تحوّل جامعه شناسي ايتاليا

جامعه شناس ايتاليايي، ويلفردو پارتو (1923-1848) در روزگار خود چهره ي بانفوذي بود اما اهميت او در جهان معاصر به کم ترين حد رسيده است ( در خصوص يک استثناء در اين زمينه، رجوع کنيد به پاورز، 1986). در دهه ي
سه‌شنبه، 11 آذر 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
تحوّل جامعه شناسي ايتاليا
 تحوّل جامعه شناسي ايتاليا

 

نويسندگان: جورج ريتزر
داگلاس گودمن
مترجمان: خليل ميرزايي
عبّاس لطفي زاده

 

جامعه شناس ايتاليايي، ويلفردو پارتو (1923-1848) در روزگار خود چهره ي بانفوذي بود اما اهميت او در جهان معاصر به کم ترين حد رسيده است ( در خصوص يک استثناء در اين زمينه، رجوع کنيد به پاورز، 1986). در دهه ي 1930، زماني که نظريه پرداز برجسته ي آمريکايي، تالکوت پارسونز توجه زيادي را به پارتو در کنار وبر و دورکيم نشان داد، جريان کوتاه مدتي از علاقه به کار پارتو (1935) به راه افتاد. اما در سال هاي اخير، اهميت پارتو به جز در مورد تعداد معدودي از مفاهيم عمده اش، فروکش کرده و اکنون ديگر چهره ي مطرحي نمي باشد (فيميا، 1995).
زايتلين استدلال کرد که پارتو «عقايد عمده اش را در جهت طرد مارکس» پروراند (1996: 171). در واقع، پارتو نه تنها مارکس بلکه بخش زيادي از فلسفه ي روشنگري را نيز رد مي کرد. براي مثال، در حالي که فيلسوفان وابسته به جنبش روشنگري بر عقلانيت تأکيد داشتند، پارتو بر نقش عوامل غيرعقلاني همچون غريزه هاي انساني (1) پافشاري مي کرد. اين تأکيد پارتو با رد نظريه ي مارکسيستي بي ارتباط نبود. در واقع، از آن جا که عوامل غيرعقلاني و غريزي بسيار مهم و تغير ناپذيرند، پس اميدواري به تحقق دگرگوني هاي چشمگير اجتماعي از طريق يک انقلاب اقتصادي، واقع بينانه نخواهد بود.
پارتو همچنين نظريه اي را درباره ي دگرگوني اجتماعي ساخته و پرداخته کرد که در تضادي آشکار با نظريه ي مارکس قرار داشت. در حالي که نظريه ي مارکس بر نقش توده ها تأکيد داشت، پارتو نظريه ي نخبه گرايانه اي درباره ي دگرگوني اجتماعي ارائه کرد که برابر با آن، جامعه الزاماً تحت سلطه ي عده ي معدودي از نخبگاني است که بر پايه ي منافع شخصي شان عمل مي کنند. اين نخبگان بر توده هاي مردم که تحت تسلط نيروهاي غيرعقلاني اند، حکومت مي کنند. در نظام فکري پارتو، از آن جا که توده ها فاقد ظرفيت هاي عقلاني هستند، بعيد است که به يک نيروي انقلابي تبديل شوند. دگرگوني اجتماعي هنگامي اتفاق مي افتد که نخبگان حاکم به انحطاط گرايند و جاي خود را به نخبگان جديدي بدهند که از ميان نخبگان غيرحکومتي يا عناصر برتر توده ها بر مي خيزند. به محض اين که نخبگان جديد به قدرت مي رسند فرايند مذکور دوباره آغاز مي شود. بدين ترتيب، برخلاف نظريه هاي خطي مارکس، کنت، اسپنسر و ديگران، در کار پارتو با نظريه اي چرخه اي (2) درباره ي دگرگوني اجتماعي روبرو مي شويم. بعلاوه، نظريه ي دگرگوني پارتو با فلاکت توده ها کاري ندارد. نخبگان مي آيند و مي روند اما بيشتر توده ها همواره در جاي خود باقي مي مانند.
با اين همه، نظريه ي نخبگان خدمت ماندگار پارتو به جامعه شناسي نبود. سهم پايدار او در تصوير علمي او از جامعه شناسي و جهان اجتماعي نهفته است: «آرزو دارم که با الگوي مکانيک آسماني [ستاره شناسي]، فيزيک و شيمي، نظامي از جامعه شناسي بسازم» (به نقل از هوک، 1965: 57). کوتاه سخن اين که، پارتو جامعه را نظام متوارني مي انگاشت که از بخش هاي به هم وابسته اي تشکيل شده است. دگرگوني در يکي از بخش ها، دگرگوني در بخش هاي ديگر نظام را به همراه دارد. برداشت نظام مند پارتو از جامعه مهم ترين دليل توجه بسيار پارسونز به کار او در کتابي بود که در سال 1937 با عنوان ساختار کنش اجتماعي منتشر کرد، و همين امر مهم ترين تأثير پارتو بر تفکر پارسونز بوده است. نظريه ي پارتو در کنار نظريه هاي مشابه افراد ديگري که برداشتي ارگانيکي از جامعه داشتند (براي نمونه، کنت، دورکيم و اسپنسر) نقشي محوري در تحول نظريه ي پارسونز و به طور کلي در کارکردگرايي ساختاري بازي کرده است.
هر چند امروزه تعداد اندکي از جامعه شناسان، آثار پارتو را مي خوانند اما اين توجه اندک را نيز بايد به حساب طردي گذاشت که کار پارتو نسبت به روشنگري و مارکسيسم روا مي دارد، و نيز به خاطر ارائه ي نظريه اي نخبه گرايانه درباره ي دگرگوني اجتماعي که در ديدگاه مقابل ديدگاه مارکسيستي قرار دارد.

پي‌نوشت‌ها:

1. Human instincts
2. Cyclical theory

منبع مقاله :
ريتزر، جورج؛ گودمن، داگلاس جي. (1390) نظريه جامعه شناسي مدرن، ترجمه: خليل ميرزايي و عباس لطفي زاده، تهران: انتشارات جامعه شناسان، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب