تخیل در تاریخ

یک موضوع مهم که این فصل هنوز بدان نپرداختند نقشی است که تخیل ایفا می کند. معمولاً مورخ، مانند نویسنده رمان تاریخی، باید بتواند شخصیتهایش را طبق افعالش ـ لباس پوشیدن، عادات، باورهایشان و غیره ـ به تصویر بکشد. اما این نقش صرفاً استفاده تزیینی از تخیل است. مهم تر استفاده ساختاری است. این استفاده از تخیل در داستانی ظاهر می شود که مورخ جهت مرتبط ساختن نقاط ثابت داده های ظاهری اش می سازد. کالینگوود این داده ها را «ظاهری» می خواند، بدین خاطر که هیچ داده و هیچ نقطه ثابتی وجود ندارد. آنچه داده به نظر می رسد مسائل تاریخی خاصی است که فعلاً مورخ قصد دارد آن را ثابت قلمداد کند، تا اینکه شخصی پیدا شود و تصمیم بگیرد از نو بدان بپردازد. (Collingwood, 1961, pp. 243-4).
به بیان خلاصه، تخیل به پنج لحاظ مورد حاجت مورخ است: 1) برای به دست دادن تصویری از صحنه گذشته؛ 2) برای استنتاج از نقاط ثابت (همان طور که کالینگوود توصیف می کند)؛ 3) برای فرض خلاف واقعها که مستلزم این است آنچه امکان دارد اتفاق افتاده باشد، تصور شود و بنابر آن اهمیت (یا بی اهمیتی) آنچه اتفاق افتاده است، ارزیابی شود؛ 4) برای تفسیر، وقتی کل جریان فعل (برای مثال، احوال و زندگی آدولف هیتلر) بررسی و به نحو خاصی تعبیر می شود؛ و 5) برای بینش.
ترور ـ رُپر می‌گفت:
تخیلی مورخ است که نیروهای مخفی تغییر را تشخیص می دهد (Trevor - Roper, "History and Imagination", in Lloyd-Jones et al., 1981, p. 368. برای بحث بیشتر درباره تخیل، بنگرید به: Stanford, 1990. pp. 80-3).
منبع: استنفورد، مایکل؛ (1384)، درآمدی بر تاریخ پژوهی، مسعود صادقی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، دانشگاه امام صادق (ع) معاونت پژوهشی، 1385.