خط
قاسم قاسم

(س دهم ق)، خطاط. وقتى كه همایون پادشاه گوركانى هند به ایران آمد، قاسم ملازم و منشى وى شد و با او به هند رفت و بعد از مرگ همایون (963 ق) یك چند نیز در ملازمت فرزند او، شاه‏جلال‏الدین اكبر گذراند. ...

محمد جعفر قاری تبریزی

(س دوازدهم ق)، خطاط. از آثار وى: «صحیفه‏ى سجادیه» نیم ربعى، جلد روغنى، دو سرلوح مرصع، دو صفحه‏ى اول متن و حاشیه مذهب، نسخ كتابت خفى متوسط، با رقم: «و قد تشرفت بكتابه هذه الصحیفه... محمد جعفر القارى التبریزى... فى سنه‏ى 1123 بتوفیق الملك المعین». ...

شمس ‏المعالی ابوالحسن قابوس وشمگیر دیلمی

(403 -366 ق)، ادیب، دانشمند، خطاط و شاعر. از سلسله‏ى آل زیار و از پادشاهان ادب‏پرور زمان خود بود كه بسیارى از شاعران فارسى و عربى زبان، حكما و دانشمدان تحت حمایت او به سر مى‏بردند. پایتخت او از مراكز علم و ادب آن روزگار به حساب مى‏آمد و شعرایى چون: خسروى سرخسى و قمرى گرگانى و دانشمندانى چون: ابوریحان ...

حسن حسین فیضی شروانی

(س دهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به فیضى. از سادات شروان بود. اكثر خطوط را خوب مى‏نوشت و در فن انشاء مهارت داشت. از اوست: گفتى توان به آن مه نامهربان رسید گر بگذرى ز خود به خدا مى‏توان رسید ...

فضل الله فضلی قزوینی

(س دهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به فضلى. در قزوین به دنیا آمد. در خوشنویسى و خطاطى معروف و در سرودن شعر توانا بود. در زمان اكبرشاه گوركانى (1014 -963 ق) همراه پسر خود، مقصود قزوینى به هند رفت و در آگره اقامت كرد و همان جا درگذشت. از اوست: فضلى چو غنچه خلعت هستى به خود مپیچ بر چهر چین میفگن و دامن به ...

فضل الله شیرازی

(وف 1310 ق)، خطاط. برادر میرزا علینقى خوشنویس معروف است. ابتدا به خط شكسته نستعلیق رغبت داشت، ولى بعدها به نستعلیق همت گماشت. از آثار وى: یك نسخه «لوایح» جامى به قلم نیم دو دانگ خوش، با رقم: «بر حسب فرمایش... العبد... فضل‏الله ابن المرحوم المغفور، میرزا محمد یوسف الذهب طاب ثراه، فى... سنه‏ى 1305»؛ یك ...

فضل الله ساوجی

(وف 1275 ق)، ادیب، طبیب و خطاط. وى پدر ابوالفضل ساوجى و از خاندان شاملو و از اعقاب حسن‏خان شاملوى معروف، والى هرات است. میرزا فضل‏الله، خود از مشاهیر اطباى ساكن تهران بود و فتحعلى‏شاه او را به سمت معلمى على‏خان ظل‏السلطان، دهمین فرزند خود، منصوب داشت. از خطوط، علاوه بر نستعلیق، ثلث و نسخ را نیز خوش مى‏نوشت. ...

عبدالغفار فریب اصفهانی

(س سیزدهم ق)، طبیب، خطاط و شاعر، متخلص به فریب. پدرش از افاضل اصفهان بود.وى تصحیلات خود را در اصفهان و سپس در تهران به پایان رسانید و در هیجده سالگى جامع علوم ادبى بود. او از علوم معقول و منقول نیز بهره داشت و در علم طب ماهر بود. صاحب «مجمع الفصحا» آورده كه: «... از فرط كیاست طرز معالجه جدید اطباى فرهنگ ...

ابوالقاسم فرهنگ شیرازی

(1309 -1242 ق)، خطاط، ادیب، نویسنده و شاعر، متخلص به فرهنگ. وى چهارمین فرزند وصال شیرازى است. در شیراز به دنیا آمد. در آغاز جوانى به تحصیل علوم ادبى و فنون ریاضى پرداخت. علم جفر و رمل را نیز فراگرفت و زبان فرانسه را به تشویق حكیم قاآنى آموخت. فرهنگ شاعرى توانا و در آداب سخنورى استاد بود. وى هفت اقلیم ...

حسینعلی فرمانفرما

(1251 -1203 ق)، خطاط. ملقب به فرمانفرما. وى پنجمین پسر فتحعلى‏شاه است و در ییلاق ده نوار به دنیا آمد. مادرش بدر جهان‏خانم بود. حسینعلى میرزا از 1214 ق به حكومت فارس رسید و تا 1250 ق، یعنى در حدود سى و هفت سال سلطان بى‏تاج و تخت فارس بود. حسینعلى میرزا خط نستعلیق را خوش مى‏نوشت. او در تهران به مرض وبا ...

عنایت الله فرسی شیرازی

(س یازدهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به فرسى. اهل شیدان فارس بود. خط نسخ، ثلث و نستعلیق را خوب مى‏نوشت. در زمان اكبرشاه (1014 -963 ق) به هند رفت و مورد توجه پادشاه قرار گرفت و در دربار وى نخست به كار كتابت و بعد به منصب كتابدارى گماشته شد. در زمان جهانگیر پادشاه (1037 -1014 ق) علاوه بر منصب كتابدارى، مكتوب‏خوانى ...

محمد حسن فرخ زند

(مقتول 1243 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به فرخ. مشهور به خانلرخان و معروف به فرخ زند. از نوادگان دخترى محمد حسن‏خان قاجار بود. پس از فتح شیراز و قتل‏عام طایفه‏ى زند به دست آغامحمدخان قاجار، به دلیل خویشاوندى نزدیك از قتل رهید و بعدها در دربار آغا محمدخان و فتحعلى‏شاه مقرب شد، تا آنجا كه در شورش عباسقلى‏خان، ...

محمدباقر فخرالکتاب صفیاری

(1310 -1240 ش)، خطاط. ملقب به فخرالكتاب. در آذربایجان به دنیا آمد. تحصیلات متداول زمان را از علماى آن دیار فرا گرفت و در همان وقت به تعلیم خط نیز همت گماشت و از خوشنویسان بنام روزگار خود شد. صفیارى چندى در خدمت لطفعلى‏خان دنبلى ناصرالسلطان خدمت كرد، سپس تا آخر عمر در دستگاه امامقلى میرزا قاجار، سمت منشى‏گرى ...

فخرالدین یحیی

(س دوازدهم ق)، خطاط. از آثار وى: یك قطعه ثلث دو دانگ جلى و نسخ كتابت عالى، با رقم: «كتبه الفقیر فخرالدین یحیى»؛ یك قطعه ثلث دو دانگ جلى و نسخ كتابت عالى، با رقم: «كتبه الفقیر یحیى فخرالدین غفرالله ذنوبه سنه 1156». ...

فخرالدین محمد حسینی استرآبادی

(س یازدهم ق)، خطاط. از آثار وى: صحیفه روغنى مذهب، نسخ كتابت خفى متوسط، با رقم: «... سلخ شهر ربیع‏الثانى من شهور سنه 1079... فخرالدین محمد الحسینى الاسترآبادى». ...

فخرالدین علی جامی

(س دهم ق)، خطاط. از آثار وى یك نسخه «یوسف و زلیخا»ى جامى، به قلم كتابت متوسط و با رقم: «فى ساسد شهر ربیع‏الاول سنه‏ى 991 بدارالسلطنه‏ى هراه واقع شد، على ید العبد الضعیف، فخرالدین على بن محمد اصغر الجامى غفرالله ذنوبه و ستر عیوبه». ...

فخرالدین علی

(س دهم ق)، خطاط. از آثار وى: قرآن رحلى مذهب عالى و حواشى تشعیرسازى، به خط ریحان و ثلث دو دانگ عالى، و نسخ یاقوتى و رقاع كتابت عالى، با رقم: «كتبه العبد الفقیر... فخرالدین على بن هدایه الحسینى... قد فرغ... فى الخامس و العشرین من شهر ذى‏الحجه الحرام سنه احدى و تسعین و تسعمائه»؛ قرآن رحلى مذهب عالى، به ...

فخر جهان

(س سیزدهم ق)، خطاط. نقاش. ملقب به فخرالدوله. وى ششمین دختر فتحعلى‏شاه قاجار و خواهر تنى شعاع‏السلطنه و همسر میرزا محمدخان، پسر عمویش، بود. وى در گل‏آرایى و تصویرسازى و كتابت خطوط به شیوه ناخنى مهارت داشت. از آثار او:یك مرقع خطوط و كار ناخنى به خطوط نستعلیق، شكسته تعلیق، نسخ، شكسته نستعلیق خوش و متوسط، ...

جمال الدین حسین فخار شیرازی

(س دهم ق)، خطاط. به اتابكان منسوب و از خوشنویسان شیراز بود. در انواع خطوط، بخصوص ثلث و نسخ مهارت بسیار داشت. در كتاب «پیدایش خط و خطاطان» وفات وى اواخر سده‏ى هزار هجرى ثبت شده است. از آثار وى: یك قطعه از مرقع، نسخ كتابت جلى و خفى عالى، با رقم «كتبه حسین الفخار»؛ یك نسخه «بهجه المباهج»؛ وزیرى بزرگ، دو ...

فتحعلی تنکابنی

(س سیزدهم ق)، خطاط. از كاتبان دربار محمدشاه و ناصرالدین‏شاه قاجار بود. از آثار وى: یك نسخ «جنات الخلود»، به قلم كتابت خوش، با رقم: «در عهد خجسته...محمدشاه قاجار... فتح على تنكابنى... سنه‏ى 1256...«؛ یك نسخه «آتشكده‏ى آذر»،به قلم كتابت عالى، با رقم: «از ناسازگارى سپهردون... فتح‏على تنكابنى غفرالله ذنوبه ...