خط
اولیاء

(س یازدهم و دوازدهم ق)، خطاط. از خوشنویسان گمنام بود. به خط، قطعه‏اى است به قلم چهاردانگ خوش، با رقم: «الفقیر اولیاء غفرله»، در كتابخانه‏ى سلطنتى. ...

اوکتای قاجار

(ز 1295 ق)، نقاش، خطاط و شاعر. ظاهراً به دلیل تغییر اوضاع، همراه نزدیكان و عموهاى خود در مهاجرت بود، سپس در همدان ساكن شد و پس از ازدواج دخترش، ملقب به افسرالسلطنه، با ناصرالدین شاه در دربار تقرب بیشترى یافت. خط شكسته را به خوبى مى‏نوشت و در آبرنگ و شبیه‏سازى دست داشت. وى صاحب دو «دیوان» مرتب بود. ...

محمود اورنگ شیرازی

(1344 -1286 ق)، خطاط، ادیب و شاعر، متخلص به اورنگ. مشهور به وقارالسلطنه. وى نواده‏ى وصال شیرازى بود و علوم ادبى و فارسى و عربى را در محضر پدر آموخت. سفرى به عراق رفت و چندى در اصفهان و تهران اقامت كرد. در یكى از دوره‏ها از سوى مردم فارس به نمایندگى مجلس شوراى ملى انتخاب شد و از آن پس در تهران ساكن شد ...

عبدالرحیم انیسی خوارزمی

(س نهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به انیسى. وى برادر عبدالكریم خوارزمى خوشنویس و مصاحب سلطان یعقوب آق‏قویونلو بود. چون، به سلطان محبت مى‏ورزید، سلطان نیز او را دوست مى‏داشت و او را انیس خطاب مى‏كرد، عبدالرحیم به این مناسبت در عشر به انیسى تخلص مى‏كرد. گاهى به مناسبت كاتبى مخصوص سلطان یعقوب، «سلطانى» و «یعقوبى» ...

علی انصاری تبریزی

(وف 1280 ق)، خطاط و شاعر. پدر وى وزیر خارجه‏ى فتحعلى شاه قاجار بود. انصارى نستعلیق و شكسته را خوش مى‏نوشت. از علوم ادبى و عربى بهره‏مند بود و به دو زبان عربى و فارسى شعر سروده است. ...

احمد انجوی شیرازی

(س سیزدهم ق)، خطاط. از شكسته‏نویسان گمنام قرن خویش بود. از آثار وى: یك نسخه «كلیات» سعدى، به قلم كتابت خفى خوش، با رقم: «... اقل السادات احمد الانجوى، تحریراً فى پانزدهم شهر رجب المرجب من شهور سنة 1252»؛ یك نسخه «دیوان» حافظ، به قلم كتابت خوش، با رقم: «... اقل السادات احمد انجو تحریراً فى شهر شعبان المعظم ...

ابوالفتح انجو

(س یازدهم ق)، خطاط. از خوشنویسان شیراز بود و نستعلیق را با قدرت و شیوایى مى‏نوشت. از آثار وى: سه قطعه از خط خوش، در كتابخانه‏ى سلطنتى و كتابخانه‏ى ملى است به تاریخهاى 1070 ،1065 و 1080 ق و چنین رقم دارد: «در دارالفضل شیراز سمت تحریر و ترقیم پذیرفت، فقیر حقیر ابوالفتح الانجوئى...» و «ابوالفتح الانجو» ...

امینی مشهدی

(س دهم و یازدهم ق)، خطاط. در «آتشكده‏ى آذر»، «صبح گلشن» و «الذریعه» حسن امینى مشهدى به عنوان شاعر، شعرشناس و صاحب «دیوان» شعر ذكر شده است. از آثار او: یك نسخه «سبحة الابرار» جامى، به قلم كتابت خفى خوش، با رقم: «كتبه المذنب امینى مشهدى»؛ یك قطعه از مرقع، به قلم سه‏دانگ و نیم دودانگ خوش، با رقم: «فى شهور ...

امین نصرآبادی

(س یازدهم ق)، شاعر، منجم و خطاط. وى دایى‏زاده‏ى میرزا محمدطاهر، مؤلف «تذكره‏ى نصرآبادى» است و على‏رغم آن كه معلم نداشت در حساب و نجوم مهارت یافت. شخصى صالح و مقید بود. در لغز و معما مهارت داشت و در تاریخ اتمام یك نسخه‏ى شش دفتر «مثنوى» مولانا كه خود كتابت كرده است، مصراعى سروده كه در حقیقت از عجائب است ...

امین مشهدی

(وف 1312 ق)، خطاط، عالم، هیوى، ریاضیدان و شاعر. وى برادر میرزا عبدالباقى منجم، متولى مسجد گوهرشاد بود. در فتنه‏ى سالار اموالش غارت شد و به تهران آمد. در عهد حاج میرزا محمدخان سپهسالار، از بى‏مبالاتىِ و لاقیدى به بغداد تبعید شد و تا تاریخ تألیف «المآثر والآثار»، سال 1306 ق، هنوز در آنجا به سر مى‏برد. ...

امین امین شیرازی

(وف 1312 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به امین. وى برادر میرزا عبدالباقى منجم، متولى مسجد گوهرشاد بود. خط نستعلیق و تحریر را نیكو مى‏نوشته و به فارسى و عربى شعر مى‏سروده و در اغلب علوم عصر خود، خاصه نجوم و هیأت، تبحر داشته است. در سال 1300 ق به شیراز رفت و در آن شهر مقیم شد. در عهد وزارت حاج میرزا محمدخان، ...

امین شام

(س دهم ق)، خطاط. در قزوین متولد شد و از وزراى شاه طهماسب بود. پس از فوت شاه، نزد بابا شاه و میرعماد مشق مى‏كرد تا در نستعلیق سرآمد شد. ...

فتح اللَّه امین الدین کاشانی

(ز 1032 ق)، خطاط. از آثار وى: قرآن نیم ربعى جلد روغنى عالى، دو صفحه‏ى اول و آخر مذهّب و دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مرصع، به خط نسخ غبار خفى متوسط و سر سوره‏ها رقاع خوش، با رقم: «امین‏الدین فتح‏اللَّه الكاشانى سنه 1032»؛ یك قطعه از مرقع بهرام میرزا، نستعلیق سه‏دانگ و كتابت خفى و نسخ كتابت خفى خوش، با ...

هاشم امین الدوله

(وف 1294 ق)، خطاط. ملقّب به امین خلوت و امین‏الدوله. نسب خود را به ابوذر غفارى مى‏رساند. در سال 1272 ق كه نخستین سیم تلگراف در ایران كشیده شد عمل تلگراف و كشیدن سیم به عهده‏ى شاهزاده علیقلى میرزا اعتضادالسلطنه و كلیه‏ى محاسبات آن زیر نظر میرزاهاشم خان بود. در سال 1278 ق كه ریاست اداره‏ى صرف جیب مبارك ...

امین تبریزی

(س یازدهم ق)، خطاط و شاعر. بنا به گفته‏ى نصرآبادى، وى پسر بزرگ میرزا نورى بیك تبریزى بود. مدتها بیكار بود و در آخر استیفاء شیراز به او واگذار شد. نستعلیق را خوش مى‏نوشت و گاهى شعر مى‏گفت. ...

محمدعلی امین اردستانی

(س دهم ق)، خطاط. اثر وى: یك نسخه «خمسه‏ى» نظامى به قلم كتابت خفى متوسط، با رقم: «قد وقع الفراغ من تسوید... فى یوم الاربعا ثالث شهر جمیدى الثانى سنة اربع و تسعین و تسعمائه، على ید العبد... امین بن محمدعلى اردستانى غفراللَّه له...». ...

حسین امین الادبا

(وف 1327 ق)، خطاط. وى خواهرزاده‏ى آقا میرعلى زنوزى بود و علاوه بر خطاطى، مكتبدارى نیز مى‏كرد. در خطاطى ظاهراً از شاگردان میرزا مهدى‏خان بود كه او نیز از شاگردان میرزا سید حسین خوشنویس باشى است. خاندان او به فرقه‏ى شیخیه انتساب داشتند، و خود وى از پیروان حاج محمدكریم خان كرمانى بود. از شاگردان او: حاج ...

حسنعلی امیرنظام گروسی

(1317 -1237/1236 ق)، ادیب و خطاط. ملقب به سالار عسكر و امیرنظام. یكى از رجال جلیل‏القدر دوره قاجار و از خاندان قدیمى ایل كرد كبودوند ساكن گروس بود. نیاكان وى در دوره‏هاى صفویه، افشاریه، زندیه و قاجاریه مصدر خدمات مهم دولتى بوده‏اند امیرنظام همواره مشاغل سیاسى و ادارى مهمى در داخل و خارج از كشور برعهده ...

محمدمحسن امیرکلهر

(س سیزدهم ق)، نقاش و خطاط. از امراى كلهر و یا از طایفه ایل كلهر در دوره‏ى فتحعلى شاه قاجار بود كه در میناسازى شهرت داشت. در تصویر و شبیه‏سازى استادى شیرین قلم، و در گل و مرغ و آرایش صحنه‏هاى تزیینى قوى‏دست و نازك قلم بود علاوه بر نقش تصویر و میناسازى، خط نستعلیق را نیز نیكو مى‏نوشت. از آثار امضادار وى ...

ابوسعید عبدالحمید امیرالکتاب ملک الکلامی

(1368 -1302 ق)، خطاط، نقاش و شاعر، متخلص به شرقى. در سنندج متولد شد و همان جا به كسب علم و دانش پرداخت. به وساطت بیان‏السلطنه، ناصرالملك، والى كردستان امیرالكتاب را به دارالایاله فراخواند و به كار انشاء گماشت. بعد از انتصاب ناصرالملك به وزارت مالیه، در دفتر استیفا مشغول كار شد مدتى نیز منشى نخست‏وزیر ...