نظریه ی هنجاری رسانه ها چیستند؟

نظریه های هنجاری(1) به تشریح بایدها و نبایدهای حاکم بر وسایل ارتباط جمعی یا به عبارتی، نظام های کنترل و مدیریت رسانه ها می پردازد. نحوه ی کنترل و مالکیت رسانه ها، بر محتوای آن ها اثر می گذارد، و این امر، به نوبه ی خود اثرات
سه‌شنبه، 11 تير 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
نظریه ی هنجاری رسانه ها چیستند؟
نظریه ی هنجاری رسانه ها چیستند؟

نویسنده: سید محمد مهدی زاده




 

نظریه های هنجاری(1) به تشریح بایدها و نبایدهای حاکم بر وسایل ارتباط جمعی یا به عبارتی، نظام های کنترل و مدیریت رسانه ها می پردازد. نحوه ی کنترل و مالکیت رسانه ها، بر محتوای آن ها اثر می گذارد، و این امر، به نوبه ی خود اثرات رسانه ها را معین و مشخص می سازد. هنجار و نظام کنترل رسانه ها در برهه های زمانی و موقعیت های مکانی، تابعی از آراء و اندیشه های مربوط به فلسفه ی سیاسی، حقوق و تکالیف انسانی و نظام های اقتصادی است. به این معنا که ساختار قدرت سیاسی، نظام حقوقی مربوط به حقوق و تکالیف انسانی و مکانیزم فعالیت های اقتصادی و تنظیمات بازار، بر چگونگی فعالیت رسانه ها و نظام کنترل و مدیریت آن ها تأثیر مستقیم می گذارد. چنان که به عنوان مثال، نظام سیاسی اقتدارگرا و تمامت خواه، نظام رسانه ای اقتدارگرا را تجویز می کند که در آن رسانه ها تابع دولت و ابزار اِعمال قدرت هستند.
یک طبقه بندی معروف برای نظام های رسانه ای به ویژه مطبوعاتی، طبقه بندیِ سیبرت(2)، پیترسون(3) و شرام(4) (1956) در کتاب چهار نظریه ی مطبوعات است که در آن مؤلفان، نظام های مطبوعاتی را به چهار دسته ی اقتدارگرا، آزادی گرا، مسئولیت اجتماعی و تمامت خواه شوروی تقسیم کردند. «بعدها دنیس مک کوایل(1981) در کتاب نظریه ی ارتباطات جمعی، شش نظریه ی هنجاری شامل «نظریه ی اقتدارگرا»(15)، «نظریه ی مطبوعات آزاد»(6) و «نظریه ی مسئولیت اجتماعی»(7)، «نظریه ی رسانه های شوروی»(8)، «نظریه ی رسانه های توسعه بخش»(9) و «نظریه ی رسانه های دموکرات- مشارکت کننده»(10) را از هم تفکیک کرده است. وی در این طبقه بندی، با حفظ عنوان های چهار نظریه ی معروف سیبرت و
همکاران، آن ها را مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است و در کنار این نظریه ها، دو نظریه ی جدید که به عقیده ی او با شرایط و مقتضیات کنونی جهانی انطباق دارند، ارائه کرده است» (معتمدنژاد، 274:1386).
مک کوایل، در کتاب نظریه ی ارتباطات جمعیِ مک کوایل(2006) پس از اشاره به منابعِ تعهد هنجاری(11)، هر یک از شش نظریه ی هنجاری رسانه ها را تشریح کرده است.

منابع تعهد هنجاری

مک کوایل با اشاره به این که در تاریخ، اساسنامه و راهنمایی برای نهادهای رسانه ای وجود دارد که تعهدات نانوشته ی معینی را که در عمل مورد توجه است، معرفی می کند، می نویسد: «نظریه های هنجاری رسانه ها، هم اهداف انتخاب شده ی درونی و هم اهداف و ادعاهای بیرونی درباره ی چگونگی اداره ی رسانه ها توسط خودشان را شامل می شود». وی می افزاید: «در میان منابع مربوط به آمال و آرزوها و توقعات هنجاری، مهم ترین آن ها از بافت تاریخیِ شکل دهنده به نقش نهاد رسانه ای ناشی می شود. به این معنا که در ساختار سیاسی دموکراتیک، بین نهادهای سیاسی و نقش رسانه ها به عنوان ناقل اخبار و پیشتاز افکار عمومی، ارتباط نزدیکی وجود دارد. این پیوند [بین نهادهای سیاسی و رسانه ها] به لحاظ نهادی، تثبیت شده نیست و تحمیلی(اجباری) نیز نمی تواند باشد. همچنین به معنای واقعی، انتخابی نیز نیست».
مک کوایل در ادامه به دیگر منابع تعهد هنجاری نیز اشاره می کند: «یکی از منابع تعهد هنجاری رسانه ها، نظریه های سیاسی و هنجاری است. آداب و قواعد و نیز آمال و آرزوهای حرفه ای نیز منبع دیگر است. به لحاظ بیرونی، خواست ها و مطالبات عمومی و غیرحرفه ای تحت عنوان افکار عمومی، درباره ی رسانه ها وجود دارد. نقطه نظرات عامه ی مردم درباره ی نقش و مسئولیت رسانه ها چنان چه آشکارا بیان شود، [برای رسانه ها] تعهد آور است.
لذا رسانه ها دارای ارتباط شبکه وار با بازار و مشتریان هستند که این امر بر نحوه ی اداره رسانه ها تأثیر می گذارد. منبع دیگر تعهد هنجاری، دولت و کارگزاران حکومت هستند. منافع و علایق پراکنده به ویژه منافع اقتصادی و نیز فرهنگی واجتماعی که به وسیله رسانه ها به ویژه اخبار و اطلاعات تحت تأثیر قرار می گیرد، دیگر منبع تعهد هنجاری است» (مک کوایل، 162:2006).
مک کوایل، منابع تعهد هنجاری رسانه ها را به طور خلاصه بیان کرده است:
•نظریه ی سیاسی و اجتماعی
•نظریه و رویه ی حرفه ای
•عامه به عنوان شهروندان(افکار عمومی)
•عامه به عنوان مخاطب
•بازار رسانه ای
•دولت و کارگزاران آن
•بخش های ذینفع در جامعه
وی می افزاید: «قلمرو نظریه ی هنجاری باید براساس موضوعات مربوط به ساختار رسانه ها و اداره یا اجرا[ی آن ها] ترسیم شود که حاوی مباحث پیوند رسانه و جامعه است. این موضوع ها چنین است:
•آزادی رسانه ها. به طور گسترده روی این ایده توافق وجود دارد که رسانه ها باید از کنترل حکومت و دیگر نهادهای صاحب قدرت آزاد و به اندازه ی کافی مجاز به گزارش و بیان آزادانه و مستقل رویدادها جهت تأمین نیاز خبری مخاطبان باشند. آزادی به طور اساسی در گرو فقدان سانسور، عدم نیاز به دریافت مجوز انتشار و فقدان مجازات بعد از انعکاس و چاپ مطالب[که انتشار آن ها غیرقانونی نیست]، می باشد. همچنین مردم باید در استفاده از رسانه ها آزاد باشند.
•تعدد و تکثر مالکیت. رسانه ها نباید در مالکیت و انحصار دولت و صنایع رسانه ای خصوصی باشند. اصل هادی و راهنما این است که نظام رسانه ای نباید تحت تسلط منافع و علایق ویژه و خاص قرار بگیرد. هم چنین شهروندان باید به عنوان دریافت کننده و ارسال کننده، دسترسی آزادانه به رسانه ها داشته باشند.
•تنوع اطلاعات، عقاید و محتوای فرهنگی. نظام رسانه ای باید عرضه کننده ی طیف وسیعی از برون دادها حاوی تنوعات درون جامعه به ویژه در قلمرو دین، سیاست، قومیت، فرهنگ و... باشد. مجاری رسانه ای باید به روی عقاید و جنبش های جدید و به ویژه اقلیت ها گشوده باشد» (مک کوایل، 166:2006).

پی نوشت ها :

1. Normative Theories
2. F. Siebert
3. T. Peterson
4. W. Schramm
5. Authoritarian
6. Free Press T
7. Social Responsibility T
8. Soviet Media T
9. Development Media T
10. Democratic-Participant T
11. Normative Obligation

منبع : مهدی زاده، سید محمد، (1389)؛ نظریه های رسانه: اندیشه های رایج و دیدگاه های انتقادی، تهران: نشر همشهری، چاپ اول 1389.

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم