پنجشنبه، 25 مهر 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

رابطه بین سکوت و عقل

امام علی علیه السلام فرمودند:
إِذَا تَمَّ العَقلُ نَقَصَ الکَلامُ.

هنگامی که عقل انسان کامل شود، سخنش کم می‌شود.

نهج البلاغه، حکمت 71.
شرح حدیث:
شرح حدیث توسط حضرت آیت ‌الله العظمی مکارم شیرازی مدظله‌العالی:

بین عقل و سکوت رابطه‌ای مستقیم است؛ به طوری که هرگاه عقل کسی بیش‌تر باشد، سکوتش بیش‌تر است و هر کس سکوتش کم‌تر باشد؛ گویای آن است که عقل وی کم‌تر است. سکوت، سبب پرورش عقل می‌شود، و این که هرچه عقل کامل‌تر باشد، سکوت بیش‌تر خواهد بود؛ بر چند علّت مبتنی است: اوّل این که وقتی عقل انسان کامل شود، به این نکته پی می‌برد که حرف زیاد باعث خطای فراوان است.

دوم این که وقتی عقل انسان کامل شد، بیش‌تر به اندیشیدن علاقه پیدا می‌کند و از این رهگذر فکر و اندیشه او بارور می‌شود؛ چون قسمت مهمّی از نیروهای فکری انسان، در زواید کلام و سخنان بیهوده او از میان می‌رود و طبعاً هنگامی که انسان سکوت را پیشه کند، این نیروها متمرکز می‌گردد و فکر و اندیشه را به کار می‌اندازد، و بی تردید ابواب حکمت را به روی انسان می‌گشاید. به همین دلیل است که حتی عموم مردم هم سخن گفتن زیاد را دلیل کم عقلی شخص می‌شمارند و افراد کم عقل سخنان بیهوده بسیار می‌گویند.

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «دَلِیلُ العَاقِلِ التَّفکُّرُ وَ دَلِیلُ التَّفکُّرِ الصَّمتُ؛ نشانه عاقل فکر کردن و نشانه فکر کردن، سکوت نمودن است». (1)

امام علی (علیه السلام) فرمود: «بسیار خاموشی برگزین تا فکرت زیاد شود و عقلت نورانی گردد و مردم از دست تو سالم بمانند». (2)

امام صادق (علیه السلام) در حدیثی طولانی فواید و آثار سکوت را بیان می‌فرماید که خلاصه‌ای از آن را ذکر می‌کنیم:
سکوت، کلید هرگونه راحتی و آسایش دنیا و آخرت است؛ موجب رضا و خشنودی خداست؛ باعث سبک شدن حساب انسان در روز قیامت است؛ وسیله محفوظ ماندن انسان از خطاها و لغزش‌هاست؛ برای جاهل پرده و ساتر و برای عالم زینت است؛ وسیله رضایت نفس است؛ قساوت و سختی دل را از بین می‌برد؛ سبب زیاد شدن تدبّر و تعقّل و مروّت و مردانگی است و موجب فهم و کیاست و عقل انسان می‌شود. (3)

به این نکته مهم باید توجّه کرد که آنچه درباره‌ی اهمیت سکوت و آثار مثبت آن ذکر شد، به این معنی نیست که سخن گفتن همه جا مذموم و ناپسند باشد، بلکه مبنای ستایش سکوت در آیات و روایات، باز داشتن انسان از پرگویی و سخنان بیهوده است وگرنه در بسیاری از موارد، سخن گفتن واجب و سکوت کردن حرام است. بسیاری از عبادات، مثل نماز، تلاوت قرآن و اذکار به وسیله زبان انجام می‌شود، امر به معروف و نهی از منکر، تعلیم علوم دینی، ارشاد جاهل با زبان انجام می‌گیرد. لذا سکوت و سخن گفتن هر کدام جایی و مقامی دارد و هر یک دارای جنبه‌های مثبت و جنبه‌های منفی است که باید جنبه‌های مثبت آن را گرفت و جنبه‌های منفی آن را رها کرد. این نکته بر اساس تشخیص انسان است. به این معنا که انسان بر مبنای آموزه‌ها و وظایف دینی، به این مسئله راه یابد و برایش روشن شود که وظیفه او در برابر فلان موضع و فلان نکته سکوت است یا سخن گفتن و احیاناً فریاد زدن و در هر حال وظیفه خود را انجام بدهد.

پی‌نوشت‌ها:
1. بحارالانوار، ج 75، ص 299.
2. میزان الحکمه، ج 5، ص 436.
3. مصباح الشریعه، باب 27.

منبع: گفتار معصومین (علیهم السلام)، جلد سوم (درس اخلاق حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی)، گردآوری: سید محمد عبدالله ‌زاده، قم: انتشارات امام علی بن ابی‌طالب (علیه السلام)، چاپ سوم (1394).


ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
بیشترین بازدید هفته
دعای حضرت فاطمه زهرا (س) در روز شنبه
آداب قنوت نماز وتر
سخن حق را از هر که شنیدى بپذیر اگر چه دشمن و بیگانه باشد و ناحق را از هر که شنیدى نپذیر اگر چه دوست و نزدیک باشد.
مقدار درجات بهشت به تعداد آيه هاي قرآن است، پس هنگامي که مصاحب قرآن وارد بهشت شود، به او گفته مي شود قرآن بخوان و بالا برو و بر
من براى كسى كه بگومگو را رها كند، هر چند حق با او باشد و براى كسى كه دروغ گفتن را اگر چه به شوخى باشد، ترك گويد و براى كسى كه ا
اى مـردم ! از خـدا بترسيد ؛ زيرا هيچ كـسى عبث آفريده نشده است، تا به سرگرمى و غفلت گذراند و مهمل رها نشده است تا بيهودگى كند.
یکى از پیشینیان را به حساب کشیدند و کار نیکى نداشت جز آن که مرد توانگرى بود و با مردم داد و ستد داشت و به غلامان خود می گفت از
همانا خداوند به سه گروه وعده داد، بدون حساب وارد بهشت شوند، و هر يك از اين سه گروه (روز قيامت ) مى توانند هشتاد هزار نفر را شف
هيچ مسلمانى نيست كه نهالى بكارد يا زراعتى كشت كند و پرنده اى يا انسانى يا چهارپايى از آن بخورد ، جز اين كه آن برايش صدقه به شما
آفت شجاعت، فروگذاشتن دورانديشى است.
موارد بیشتر برای شما
استوری تبریک عید سعید قربان
play_arrow
استوری تبریک عید سعید قربان
معنی اسم سروش و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم سروش و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دیلان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دیلان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم آریانا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم آریانا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم آیدا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم آیدا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دارا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دارا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم سلما و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم سلما و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم رادین و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم رادین و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ویدا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم ویدا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم زاهد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم زاهد و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم عارفه و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم عارفه و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم هیوا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم هیوا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم رزا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم رزا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم فوزیه و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم فوزیه و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
نظر حاج قاسم سلیمانی درباره فلسطین
play_arrow
نظر حاج قاسم سلیمانی درباره فلسطین