از سرداران دوره‏ى ساسانى است. ابن بلخى او را از سرداران پرویز پسر هرمز شمرده و در تاریخ طبرى از سران سپاه انوشیروان ذكر شده است. هامرز فرمانده سپاه ایران در جنگ «ذوقار» بود. این جنگ میان قبیله‏ى بنى‏شیبان و سپاهیان خسروپرویز به سال چهلم از ولادت پیغمبر (ص) در محلى به نام «ذوقار» كه میان كوفه و واسط بوده ...

ظهیرالدوله ابومنصور وشمگیر بن زیار كه از جانب مرداویج (ه.م) حاكم رى شد، پس از كشته شدن مرداویج به دست غلامانش در 323 ه. به سلطنت رسید، ولى گرفتار زد و خورد با آل‏بویه و آل‏سامان گشت و رى و گرگان و اصفهان و شیراز و طبرستان از دست او بیرون رفت. آنگاه از سامانیان كمك خواست تا با آل‏بویه بجنگد، اما كارى ...

(فر. Vashthi) نام ملكه‏ى ایران، زن خشایارشا كه شاه او را در مجلسى كه تمام سران و بزرگان نشسته بودند احضار كرد و چون از آمدن امتناع نمود فرمان داد او را از دربار خارج كردند و بعدها «استر» دختر برادر مردخاى یهودى را جانشین آن كرد. داستان آن در كتاب استر (تورات) از باب اول به بعد مفصل شرح شده است. ...

میرزا هدایت‏اللَّه (و. 1235- ف. تهران 1310 ه.ق) وزیر دفتر و استیفا. وى به مرض وبا به سن 75 سالگى درگذشت. ...

سلطانعلى‏خان وزیر بقایا، دومین نخست‏وزیر ایران در دوره‏ى مشروطیت (ف. 1301 ه.ش برابر 1341 ه.ق) كه از اسفندماه 1285 تا اردیبهشت ماه 1286 ه.ش نخست‏وزیر بود. ...

وجیه‏الدین بن عزالدین طاهر زنگى، پس از عزل پدر در سال 676 ه.ق از طرف ارغون بن آباقا جانشین پدر گردید و به حكومت خراسان یا وزارت آن نواحى برگزیده شد. و در ذى‏القعده‏ى سال 685 ه.ق به فرمان ارغون به قتل رسید. صاحب وصاف او را «صاحب اعظم وجیه‏الدین زنگى الفریومدى» خوانده و تاریخ گزیده‏ى پدرش را خواجه عزالدین ...

میرزا حسن‏خان پسر میرزا ابراهیم‏خان معتمدالسلطنه (و. تهران ربیع‏الاول 1292 ه.ق- ف. بهمن 1329 ه.ش) در جوانى عربى و فارسى آموخت و فرانسه و انگلیسى را كم و بیش فراگرفت. در 1310 ه.ق مستوفى آذربایجان شد. در سال 1311 ه.ق لقب جناب یافت و در 1312 لقب وثوق‏الملك و در 1314 لقب وثوق‏الدوله یافت. در سال 1317 ه.ق ...

مصطفى‏خان نوائى (و. 1290- ف. 1359 ه.ق) مطابق 1319 ه.ش تحصیلات وى در دارالفنون و مدرسه‏ى نظام تهران، سپس در پاریس انجام گرفت. در دوره‏ى دوم به وكالت مجلس انتخاب شد، بعد به معاونت وزارت داخله و حكومت چند ولایت رسید. در 1919 به قزوین و از آنجا به اروپا تبعید گردید و به سن 69 سالگى در تهران درگذشت. ...

امیر نوروز (مقت. 696 ه.ق). از سرداران بزرگ مغول در عهد ایلخانان، پسر ارغون آغا از امراى چنگیزخان. در سال 680 ه.ق مقام اتابكى و پیشكارى غازان‏خان را یافت، و چون خود به دین اسلام درآمده بود غازان را نیز به گرویدن به اسلام تشویق كرد و سرانجام غازان در 694 به آئین اسلام درآمد. امیرنوروز مورد اكرام غازان ...

ابن امرى القیس بن عمرو اللخمى معروف به نعمان‏السائح، از ملوك حیره است. وى پس از مرگ پدرش در حوالى سنه‏ى 403 میلادى از طرف یزدگرد اول به پادشاهى حیره رسید، و بهرام‏گور را به اشاره‏ى پدرش (یزدگرد اول) در حیره تربیت كرد. وى بانى دو كاخ مشهور یكى بنام خورنق (ه.م) و دیگرى به نام سدیر (ه.م) است. از این جهت ...

نظام‏الملك شمس‏الدین مسعود هروى (ف. 596 ه.ق) وزیر علاءالدین تكش خوارزمشاه بود و چون در مبارزه با فرقه‏ى اسماعیلیه پافشارى نشان مى‏داد در سنه‏ى 596 ه.ق به دست فدائیان آن فرقه كشته شد. ...

معزالدین نظام‏الملك بن شیخ شهاب‏الدین سلام‏اللَّه بن شیخ نعیم‏الدین نعمةاللَّه الخلوى الكبروى (ف. 938 ه.ق) در كدكن قریه‏ى مهم از جلگه رخ، بین نیشابور حالیه و تربت حیدریه مدفون است. ...

میرزا كاظم‏خان نورى (و. 1307 -1246 ه.ق) پسر میرزا آقاخان اعتمادالدوله صدراعظم نورى، و یكى از رجال دوره‏ى قاجاریه. در 1265 ه.ق منصب استیفاء یافت، و در 1268 ه.ق در زمان صدارت عظماى پدرش، لقب نظام‏الملكى گرفت، و خواهر تنى ناصرالدین شاه را به عقد خود درآورد. در 1270 ه.ق به نیابت صدارت، و نیز به وزارت دفتر ...

حاجى محمدحسین خان صدر اصفهانى (ف. 1239 ه.ق). وى در 1221 به منصب استیفاى ممالك محروسه (ایران) رسید و در 1228 به نظم فارس مأمور و به نظام‏الدوله ملقب شد و پسرش عبداللَّه‏خان امین‏الدوله لقب گرفت، و چون بعد از مرگ میرزا شفیع صدراعظم شد، به صدر ملقب گردید. ...

(میرزا) فضل‏اللَّه على‏آبادى (ف. 1279 ه.ق) از مستوفیان فتحعلى‏شاه و محمدشاه؛ مدتى نیز وزارت ناصرالدین شاه را در ایام ولایت عهد او داشت، و پس از سلطنت یافتن وى مدعى صدارت بود، اما پس از انتخاب امیركبیر از این خیال مأیوس و به وزارت فارس منصوب گردید. بعد از عزل میرزا آقاخان عنوان وزارت وظایف و اوقاف نیز ...

معین‏الدین مختص‏الملك ابونصر احمد بن فضل بن محمود (مقت. 521 ه.ق) وى در ماه صفر 518 ه.ق بعد از محمد بن سلمان كاشغرى به وزارت سنجر رسید و در صفر 521 به دست باطنیان مقتول گردید. ...

ابن ابى‏نوبه وزیر سلطان سنجر. در سنه‏ى 531 ه. به وزارت رسید و در سنه‏ى 526 معزول شد و انورى را در مدح او قطعه‏اى است، به مطلع: چو زیر مركز چرخ مدور نهان شد جرم خورشید منور ...

نصرةالدین احمد از اتابكان لرستان كه از سال 543 تا 740 ه.ق بر شوشتر و حویزه و بصره حكومت كردند و پایتخت آنان ایذه (مال امیر) بوده است. دولت اتابكان لرستان بعد از وفات افراسیاب ثانى منقرض گردید ولى عده‏اى از بازماندگان او تا سال 827 در ناحیه‏ى لر كوچك حكومت مى‏كردند. ...

نصراللَّه‏خان امیرتومان (و. 1242- ف. تهران 1309 ه.ق) برادر حاجى میرزا حسین‏خان سپهسالار. از رجال دوره‏ى ناصرى. وى در 67 سالگى درگذشت و جنازه‏اش به عتبات نقل شد. ...

امیر یاراحمد خوزانى اصفهانى ملقب به نجم ثانى. وى از فرماندهان سپاه شاه اسماعیل صفوى بود و زمانى هم وكیل دربار وى شد. ...