فلسفه اسلامی یا فلسفه عربی؟

ما از « فلسفه اسلامی» سخن می گوییم؛ در صورتی که از سده های میانه به بعد چنین معمول بوده است که از «فلسفه ی عرب» بحث کنند نه از « فلسفه اسلامی». آری، پیامبر اسلام
يکشنبه، 9 مهر 1391
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
فلسفه اسلامی یا فلسفه عربی؟
 فلسفه اسلامی یا فلسفه عربی؟

نویسنده: هانری کوربن با همکاری سید حسین نصر و عثمان یحیی
مترجم: سید اسد الله مبشری


 
ما از « فلسفه اسلامی» سخن می گوییم؛ در صورتی که از سده های میانه به بعد چنین معمول بوده است که از «فلسفه ی عرب» بحث کنند نه از « فلسفه اسلامی». آری، پیامبر اسلام عربی بود از سرزمین عربستان و زبان عربی زبان وحی (1) قرآنی و زبان آیین و آداب نیایش خدای و زبان و وسیله ی ابراز مفاهیمی است که قوم عرب مانند اقوام غیرعرب برای ایجاد یکی از بارورترین ادبیات جهان یعنی ادبیاتی که فرهنگ اسلامی با آن بیان شده است بکار برده اند. اما مفاهیم نژادی به مرور زمان تغییر معنی داده است. در روزگار ما، عنوان « عرب» چه در زبان جاری چه در زبان رسمی، از نظر مفهوم نژادی و ملی و سیاسی دارای معنایی مشخص و روشن است که نه با مفهوم دینی «اسلام» مطابقت دارد، نه با حدود جهان اسلامی منطبق است. اقوام عرب یا ملتهایی که «عربی» شده اند، در مجموعه ی جهان اسلام اقلیتی بیش نیستند. امروز عموم مفهوم دینی «اسلام» را نه می توان به مفهوم نژادی بکار برد، نه می توان به مفهوم ملی یا نژادی که مفهومی غیردینی است محدود ساخت. این نکته برای کسی که در کشورهای اسلامی غیرعربی زندگانی کرده باشد بسیار روشن و بدیهی است.
آری، عده ای چنین استدلال کرده اند و بسا چنین استدلال نمایند که منظور از «فلسفه ی عرب» همانا فلسفه ای است که به زبان عربی نوشته شده است یعنی به زبانی که هنوز هم در زمان ما، بین افراد غیرعرب جامعه ی اسلامی، و بین اقوام مختلف عرب که هر یک لهجه ای خاص دارند پیوند آداب دینی بشمار می رود. دریغا که این تعریف « فقه اللغوی از زبان » تعریفی جامع و مانع نیست. اگر این فلسفه را به علت اینکه به زبان تازی نوشته شده است « فلسفه ی عرب» بنامیم تعریفی نارسا کرده ایم که بر موضوع آن دلالت ندارد. اگر چنین تعریفی را بپذیریم دیگر نمی دانیم متفکران ایرانی از قبیل ناصرخسرو فیلسوف اسماعیلی ( قرن یازدهم میلادی) یا افضل الدین کاشانی ( قرن سیزدهم میلادی) شاگرد خواجه نصیرالدین طوسی را که آثار شان یکسره به زبان فارسی نگاشته شده است چگونه طبقه بندی کنیم، چه رسد به سایر فیلسوفان از ابن سینا و سهروردی تا میرداماد ( قرن هفدهم میلادی) و از حاجی ملاهادی سبزواری( قرن نوزدهم)، تا معاصران ما که آثار خود را گاه به فارسی گاه به عربی نوشته اند. زبان فارسی نیز نقش فرهنگی خود را هیچگاه از دست نداده است ( چنانکه اسماعیلیان پامیر، آن را بعنوان «زبان آداب مذهبی و مراسم نیایش» به کار می برند). بالجمله، با اینکه دکارت و اسپینوزا و کانت و هگل، بعضی از رساله های خود را به زبان لاتینی نوشته اند مع ذلک نمی توان آنان را به این سبب فیلسوفان «لاتینی» یا «رومانی» شمرد.
پس، برای تعیین حد ومرز جهان تفکر و اندیشه باید شاخصی بکار برد تا از حیث وسعت شمول، بتواند جامعیت روحانی و عموم معنوی مفهوم «اسلام» را در برگیرد و در عین حال، مفهوم « عرب» را در ارتفاع افقی که در صفحه ی تاریخ نبوت در آن افق با وحی قرآنی تجلی کرده است نمودار سازد.
بی آنکه در مورد عقاید بعضی از فلاسفه، یا راجع به «جزمی بودن» آنان که کیفیت «مسلمانی» شان را مورد تردید قرار می دهد شتابزده پیش داوری کنیم، از فلسفه ی اسلام به عنوان فلسفه ای سخن خواهیم گفت که پیشرفت و چگونگی آن اساساً به واقعیت مذهبی و روحانی اسلام وابسته است و اگر در این فلسفه تعمق کنیم ناچار اذعان می نماییم که جامعیت و قاطعیت افکار فلسفی اسلام به خلاف آنچه به مبالغه پنداشته اند، فقط در فقه اسلام نهفته نیست.

پی نوشت ها :

1. Revelation.

منبع: کوربن، هانری، (1371)، تاریخ فلسفه ی اسلامی، با همکاری سید حسین نصر و عثمان یحیی، دکتر اسدالله مبشری، تهران، امیرکبیر، پنجم /1389.

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران