جنایات علیه بشریت

Crime against humanity
در حقوق بین الملل کیفری، جنایات علیه بشریت جرمی بین المللی است و بر این اساس از جرم داخلی متمایز می شود که ارتکابش دامن کل بشریت را می گیرد. قربانیان چنین جرمی تنها کسانی که مستقیماً از ارتکاب آن لطمه می بینند نیستند بلکه همه بشریت اند. چنین جرایمی شامل قتل، ریشه کنی، به بردگی کشیدن، اخراج از کشور، زندانی کردن، شکنجه، تجاوز جنسی، و تعقیب و آزار به دلایل سیاسی، نژادی یا مذهبی می شود.
وجه تمایز جنایات علیم بشریت از جنایت های جنگی این است که به دوران درگیری مسلحانه محدود نمی شوند. تنها پس از پایان جنگ جهانی دوم بود که اشارات مبهم رسماً در قالب نوع تازه ای از جرم بین المللی طبقه بندی شد. منشور دادگاه بین المللی نظامی نورنبرگ (1950) آشکارا مقوله جدید جنایات علیه بشریت را مطرح و برای ارتکاب آن ها مجازات هایی را مقرر ساخت. این جنایات مسئولیت کیفری فردی برای مرتکب جرم به بار می آورد.
تنظیم کنندگان منشور نورنبرگ ناچار از دست و پنجه نرم کردن با اصل عدم مداخله بودند که مقرر می داشت حقوق بین الملل در مورد رویدادهایی که در داخل مرزهای یک کشور رخ می دهد قابل اعتماد نیست. به دیگر سخن، حقوق بین الملل تنها در مورد رویدادهایی قابل اعمال بود که در جریان حادثه ای بین المللی چون یک درگیری مسلحانه رخ می دادند. این بدان معنا بود که یک دادگاه بین المللی نمی توانست جنایاتی را مجازات کند که نازی ها پیش از درگرفتن جنگ در حق مردم خویش مرتکب شده بودند. منشور نورنبرگ راهگشای مطرح ساختن طبقه جدیدی از جرایم بین الملل بود که به موجب حقوق بین الملل قابل مجازات بودند.
برای آن که جرمی در مقوله جنایات علیه بشریت قرار گیرد باید متوجه جمعیتی غیر نظامی باشد. همچنین باید جرم یادشده واجد ویژگی های یک نظام یا سازمان و دارای اندازه و شدت معینی باشد. این جرم نمی تواند کار فردی تنها و جدای از دیگران باشد. باید نشان داد که جرم، بخشی از طرح یا سیاستی گسترده تر است ولی لازم نیست جرم به نام سیاست دولت انجام شود. به دیگر سخن، مرتکب جرم علیه بشریت حتی اگر برای ارتکاب جرم انگیزه های شخصی هم داشته باشد باید اقدام خودش را بخشی از حمله ای گسترده یا نظام مند بر ضد غیرنظامیان بداند.
گسترده یا نظام مند بودن چنین جرایمی را باید از اقدامات خشونت بار تصادفی که هیچ ارتباطی با هیچ نظام یا سازمانی ندارند متمایز دانست. اصطلاح «گسترده» اشاره به اقدام مکرر و عظیمی دارد که با شدت قابل ملاحظه ای به طور دستجمعی علیه جمع کثیری از قربانیان انجام شده باشد. اصطلاح «نظام مند» هم ناظر بر فعالیت های سراسر سازمان یافته است که از الگوی منظمی تجاوز و خشونت پیروی می کنند.
آیا تروریسم، جرمی علیه بشریت است؟ این پرسش از رویدادهای 11 سپتامبر 2001 به این سو موضوع مناقشات داغی قرار گرفته است. مسلماً جنایات علیه بشریت می تواند شامل اقدامات تروریستی هم باشد. یک اقدام واحد در صورتی می تواند جنایتی علیه بشریت باشد که پیرو و به نام سیاستی سازمان یافته انجام شده باشد. برای نمونه، حمله به برج های دوقلوی نیویورک در سپتامبر 2001 علیه جمعیتی غیرنظامی صورت گرفت و بخشی از یک طرح سازمان یافته و نظام مند بود.
متاسفانه با این که می توان اقدامات تروریستی منفرد را جنایت علیه بشریت قلمداد کرد ولی در حقوق بین الملل هیچ گونه تعریفی از تروریسم وجود ندارد که مورد قبول همگان باشد. ناتوانی جامعه بین الملل از رسیدن به اتفاق نظر درباره معنای تروریسم حاکی از آن است که تروریسم خود به خود جنایتی علیه بشریت نیست. یکی از اصول اساسی حقوق بین الملل بشر دوستانه این است که باید درباره جرایم بین المللی پیش از آن که افراد برای ارتکاب شان تلاش کنند قطعیت وجود داشته باشد. در شرایطی که در حقوق بین الملل تعریفی برای تروریسم وجود ندارد نمی توان آن را ممنوع اعلام کرد.
دلیل پیدا نشدن تعریفی پذیرفتنی برای تروریسم، این نبوده که تلاشی برای تعریف آن صورت نگرفته است. برای حل این مشکل، مقاوله نامه های متعددی تحت نظر سازمان ملل متحد تنظیم شده است همچنین تک تک دولت ها هم در تنظیم تعاریفی برای آن چه خودشان اقدامات تروریستی می دانند کوتاهی نکرده اند. مشکل این است که میان تعاریف مختلف یکدستی و انسجام واقعی وجود ندارد.
در نتیجه، همه اقدامات تروریستی جرم علیه بشریت نیستند. اگر تروریسم به معنی کاربرد خشونت با انگیزه های سیاسی برای ایجاد هراس عمومی است در این صورت اقدام تروریستی می تواند جرمی علیه بشریت باشد یا نباشد. برای نمونه، ممکن است فعالی سیاسی با منفجر ساختن وسیله انفجاری کوچکی در سینمایی پر از جمعیت دست به اقدامی تروریستی بزند. شاید انفجار به مرگ یا حتی جراحت جدی هیچ کس منجر نشود. در این صورت، اقدام صورت گرفته با این که اقدامی تروریستی است جنایت علیه بشریت نیست. اما اگر بمب تعداد زیادی از مردم را به کشتن دهد در این صورت اقدام تروریستی مورد بحث می تواند جنایتی علیه بشریت باشد. بر این اساس، بزرگی جنایت موضوعیت زیادی دارد وقتی اندازه حمله علیه جمعیت غیرنظامی، خیلی بزرگ، و انگیزه انجام آن میل به نابودساختن گروه مشخصی از انسان ها باشد در این صورت جرم به صورت جدی ترین جنایت بین المللی یعنی نسل کشی درمی آید.
حقوق بین الملل کیفری هنوز در مرحله شکل گیری است. در برخی موارد جرایمی چون شکنجه و برداه داری (که موضوع مقاوله نامه های حقوقی خاصی هستند) به جنایت علیه بشریت تعبیر می شوند. گسترش دامنه این مقوله به ویژه در ارتباط با تجاوزات و تعدیات جنسی از جمله هتک ناموس قابل توجه است. برای نمونه، بردگی جنسی در جریان درگیری های مسلحانه را حقوق کیفری بین المللی هم بردگی جنسی و هم شکنجه شناخته است. با توسعه حقوق بین الملل عرفی دوشادوش یا افزون بر حقوق معاهداتی یا موضوعه این احتمال وجود دارد که سایر جرایم نیز به فهرست جنایات علیه بشریت افزوده شوند.
ــ جنایات جنگی؛ جنس کشی؛ نسل کشی

خواندنی های پیشنهادی

-2005 Cryer,R.Prosecuting International Crimes,Cambridge:Cambridge Univesity Press.
-2004 May,L.and postema,G.(eds) Crimes Against Humanity:A Normative Account,Cambridge:Cambridge University Press.
-2001 Ratner,s.and Abrams,J.Accountability for Human Rights Atrocities in International Law:Beyond the Nuremberg Legacy,Oxford:Oxford University Press 2nd end.
-2000j Robertosn G.Crimes Against Humanity,Harmondsworth:Penguin.
گرانت نایمن
منبع مقاله :
گریفیتس، مارتین؛ (1388)، دانشنامه روابط بین الملل و سیاست جهان، ترجمه ی علیرضا طیب، تهران: نشر نی، چاپ دوم1390