0
ویژه نامه ها

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش

باغبان، آرزوهای بزرگ در سر دارد و می خواهد برای مدت اندکی با گل سرخ همنشین باشد، پس باید چون بلبل بر جفای خار دوری و هجران، یعنی مشکلات روزگار، صبر و شکیبایی کند.
باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش   ***   بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش

ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال     ***  مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش

رند عالم سوز را با مصلحت بینی چه کار  ***  کار ملک است آنکه تدبیر و تأمل بایدش

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافری است  ***  راهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش

با چنین زلف و رُخش بادا نظر بازی حرام  ***  هر که روی یاسمین و جعد سنبل بایدش

نازها زان نرگس مستانه اش باید کشید  ***  این دل شوریده تا آن جعد و کاکل بایدش

ساقیا در گردش ساغر، تَعلّل تا به چند  ***  دور چون با عاشقان افتد تسلسل بایدش

کیست حافظ تا ننوشد باده بی آواز رود  ***  عاشق مسکین چرا چندین تجمّل بایدش

 

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش



یکی از جنبه‌های فلسفی شعر حافظ، شیوه استفاده او از مقوله‌های مختلف زمان و تصرف شاعرانه وی در آن است. از منظر فلسفه هنر، شعر از جمله هنرهایی است که در زمان، اجرا (خوانده) می‌شود و اجرای آن به گونه ای است که زمان حال در آن محور قرار می‌گیرد.

با توجه به اینکه در شعر دو افق گذشته و حال با یکدیگر تلاقی پیدا می‌کنند، بر اثر آن، نوعی زمان به وجود می‌آید که می‌توان آن را زمانِ جهانِ متن یا زمان دراماتیک نامید.

این نوع زمان در شعر یا متن ادبی هست، اما هنر حافظ در این است که وجود آن را با درهم آمیختن زمانها برجسته می‌کند و آن را فراروی خواننده می‌آورد.
حافظ نسبیت زمان و محدودیت زبان را در دلالت بر زمان واقعی با تمهیدات مختلف برجسته می‌کند و تا جایی که ظرفیت شعر اجازه می‌دهد، از همه انواع زمان در شعر خود استفاده می‌کند. به طور کلی، می‌توان گفت نحوه رویکرد حافظ نسبت به زمان، یکی از ویژگیهای سبک‌شناختی شعر او را تشکیل می‌دهد
 

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش


تفسیر عرفانی


1.اگر باغبان، آرزوهای بزرگ در سر دارد و می خواهد برای مدت اندکی با گل سرخ همنشین باشد، باید چون بلبل بر جفای خار دوری و هجران، یعنی مشکلات روزگار، صبر و شکیبایی کند.

2.ای دل!از اینکه در دام گیسوی زیبای معشوق گرفتاری، از آشفتگی و پریشانی اسارت ناله و فریاد مکن؛ زیرا مرغ هوشیار و عاشق آگاه وقتی گرفتار دام شد، باید صبور باشد و تحمل پیشه کند.

3.رند آگاهی که در بیان حقایقی که درک می کند، بی باک است و به دنیای فانی پشت پا زده، با مصلحت اندیشی چه کار دارد؟ آنچه نیاز به تدبیر و تأمل دارد، کار کشورداری و حفظ جاه و مقام است.

4.در شیوه ی سیر و سلوک و پیمودن راه حق که سالک باید از حول و قوه ی خویش عاری باشد، اعتماد داشتن بر علم و عمل خویش در حکم کفر و نقض غرض است.واجب است که انسان عارف به خدا توکل کند و کار را به اراده ی محبوب بسپارد.
 

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش


5.آن کس که با وجود زلف و چهره ی زیبای معشوق، به روی یاسمن و موی تابدار سنبل توجه کند، نظر بازی بر او حرام باد.نباید عاشق، چشم به جمال دیگری داشته باشد.

6.این دل عاشق تا زمانی که نیازمند زلف زیبای معشوق است و توانسته جمال او را به تماشا بنشیند، باید از آن چشمان مست و خمارآلود نازهای بسیاری بکشد؛ یعنی آن را هر طور که می تواند نگه دارد و در این راه هر رنجی را تحمل کند.

7.ای ساقی!در به گردش در آوردن جام شراب تا کی درنگ و تعلّل می ورزی؟ وقتی نوبت به عاشقان رسید، گردش جام باید پیاپی باشد.ای ساقی ازل!پیوند من و معشوق را دوام بخش.

8.حافظ چه کسی است که باید باده را با آواز رود بنوشد؟ عاشق مسکین و گرفتار چرا باید پایبند تجمّل و جاه و جلال ظاهری باشد؟ یعنی حافظ، این عاشق بیچاره که شرابی از می ازل به او داده اند، کسی نیست که آن را با نغمه ی چنگ بنوشد و نیازی به تجمّل بزم های این جهانی ندارد.
 

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش


نتیجه گیری


با توجه به آنچه گفتیم، مشخص می‌شود که حافظ نسبت به مقوله زمان در شعر خود توجه ویژه‌ ای داشته است و مقوله ‌های زمان در شعر او به مقوله‌ های زمان دستوری (گرامری)- که امری عام است- محدود نمی‌شود، بلکه رویکرد وی نسبت به مقوله زمان، رویکردی اندیشمندانه و شاعرانه است و تنوع گونه‌های مختلف زمان و نوآوری‌های او در این زمینه می‌تواند به عنوان یک ویژگی سبک‌شناختی در نقد شعر او لحاظ شود.

حافظ با استفاده از تمهیدات زبانی مختلف، هم زمانها را درهم می‌آمیزد و هم نسبیت زمان را آشکار می‌کند و هم نارسایی زبان را در دلالت بر زمان واقعی برجسته می‌کند.

او در استفاده از شگرد در هم آمیختن زمانها، نسبت به شاعر دیگری همچون سعدی که قله دیگر غزل فارسی است، هم کوشاتر است،
  هم موفقیت بیشتری کسب کرده است و هم شگرد او از تنوع بیشتری برخوردار است.
 

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش


او در شعر خود هم به زمان نفسانی توجه نظری و عملی داشته و هم به محدودیت زبان در دلالت بر زمان واقعی و بیرونی. او نسبیت زمان و غیر قابل تعریف بودن آن را بخوبی درک کرده است و  رویکرد او به زمان، تعریف منطقی از زمان را به چالش می‌کشد.

در عین حال، او در اشاره به زمان ازل که ادراک آن به شهود عارفانه وابسته است، گوینده دراماتیک را به آن زمان منتقل می‌کند و نقشی فعّال به او می‌ بخشد
.
 


به کوشش:

رضا باقریان موحد



منبع مقاله :

باقریان موحد، رضا؛ (1390)، شرح عرفانی دیوان حافظ بر اساس نسخه دکتر قاسم غنی و محمد قزوینی، قم: کومه، چاپ اول



 

نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
آیا اموال وقف شده، قابل خرید و فروش است؟
آیا اموال وقف شده، قابل خرید و فروش است؟

آیا اموال وقف شده، قابل خرید و فروش است؟

متولی اموالی که وقف خاص شده، چه کسی است؟
متولی اموالی که وقف خاص شده، چه کسی است؟

متولی اموالی که وقف خاص شده، چه کسی است؟

موارد استفاده و عوارض استامینوفن
موارد استفاده و عوارض استامینوفن

موارد استفاده و عوارض استامینوفن

مالکیت در وقف: مالک اموال وقف شده، چه کسی است؟
مالکیت در وقف: مالک اموال وقف شده، چه کسی است؟

مالکیت در وقف: مالک اموال وقف شده، چه کسی است؟

بودجه درمان ناباروی خرج امور جاری وزارت بهداشت!
بودجه درمان ناباروی خرج امور جاری وزارت بهداشت!

بودجه درمان ناباروی خرج امور جاری وزارت بهداشت!

افزایش یارانه نقدی ۱۴۰۰ چه تاثیری دارد؟!
افزایش یارانه نقدی ۱۴۰۰ چه تاثیری دارد؟!

افزایش یارانه نقدی ۱۴۰۰ چه تاثیری دارد؟!

گل دوم زووله توسط گوچی!
گل دوم زووله توسط گوچی!

گل دوم زووله توسط گوچی!

موارد استفاده و عوارض نوروبیون
موارد استفاده و عوارض نوروبیون

موارد استفاده و عوارض نوروبیون

وکالت در وقف: آیا برای وقف اموال، می توان به کسی وکالت داد؟
وکالت در وقف: آیا برای وقف اموال، می توان به کسی وکالت داد؟

وکالت در وقف: آیا برای وقف اموال، می توان به کسی وکالت داد؟

انیمیشن زیبای مهربانی آینده ساز | مسئولیت اجتماعی بنیاد کودک
انیمیشن زیبای مهربانی آینده ساز | مسئولیت اجتماعی بنیاد کودک

انیمیشن زیبای مهربانی آینده ساز | مسئولیت اجتماعی بنیاد کودک

آشنایی جامع با مفاهیم و مسائل حوزه وقف
آشنایی جامع با مفاهیم و مسائل حوزه وقف

آشنایی جامع با مفاهیم و مسائل حوزه وقف

موارد استفاده و عوارض سوماتروپین
موارد استفاده و عوارض سوماتروپین

موارد استفاده و عوارض سوماتروپین

تروریست‌های آمریکایی و حمایت مالی ترامپ!
تروریست‌های آمریکایی و حمایت مالی ترامپ!

تروریست‌های آمریکایی و حمایت مالی ترامپ!

روباه نگون‌بخت در چنگ پلنگ گرسنه!
روباه نگون‌بخت در چنگ پلنگ گرسنه!

روباه نگون‌بخت در چنگ پلنگ گرسنه!

موارد استفاده و عوارض ال کارنیتین
موارد استفاده و عوارض ال کارنیتین

موارد استفاده و عوارض ال کارنیتین

روضه حضرت ام البنین به روایت مقام معظم رهبری
روضه حضرت ام البنین به روایت مقام معظم رهبری

روضه حضرت ام البنین به روایت مقام معظم رهبری

انواع ایمپلنت‌ و پلاتین استخوانی و موارد استفاده از آن‌
انواع ایمپلنت‌ و پلاتین استخوانی و موارد استفاده از آن‌

انواع ایمپلنت‌ و پلاتین استخوانی و موارد استفاده از آن‌

موارد استفاده و عوارض انالاپریل
موارد استفاده و عوارض انالاپریل

موارد استفاده و عوارض انالاپریل

راهنمای کامل عمل آرتروپلاستی یا تعویض مفصل و مراقبت های قبل و بعد از آن
راهنمای کامل عمل آرتروپلاستی یا تعویض مفصل و مراقبت های قبل و بعد از آن

راهنمای کامل عمل آرتروپلاستی یا تعویض مفصل و مراقبت های قبل و بعد از آن

یارانه ۹۱ هزار تومانی برای میلیون‌ها ایرانی/ ویتامین تورم یا افزایش قدرت خرید؟
یارانه ۹۱ هزار تومانی برای میلیون‌ها ایرانی/ ویتامین تورم یا افزایش قدرت خرید؟

یارانه ۹۱ هزار تومانی برای میلیون‌ها ایرانی/ ویتامین تورم یا افزایش قدرت خرید؟

معرفی فصل‌نامه علمی «قرآن، فرهنگ و تمدن»
معرفی فصل‌نامه علمی «قرآن، فرهنگ و تمدن»

معرفی فصل‌نامه علمی «قرآن، فرهنگ و تمدن»