تعلق اجتماعي

آنقدر كه همه ما به رشد جسماني و شناختي كودكان مان توجه مي كنيم به رشد اخلاقي آنان توجهي نداريم. در صورتي كه آنچه به سبك زندگي اهميت مي دهد و به انسان كرامت مي بخشد، اخلاق است. اخلاق را به گونه هاي مختلف و بر اساس نظريات متفاوت، تقسيم بندي كرده اند مي توانيم در كل اخلاق را به اخلاق فردي و اجتماعي كه در كليتي به نام فرهنگ مندرج است، تقسيم نماييم. طبيعي است در روند تحول كودكان، ابتدا اخلاق فردي شكل مي گيرد و به تدريج اخلاق اجتماعي و جمعي بروز مي كنند. اين دو را نمي توان از يكديگر جدا نمود و در سنين بالاتر در هم مي آميزند و يك اخلاق پايدار را در انسان به وجود مي آورند.
بسياري از بداخلاقي هاي اجتماعي را مي توان ريشه در ناپخته بودن تحول اخلاقي در جنبه فردي دانست و به همين قياس بسياري از بداخلاقي هاي فردي را ناشي از يادگيري هاي اجتماعي مي دانيم. آنچه كه مهم است تحول اخلاقي در كودكان و نوجوانان با حفظ تدريجي بودن و رعايت ظرفيت هاي سني كودكان و نوجوانان است.
در زمينه اخلاق اجتماعي، آنچه نظر بسياري از روانشناسان اجتماعي و جامعه شناسان را به خود معطوف داشته است، تعلق اجتماعي است. تعلق اجتماعي ظرفيتي است كه هر فرد طي آن به موارد قانوني و منافع اجتماعي بيش از منافع شخصي پاي بند است. كسي كه واجد تعلق اجتماعي است، خود را در متن جامعه و مصالح آن ملاحظه مي كند و نقش خود را بر اساس نقشي كه اجتماع براي او در نظر گرفته است، تنظيم و ايفا مي نمايد. بر اين اساس تربيت اخلاقي كودكان بايستي در جهت رشد تعلق اجتماعي شكل بگيرد. زمينه هاي اين تحول را مي توان در اخلاق فردي رديابي نمود. براي اين كار مي توان به تدريج كودكان را با قوانين، رعايت ديگران، تقدم ديگران بر خود، دلسوزي كردن، كمك نمودن، احترام به ديگران، نتايج تعلق اجتماعي و آثار همسايه داري و مردم داري آشنا نمود.
اين آشنايي از طريق مختلف صورت مي پذيرد، از آموزش هاي مستقيم تا آموزشي هاي غير مستقيم و تدريجي از طريق رسانه ها، محاوره ها، گفت و گوها، مشاهده رفتارهاي ديگران و تقويت رفتار جمعي كودكان، اما آنچه كه مورد تاييد روان شناسان و علماي تعليم و تربيت است، يادگيري مشاهده اي از طريق مشاهده رفتار والدين مي باشد. تجربه نشان داده است كه كودكان، وجوه اخلاقي شخصيت خود را بيشتر از مشاهده رفتار ديگران به خصوص والدين و مربيان اجتماعي ياد مي گيرند. به عبارت ديگر از كودكان بخواهند به قانون و مصالح اجتماعي و ملي تعلق پيدا كنند، كافي است رفتار قانون گرايانه و اجتماعي گونه را از والدين خود مشاهده نمايند. اگر آنان بارها و بارها حفظ حرمت ديگران را از والدين خود مشاهده نمايند، ياد مي گيرند كه چگونه حرمت ديگران از جمله والدين خويش را حفظ كنند. طبيعي است اين رگه هاي رفتاري به تدريج در شاكله آنان ثبت و ضبط خواهد شد.
منبع: ماهنامه آموزشي کودک شماره 50