غار آهکي!

بدون شک بزرگ ترين گنجينه هاي غارهاي ايران در غرب کشور عزيزمان ايران قرار دارد. غارهايي همچون کتله خور، قوري قلعه، پر او و ... مي خواهيم سفري چند د قيقه اي را با هم به زيباترين غار آهکي جهان يعني غار کتله خور برويم.
غار کتله خور در 155 کيلومتري جنوب زنجان و 173 کيلومتري شمال همدان، در نزديکي شهر کوچک گرماب واقع شده است. مسير معمولي، براي بازديد از اين جاذبه ي طبيعي جاده ي زنجان به خدابند ه (قيدار) در امتداد زرين آباد به گرماب است. تا سال 1372 بازديد از غار تنها براي گروه هاي حرفه اي غارنورد و مجهز به ابزار و ادوات خاص امکان پذير بود، از اين سال به بعد عمليات عمراني در اين منطقه آغاز شد و مسيرهاي بازديد تفريحي به طول دو هزار و 350 متر و با نورپردازي هاي فراوان در غار ايجاد شد. در حال حاضر غار کتله خور به عنوان يک مرکز گرد شگري در منطقه، مورد بازديد علاقه مندان بسياري از سراسر ايران قرار مي گيرد. غار در منطقه اي مستطيلي شکل به ابعاد تقريبي 1500 در 2000 متر به وجود آمده است و د هانه ي غار در ارتفاع 1700 متري سطح دريا قرار دارد. از درون د هليزها که وسعت آن گاهي به بيش از 200 تا 300 متر مي رسد گالري هاي باريکي در جهات گوناگون جدا
مي شوند که انتهاي بعضي از آنها مسدود و برخي ديگر راه عبور بسيار باريکي به گذرگاه ها و د هليزهاي ديگر دارند و بسياري از اين مسيرها و دالان هاي باريک هنوز شناسايي نشده و ناشناخته مانده اند. مساحت د هليزها و معابر و دالان ها را نمي توان به درستي تخمين زد. در حال حاضر دو گذرگاه بزرگ در درون غار شناسايي شده است، يکي گذرگاه و د هليز اصلي و قد يمي است که در راستاي
د هانه ي ورودي قرار گرفته و ديگري د هليزها و دالان هايي هستند که در فواصل 15-10 متر از دالان هاي اولي قابل دسترسي است. قند يل هاي آويزان از سقف ها در اثر داشتن ناخالصي ها، زنگ هاي مختلف به خود گرفته اند و آنهايي که ترکيبات همراه نداشته و يا کم تر دارند به صورت بلورهاي شيشه اي بسيار شفاف مشاهده مي شوند. زيباترين پديده ي طبيعي اين غار به صورت قنديل هاي تماشايي معمولاً در اطراف چشمه ها و تالاب هاي کف آن قابل مشاهده است. در اثر فرورفتن آب به طبقات زيرين غار و کم شد ن عمق تالاب ها،
کريستال ها و قنديل هاي بلورين خطوط ديدني و بسيار جالبي را تشکيل داده اند.
در حال حاضر اين غار به سه بخش فرهنگي، تفريحي و ورزشي تقسيم شده است. بخش ورزشي آن که در حدود 4 کيلومتر است، تنها مورد استفاده غارنوردان و صخره نوردان قرار مي گيرد ولي هنوز انتهاي آن کشف نشده است. بخش تفريحي غار نيز که جهت بازديد عموم مورد استفاده قرار مي گيرد حدود 2 کيلومتر مسير مستقيم است که مي گويند اين مسير تنها 1/3 کل غار است. بخش فرهنگي غار نيز در بخش جنوبي آن قرار دارد؛ قسمت اصلي آن دالاني است طبيعي که جهت برگزاري مراسم مختلف مورد استفاده قرار مي گيرد، البته اين دالان هيچ گونه راه خروجي به بيرون نداشته و راه خروجي آن به صورت مصنوعي کنده شده اما خود دالان تماماً طبيعي است.
غار کتله خور از لحاظ کيفيت بلورها و قنديل ها، زيبايي و تعدد طبقات اولين غار آهکي جهان شناخته شده است. غار کتله خور، غاري است آهکي که در برخي نقاط آن گل رس و خاک هاي حاوي اکسيد آهن قابل مشاهده است. اين غار از نظر سني تقريبا همسن غار عليصدر همدان است، البته اين دو غار از دو جهت با هم تفاوت دارند. يکي اينکه غار عليصدر همدان غاري است کاملاً آبي اما غار کتله خور زنجان غاري است تقريباً خشک. دوم اينکه آهک هاي غار کتله خور نسبت به آهک هاي غار عليصدر بسيار خالص تر است که اين خود عاملي است جهت زيباتر شد ن غار، چرا که خالص بود ن آهک ها موجب شفافيت آنها و در نتيجه عبور نور از قنديل ها مي شود.
يک نکته ي جالب توجه در رابطه با غار کتله خور اين است که شواهد و بررسي هاي انجام شده نشان مي د هد که اين غار در نهايت به غار عليصدر در همدان متصل مي شود. همچنين يکي ديگر از عجايب و زيبايي هاي اين غار تعدد طبقات آن است که اين گونه غارها در جهان بسيار کم نظير هستند.

غاري پر از ميدان
 

گمان مي رود حدود 700 متر اوليه ي اين غار قطري حدود 70 سانتيمتر داشته است به طوري که رهنوردان اوليه ي غار اين مسير 700 متري را به صورت سينه خير طي کرده و مسير خود را با علامتگذاري مشخص کرده اند. 100 متر ابتداي غار محل زند گي انسان هاي نخستين بوده است که اين موضوع را از اسکلت 80 انساني که در اين محل پيدا شده است تاييد مي کند. اين غار داراي بخش هاي ديگري است که به ترتيب، ميدان شيرخوابيده، ميدان بيستون، ميدان چهل ستون، سه راهي کوهي، ميدان پنج شير، تالار عروس، تونل قنديلي، اتاق عقد، پاي فيل، شتر با جهاز، عروس و داماد، ميدان شمع، دو جادوگر، نخل سوخته، ميدان مريم مقدس و ... را مي توان نام برد. تمامي اين بخش ها حاصل تجمع هاي مختلف آهکي است که هر کدام بر اساس شباهتي که به يکي از اشياء اطراف ما داشته اند به اين اسامي خوانده مي شوند.
يکي از ويژگي هاي منحصر به فرد اين غار را مي توان وجود ستونک هاي آهکي عظيم دانست که باعث شده اند که اين غار خود،
نگهدارنده ي خود باشد! يعني اينکه اين ستون هاي عظيم نقش نگهدارنده هايي را بازي مي کنند که مانع از فروريختن سقف غار مي شود. کتله خور در مراحل اوليه ي تشکيل خود غاري آبي بوده است که در اثر فعل و انفعالات توده هاي عظيمي از سنگ ها از توده ي اصلي جدا شده اند. تشکيل طبقات متعدد اين غار باعث شده است که آب به طبقات زيرين نفوذ کرده و عملاً غار تبديل به غاري خشکي گردد. از ديگر ويژگي هاي اين غار وجود قنديل هاي زيبا و شفاف آهکي است. وجود چشمه هاي آب بسيار زلال در اطراف اين غار و حفره هاي متعدد طبيعي هم از ويژگي هاي منحصر به فرد اين غار است.
منبع: شاهد نوجوان 414