: نظارت بر محتوای شبکههای اجتماعی برای جلوگیری از انتشار محتوایی که باعث تحقیر زبان فارسی یا تغییر نادرست در ساختار آن میشود. آگاهسازی کاربران نسبت به تأثیرات منفی استفادهی نادرست از زبان.
۳. راهکارهای فرهنگی و اجتماعی
* برگزاری جشنها و رویدادهای ادبی: تقویت جشنوارههای شعر، داستاننویسی و خطاطی در سطح محلی و ملی. ایجاد فضاهای عمومی برای گفتوگو دربارهی زبان و ادب فارسی.
* ترویج مطالعه کتابهای فارسی: تشویق مردم به خواندن کتابهای اصیل فارسی، از کلاسیکها تا آثار معاصر. ایجاد کتابخانههای عمومی با تنوع بالا و دسترسی آسان.
* احیای نقش هنرمندان: حمایت از هنرمندانی که آثارشان بازتابدهنده فرهنگ و زبان فارسی است. سینما، تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی میتوانند زبان فارسی را زنده و پویا نگه دارند.
۴. راهکارهای بینالمللی
* ترویج زبان فارسی در جهان: حمایت از آموزش زبان فارسی در دانشگاههای جهان و ایجاد مراکز فرهنگی ایران در کشورهای دیگر. ترجمه آثار برتر ادبی و فرهنگی ایران به زبانهای دیگر.
* استفاده از ظرفیت ایرانیان مقیم خارج: بهرهگیری از ظرفیت ایرانیان فرهیخته مقیم خارج برای ترویج زبان و فرهنگ فارسی. آنها میتوانند سفیران فرهنگی ایران باشند و تصویر درست و غنی از زبان فارسی را به جهان معرفی کنند.
* همکاریهای منطقهای: تقویت همکاریهای فرهنگی با کشورهای همسایه که زبان فارسی در آنها ریشه دارد (مانند افغانستان و تاجیکستان). ایجاد شبکههای مشترک برای تبادل فرهنگی و زبانی.
جمعبندی و نتیجهگیری نهایی:
پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت بزرگداشت فردوسی و روز پاسداشت زبان فارسی، فراتر از یک پیام تبریک ساده، یک بیانیه راهبردی برای دفاع از هویت و تمدّن ایرانی-اسلامی است.این پیام حکیمانه، با درک عمیق از نقش محوری زبان فارسی در حفظ هویت ملی و با توجه به چالشهای جدی تهاجم فرهنگی و زبانی، مسیری روشن را پیش روی اهالی فرهنگ و ادب و همهی ایرانیان قرار میدهد.
نتایج کلیدی این تحلیل عبارتند از:
۱. زبان فارسی، هویت است: زبان فارسی تنها یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه قالب شناخت و رشته اتّصال اندیشه و هویت ایرانیان است. حفظ و تقویت آن، حفظ خودِ ملت ایران است.
۲. ظرفیت جهانی زبان فارسی: زبان فارسی ظرفیت بالایی برای ترویج فرهنگ و تمدّن غنی ایران اسلامی در جهان دارد. قدرتمند شدن این زبان، اقتدار تمدّن ایرانی-اسلامی را تضمین میکند.
۳. تداوم حماسه فردوسی: داستانهای شاهنامه، الهامبخش مقاومت و پیروزی ملت ایران در جنگهای اخیر بوده است. روحیه پهلوانی و ایستادگی، میراث فردوسی است که باید زنده نگه داشته شود.
۴. تکلیف بزرگ هنرمندان: اهالی فرهنگ و ادب وظیفه دارند با ترکیب فکر، قلم و زبان با هنر، روایتگر مقاومت و پیروزی ملت باشند و بعثت هنرمندان را در امتداد بعثت مردم رقم زنند.
۵. پدافند زبانی و گفتمانی: مقابله با تهاجم سبک زندگی آمریکایی، نیازمند تقویت پدافند زبانی و گفتمانی است. این کار با آگاهیبخشی، تولید محتوای جایگزین و رشد نسل جوان امکانپذیر است.
۶. پیروزی نهایی با استواری بیشتر: با تکیه بر خداوند و استفاده از ظرفیتهای داخلی، ایران میتواند به پیروزی نهایی در عرصه فرهنگی و تمدّنی دست یابد.
راهکارهای عملی پیشنهادی شامل تقویت آموزش مفهومی زبان، تولید محتوای جذاب دیجیتال، بازسازی واژگان، ترویج مطالعه، حمایت از هنرمندان و ترویج زبان فارسی در جهان است. این راهکارها نیازمند همکاری همه ذینفعان از جمله دولت، نهادهای فرهنگی، آموزشوپرورش، رسانهها و مردم است.
در نهایت، پاسداری از زبان فارسی، پاسداری از خودِ ما است. اگر زبان ما زنده و پویا باشد، هویت ما نیز زنده و پویا خواهد بود. اگر زبان ما مرده و رکودآلود باشد، هویت ما نیز در خطر نابودی است. بنابراین، هر ایرانی دلسوز، وظیفه دارد در حد توان خود، زبان فارسی را زنده نگه دارد و آن را به نسلهای آینده منتقل کند. این کار، نه یک انتخاب، بلکه یک تکلیف شرعی و ملی است.
سخن پایانی:
زبان فارسی، آینه تمامنمای روح ایرانی است. هر واژه آن، داستانی از مقاومت، عشق و حکمت را روایت میکند. فردوسی، این ستون استوار ادب پارسی، با شاهنامه خود، ایران را از نابودی نجات داد و هویت آن را جاودانه ساخت. امروز، نوبت به ماست که مانند او برخیزیم و با قلم و زبان و هنر خود، ایران را در برابر تهاجمهای فرهنگی و زبانی محافظت کنیم.بیایید با زنده نگه داشتن زبان فارسی، نه تنها هویت خود را حفظ کنیم، بلکه صدای عدالتخواهی و انساندوستی ایران را به گوش جهان برسانیم. چرا که زبان فارسی، تنها زبان یک ملت نیست؛ بلکه میراثی مشترک برای بشریت است. بیایید این میراث را پاس بداریم، تا فردوسی و مانند او، همواره در ذهن و دلهای ما زنده بمانند و ایران، همچون همیشه، استوار و پویا باقی بماند.
نویسنده: سیدامیرحسین موسوی تبار
منبع: تحریریه راسخون
© استفاده از این مطلب، فقط با ذکر منبع بلامانع است.
