تحوّل جامعه شناسي ايتاليا

جامعه شناس ايتاليايي، ويلفردو پارتو (1923-1848) در روزگار خود چهره ي بانفوذي بود اما اهميت او در جهان معاصر به کم ترين حد رسيده است ( در خصوص يک استثناء در اين زمينه، رجوع کنيد به پاورز، 1986). در دهه ي
سه‌شنبه، 11 آذر 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
تحوّل جامعه شناسي ايتاليا
 تحوّل جامعه شناسي ايتاليا

 

نويسندگان: جورج ريتزر
داگلاس گودمن
مترجمان: خليل ميرزايي
عبّاس لطفي زاده

 

جامعه شناس ايتاليايي، ويلفردو پارتو (1923-1848) در روزگار خود چهره ي بانفوذي بود اما اهميت او در جهان معاصر به کم ترين حد رسيده است ( در خصوص يک استثناء در اين زمينه، رجوع کنيد به پاورز، 1986). در دهه ي 1930، زماني که نظريه پرداز برجسته ي آمريکايي، تالکوت پارسونز توجه زيادي را به پارتو در کنار وبر و دورکيم نشان داد، جريان کوتاه مدتي از علاقه به کار پارتو (1935) به راه افتاد. اما در سال هاي اخير، اهميت پارتو به جز در مورد تعداد معدودي از مفاهيم عمده اش، فروکش کرده و اکنون ديگر چهره ي مطرحي نمي باشد (فيميا، 1995).
زايتلين استدلال کرد که پارتو «عقايد عمده اش را در جهت طرد مارکس» پروراند (1996: 171). در واقع، پارتو نه تنها مارکس بلکه بخش زيادي از فلسفه ي روشنگري را نيز رد مي کرد. براي مثال، در حالي که فيلسوفان وابسته به جنبش روشنگري بر عقلانيت تأکيد داشتند، پارتو بر نقش عوامل غيرعقلاني همچون غريزه هاي انساني (1) پافشاري مي کرد. اين تأکيد پارتو با رد نظريه ي مارکسيستي بي ارتباط نبود. در واقع، از آن جا که عوامل غيرعقلاني و غريزي بسيار مهم و تغير ناپذيرند، پس اميدواري به تحقق دگرگوني هاي چشمگير اجتماعي از طريق يک انقلاب اقتصادي، واقع بينانه نخواهد بود.
پارتو همچنين نظريه اي را درباره ي دگرگوني اجتماعي ساخته و پرداخته کرد که در تضادي آشکار با نظريه ي مارکس قرار داشت. در حالي که نظريه ي مارکس بر نقش توده ها تأکيد داشت، پارتو نظريه ي نخبه گرايانه اي درباره ي دگرگوني اجتماعي ارائه کرد که برابر با آن، جامعه الزاماً تحت سلطه ي عده ي معدودي از نخبگاني است که بر پايه ي منافع شخصي شان عمل مي کنند. اين نخبگان بر توده هاي مردم که تحت تسلط نيروهاي غيرعقلاني اند، حکومت مي کنند. در نظام فکري پارتو، از آن جا که توده ها فاقد ظرفيت هاي عقلاني هستند، بعيد است که به يک نيروي انقلابي تبديل شوند. دگرگوني اجتماعي هنگامي اتفاق مي افتد که نخبگان حاکم به انحطاط گرايند و جاي خود را به نخبگان جديدي بدهند که از ميان نخبگان غيرحکومتي يا عناصر برتر توده ها بر مي خيزند. به محض اين که نخبگان جديد به قدرت مي رسند فرايند مذکور دوباره آغاز مي شود. بدين ترتيب، برخلاف نظريه هاي خطي مارکس، کنت، اسپنسر و ديگران، در کار پارتو با نظريه اي چرخه اي (2) درباره ي دگرگوني اجتماعي روبرو مي شويم. بعلاوه، نظريه ي دگرگوني پارتو با فلاکت توده ها کاري ندارد. نخبگان مي آيند و مي روند اما بيشتر توده ها همواره در جاي خود باقي مي مانند.
با اين همه، نظريه ي نخبگان خدمت ماندگار پارتو به جامعه شناسي نبود. سهم پايدار او در تصوير علمي او از جامعه شناسي و جهان اجتماعي نهفته است: «آرزو دارم که با الگوي مکانيک آسماني [ستاره شناسي]، فيزيک و شيمي، نظامي از جامعه شناسي بسازم» (به نقل از هوک، 1965: 57). کوتاه سخن اين که، پارتو جامعه را نظام متوارني مي انگاشت که از بخش هاي به هم وابسته اي تشکيل شده است. دگرگوني در يکي از بخش ها، دگرگوني در بخش هاي ديگر نظام را به همراه دارد. برداشت نظام مند پارتو از جامعه مهم ترين دليل توجه بسيار پارسونز به کار او در کتابي بود که در سال 1937 با عنوان ساختار کنش اجتماعي منتشر کرد، و همين امر مهم ترين تأثير پارتو بر تفکر پارسونز بوده است. نظريه ي پارتو در کنار نظريه هاي مشابه افراد ديگري که برداشتي ارگانيکي از جامعه داشتند (براي نمونه، کنت، دورکيم و اسپنسر) نقشي محوري در تحول نظريه ي پارسونز و به طور کلي در کارکردگرايي ساختاري بازي کرده است.
هر چند امروزه تعداد اندکي از جامعه شناسان، آثار پارتو را مي خوانند اما اين توجه اندک را نيز بايد به حساب طردي گذاشت که کار پارتو نسبت به روشنگري و مارکسيسم روا مي دارد، و نيز به خاطر ارائه ي نظريه اي نخبه گرايانه درباره ي دگرگوني اجتماعي که در ديدگاه مقابل ديدگاه مارکسيستي قرار دارد.

پي‌نوشت‌ها:

1. Human instincts
2. Cyclical theory

منبع مقاله :
ريتزر، جورج؛ گودمن، داگلاس جي. (1390) نظريه جامعه شناسي مدرن، ترجمه: خليل ميرزايي و عباس لطفي زاده، تهران: انتشارات جامعه شناسان، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
درگیری فیزیکی در جریان مناظره زنده تلویزیونی در ارمنستان + فیلم
play_arrow
درگیری فیزیکی در جریان مناظره زنده تلویزیونی در ارمنستان + فیلم
نبویان: اگر محاصره برداشته شود حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است نه امضای تفاهم‌نامه و مذاکره + فیلم
play_arrow
نبویان: اگر محاصره برداشته شود حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است نه امضای تفاهم‌نامه و مذاکره + فیلم
تصاویر از حمله پهپادی ایران به پایگاه آمریکا در کویت در جنگ رمضان + فیلم
play_arrow
تصاویر از حمله پهپادی ایران به پایگاه آمریکا در کویت در جنگ رمضان + فیلم
سرهنگ‌ تاجیک: آموزش «جان‌فدا» در ۱۰۰ میدان کشور برگزار می‌شود
play_arrow
سرهنگ‌ تاجیک: آموزش «جان‌فدا» در ۱۰۰ میدان کشور برگزار می‌شود
خنجر یمنی روی گلوی مزدوران سعودی
play_arrow
خنجر یمنی روی گلوی مزدوران سعودی
ما شاخ آمریکایی‌ها را خواهیم شکست
play_arrow
ما شاخ آمریکایی‌ها را خواهیم شکست
بازگشت رونالدینیو به فوتبال در ۴۶ سالگی؛ اسطوره برزیلی پس از ۱۱ سال دوباره به میدان رفت + فیلم
play_arrow
بازگشت رونالدینیو به فوتبال در ۴۶ سالگی؛ اسطوره برزیلی پس از ۱۱ سال دوباره به میدان رفت + فیلم
پیشنهادهای خارجی به امیرحسین زارع؛ از مرسدس‌بنز تا آپارتمان لوکس برای تغییر تابعیت + فیلم
play_arrow
پیشنهادهای خارجی به امیرحسین زارع؛ از مرسدس‌بنز تا آپارتمان لوکس برای تغییر تابعیت + فیلم
لایه‌های پنهان سفر رئیس موساد به آمریکا
play_arrow
لایه‌های پنهان سفر رئیس موساد به آمریکا
شهید محمود باقری: سید مجید موسوی شهید زنده است
play_arrow
شهید محمود باقری: سید مجید موسوی شهید زنده است
نگاهی به یک قرن مجاهدت مرحوم آیت الله العظمی حسین وحید خراسانی
play_arrow
نگاهی به یک قرن مجاهدت مرحوم آیت الله العظمی حسین وحید خراسانی
سخنرانی تاریخی آیت الله وحید خراسانی
play_arrow
سخنرانی تاریخی آیت الله وحید خراسانی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی