![دو مخترع یک اختراع دو مخترع یک اختراع](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/0029488.jpg)
نویسنده: رابرت دایکسترا (4)
مترجم: عبدالحسین مصحفی
مترجم: عبدالحسین مصحفی
دُوران نقطه پردازی (1) نیوتنی
در برابر دیفرانسیل گرایی (2) لایب نیتس (3)
از دید ایزاک نیوتن، کمیت های هندسی پدید آمده از حرکت پیوسته اند؛ مثلاً، خط از حرکت پیوسته ی نقطه پدید می آید. او کمیت پدیده آمده ی x را فلوئنت نامید و میزان تغییرهای (=سرعت) این متغیر x را (که با نمادهای امروزیمثال زیر، برداشته از روش فلوکسیون ها (که نیوتن در 1671 نوشته و در 1736 منتشر کرده است)، چگونگی به کار بردن فلوکسیون ها و گشتاورها را شرح می دهد:
اگر گشتاور x به صورت حاصل ضرب سرعت آن، ، در یک مقدار بی نهایت کوچک مثل o یعنی به صورت
اگر معادله ی
در به کار بردن مقدارهای بی نهایت کوچک، و آن گاه که در پی به دست آوردن رابطه ای بین آن ها هستیم، باید توجه داشته باشیم که آن ها را با صفر اشتباه نگیریم، اما می توانیم آن ها را در روبه رویی با مقدارهای بزرگ تر که نسبت به هم سنجش ناپذیرندکنار بگذاریم، چنان که اگر داشته باشیم x+dx می توانیم از بی نهایت کوچک dx چشم پوشی کنیم. اما آن گاه که تفاوت بین x+dx و x را به دست می آوریم موضوع فرق می کند، زیرا کنارگذاشتن مقدارهای معین پیش می آید. همچنین نمی توانیم xdx و dxdx را با هم داشته باشیم. از این رو برای دیفرانسیل گیری از xy می نویسیم
آنچه را نیوتن فلوکسیون نامید و با نشان داد، لایب نیتس به صورت
گرچه لایب نیتس به اهمیت ساختاری نظری برای حسابان ی برده بود، روی هم رفته کارهای او برکنار از آن دقتی بود که در بررسی کارهای نیوتن دیده می شود. لایب نیتس دلبستگی شدید و ذوق خوب به نمادگذاری های گویا و رسا را داشت و از همین رو در پیشرفت حسابان خود کامیاب بود. اما انگلیسی ها به خاطر وفاداری به نیوتن و بیزاری از لایب نیتس، تا نیم قرن از به کار بردن این نمادها خودداری کردند. در حدود 1810، با ورود چارلز بابیج (6) به دانشگاه کمبریج، سازمانی به نام «انجمن تجزیه و تحلیل» (7) در این دانشگاه تأسیس شد که نقطه ی عطف منش ریاضیدانان انگلیسی هم به شمار می آید؛ انجمن برتری نماد dx لایب نیتس را بر نماد نیوتن پذیرفت و آن گونه که بابیج یادآوری کرده است «در روبه رویی با اصل dot-age (= نقطه پردازی) دانشگاه، از اصل ناب d-ism (= دیفرانسیل گرایی) دفاع و پشتیبانی شد.»
پی نوشت ها :
1-dot-age .
2- D-ism .
3- واژه ی dotage به معنی کودنی در اثر پیری است و ترکیب dot-age از dot به معنی نقطه و age به معنی سن، روزگار، دوران، تشکیل شده است. در ترکیب D-ism، حرف D نشانه ی دموکراسی و در این جا شناسه ی دیفرانسیل و پسوندism به مفهوم گرایش داشتن است. – م.
4- Robert H. Dykstra .
5- moment .
6-Charles Babbage.
7- .Analytical society