خط
کاظم قمی

(ز 1279 ق)، خطاط. در دوره‏ى ناصرالدین شاه قاجار خوشنویس آستانه‏ى حضرت معصومه (س)، در قم بود. از آثار وى كتیبه‏ى نقره‏ى برجسته ضریحى است كه به امر شاه طهماسب اول ساخته شده و وى در زمان ناصرالدین شاه آن را مرمت و تكمیل كرده است. اشعار این كتیبه از محرم یزدى و خط آن از كاظم قمى است كه به قلم یك دانگ كتیبه‏ى ...

شمس الدین محمد کاتبی نیشابوری

(وف 839/ 838 ق)، عارف، خطاط و شاعر، متخلص به كاتبى. مولد و منشأ وى قریه‏ى طرق، میان نیشابور و ترشیز و طوس بود و به همین جهت هم به ترشیزى و هم به نیشابورى معروف شد. دوران جوانى را در مولد خود گذراند و به كسب علوم و فنون عصر خود، خصوصا فن ادب و شعر پرداخت. از جمله استادان وى در نیشابور سیمى نیشابورى بود ...

محمد قوام کاتب شیرازی

(ز 958 ق)، خطاط. مشهور به حمامى. از آثار وى: یك نسخه «صفوة الصفى»، به قلم كتابت متوسط و با رقم: «قد اتفق الفراغ... محمد القوام الكاتب الشیرازى المشهور به حمامى... سنة ثمان و خمسین و تسعمائة الهجریة»؛ یك نسخه «خمسه» نظامى، به قلم كتابت متوسط و با رقم: «تم الكتاب... محمد القوام الكاتب الشیرازى»؛ یك نسخه ...

محمد کاتب شیرازی

(س یازدهم ق)، خطاط. از آثار وى: قرآن وزیرى جلد روغنى، دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مذهب، نسخ یاقوتى خوش، با رقم: «كتبه العبد المذنب العاصى محمد الكاتب الشیرازى» (حدود قرن 11). ...

محمد ابراهیم کاتب السلطان قمی

(ز 1106 ق)، نقاش و خطاط. در شهر قم به دنیا آمد. در دوره‏ى جوانى به اصفهان رفت و در این شهر با استادان نامى آشنا شد. وى سپس به دربار شاه سلیمان صفوى (1105 -1077 ق) راه یافت و به لقب كاتب السلطانى مفتخر گردید. كاتب السلطان در صنعت تذهیب و گل آرایى و قلمدان سازى مهارت داشت و در خطوط نستعلیق و نسخ و رقاع ...

محمد حسین کاتب السلطان شیرازی

(وف ح 1317 ق)، خطاط. از كاتبان دربار ناصرالدین شاه بود و از طرف او به كاتب السلطان ملقب شد. وى یكى از چیره‏دست‏ترین خوشنویسان طراز اول خط نستعلیق است و این خط را- از شش دانگ جلى تا كتابت خفى و غبار- بسیار خوش مى‏نوشته است. او پس از قتل ناصرالدین شاه، در دربار مظفرالدین شاه در سمت خود باقى ماند و آثارى ...

حسین کاتب السلطان

(وف 1337 ق)، خطاط. وى نزد میرزا غلامرضا اصفهانى و میرزا على محمد صفا تعلیم خط گرفت. در نوشتن خط نستعلیق، به ویژه جلى، شیوه‏ى مخصوصى داشت و از شكسته و تعلیق نیز بهره‏مند بود. از شاگردان وى فرزندش، على مخصوص كاتب الخاقان است كه او نیز از خوشنویسان مشهور است. كاتب السلطان در مشهد وفات یافت و همان جا دفن ...

محمد صالح کاتب الخاقانی

(ز 1018 ق)، خطاط. وى جامع مرقعى است كه براى ولى محمد خان، حكمران استراخان، نگاشته كه تاریخ ترتیب آن «مرقع خوب» (1018 ق) است. این مرقع دیباچه‏ى بسیار مزینى دارد و شامل قطعات شیوایى از خطوط استادان خط نستعلیق مانند: سلطانعلى مشهدى، میرعلى هروى، محمود بن اسحاق شهابى، محمد حسین تبریزى، میر معز كاشانى و سید ...

علی کاتب الخاقان

(1339 -1257 ش)، عالم و خطاط. در تهران به دنیا آمد. در نوجوانى به فراگیرى علوم قدیمه پرداخت و در ادبیات فارسى و عربى تبحر یافت. او در خط شاگردى پدر خود را نمود تا به درجه كمال رسید. وى را به تقوا، پاكدامنى و حسین خلق ستوده‏اند. كاتب الخاقان در تهران درگذشت و در قم در قبرستان نو دفن شد. از وى قطعات بسیارى ...

قوام الدین مسعود

(س دهم ق)، مذهب، نقاش و خطاط. از تذهیب‏كاران و تصویرگران بود و در خط نستعلیق نیز مهارت داشت. این هنرمند برادرى نیز به نام كمال‏الدین عبدالوهاب مشهور به خواجه كاكا داشت كه به شغل اجدادى خود علاقه‏مند بود و در شیراز زندگى مى‏كرد. از آثار تذهیب و خطى وى، قطعه خط گلزارى است كه به شیوایى تمام تزیین شده، با ...

غلامحسین قرشی

(تو 1300 ش)، خطاط و شاعر.، متخلص به قریشى. در الیگودرز بختیارى به دنیا آمد و پس از اتمام تحصیلات به استخدام وزرات فرهنگ درآمد و پس از آن سالها در بانك كشاورزى الیگودرز و دزفول خدمت كرد. وى در سرودن انواع شعر مهارت داشت. قرشى علاوه بر سرودن شعر خط نستعلیق و شكسته را نیز خوش مى‏نوشت. ...

نورالدین محمد قراری گیلانی

(س دهم ق)، شاعر و خطاط. اهل گیلان بود و پدرش از دانشمندان گیلان به حساب مى‏آمد. قرارى مدتى امور خان احمدخان گیلانى را مدیریت مى‏كرد و آن‏گاه كه در گیلان آشوب برخاست به قزوین رفت. او به طرز وقوع شعر مى‏گفت. داراى خطى خوش بود و نثر را نیكو مى‏نوشت. در قزوین شاگرد خواجه افضل‏الدین محمد تركه اصفهانى بود.بعد ...

محمد قدسی شیرازی

(1361 -1288 ق)، خطاط، مصحح و شاعر، متخلص به قدسى. اصلش از دارابجرد فارس است. در شیراز به دنیا آمد و همان جا نشوونما یافت. او از سادات حسینى است. قدسى از خواص شاگردان شیخ مفید، صاحب «مرآت الفصاحه»، بود كه تواسنت در خدمت استاد در زمینه علوم ادبى و كلام و حكمت بهره‏ها ببرد. خط نستعلیق را نیكو مى‏نوشت. از ...

قدسی خراسانی

(وف 1270 ق)، خطاط. خواهرزاده و شاگرد میرزا محمدعلى سنگلاخ خراسانى است. اصلش از اسفراین بود، ولى در مشهد كسب كمال كرد. در سى و سه سالگى در علوم فقه و اصول استاد بود و در ریاضى تسلط داشت و شعر نیز مى‏سرود. وى به دعوت میرزا سنگلاخ به استانبول رفت و در آنجا خط نستعلیق و شكسته را نزد دایى خود آموخت و خوش ...

علی قاینی

(س سیزدهم ق)، محدث، فقیه، محقق، نویسنده و خطاط. از شاگردان ملا احمد نراقى و شیخ موسى بن جعفر نجفى، شریف العلماء، و سید محمد مجاهد بود. وى علاوه بر اینكه خود نویسنده و محقق بود، آثار نویسندگان دیگر را نیز به خط خود كتابت مى‏نمود. از آثارش: «شرح المعالم الاصول»؛ كتابى در دانش «اصول»؛ كتابى در «تاریخ»؛ ...

میرک قاینی

(س یازدهم و دوازدهم ق)، عالم، فیلسوف و خطاط. مدتى به تحصیل در حوزه‏ى علمیه اصفهان پرداخت، و از محضر آقا حسین خوانسارى استفاده نمود. آثار باقیمانده از وى نمایانگر فضل و هنر اوست. از آثارش: كتابت «تهلیلیه» منسوب به جلال‏الدین دوانى با خط نستعلیق؛ كتابت «تلتحفه الرضویه» معزالدین محمد نقیب، در اصول فقه، ...

ابوشریف محمد قاینی

(وف 1139 ق)، عالم امامى، فقیه، محدث، مفسر، مدرس، متكلم، فیلسوف و خوشنویس.چون در مناظرات علمى كسى را یاراى سخن گفتن با او نبود به سلطان‏العلماء مشهور شد. در چهارده سالگى به تحصیل روى آورد. دوران تحصیلات عالیه خود را در اصفهان به پایان رساند. در حوزه‏ى علمیه‏ى قاین، به تدریس فقه و فلسفه مى‏پرداخت و گاه ...

قاسمعلی شیرازی

(س دهم ق)، خطاط. صاحب «مناقب هنروران» او را از شاگردان میرعلى هروى دانسته و گوید كه نستعلیق جلى و خفى را خوش مى‏نوشت. صاحب «تاریخ رشیدى» كه خود را شاگرد او معرفى كرده، وى را شاگرد محمد ابریشمى و قلم او را كند، اما در غایت مزه و لطافت و استحكام دانسته و گفته است كه خط او به هیچ یك از سایر خوشنویسان شبیه ...

محمد قاسم شادیشاه

(ز 955 ق)، خطاط و شاعر. اهل خراسان بود و در عصر سلطان ابوسعید گوركانى مى‏زیست. از شاگردان سلطان محمد نور بود و در خدمت سلطان محمد خندان نیز مشق مى‏نمود. نستعلیق را به مهارت مى‏نوشت، ولى دیرنویس بود. بین او و میرعلى هروى همیشه معارضه جارى بود كه اغلب به گستاخى شادیشاه منجر مى‏شد. میرمحمد حسین هروى از ...

قاسم خراسانی

(ز 928 ق)، خطاط و شاعر. وى وزیر دیوان بدیع‏الزمان میرزا گوركانى بود و بعدها به ملازمت درومیش‏خان شاملو درآمد. وى نستعلیق و تعلیق را خوش مى‏نوشت و شعر فارسى و تركى نیز مى‏سرود و معمایى و منشى بود. از آثار وى: «دیوان» شعر؛ یك نسخه «دیوان» هلالى، در كتابخانه‏ى دانشگاه استانبول، به قلم كتابت جلى خوش، با ...