خط
مجدالدین ابراهیم

(وف 1004 ق)، خطاط. اهل شیراز بود و خط تعلیق را به روش استادان شیراز مى‏نوشت. مدتى وزارت شاهزاده پریخان خانم، دختر شاه طهماسب، را داشت و بعد از كشته شدن او، مدت بیست سال در دارالسلطنه‏ى قزوین عزلت اختیار كرد و به سختى روزگار مى‏گذراند. وى در قزوین درگذشت و همان جا به خاك سپرده شد. ...

جلال الدین محمد مجد الاشراف شیرازی

(1331/ 1330 -1249/ 1243 ق)، عالم دینى، حكیم، عارف، خطاط و شاعر، متخلص به قدسى شیرازى. ملقب به مجدالاشراف و جلال‏الدین. نسبش به سید شریف جرجانى مى‏رسد. وى سر سلسله‏ى ذهبیه و متولى امامزاده شاه‏چراغ بود. مقدمات ادبیات عرب، اصول و كلام، حدیث و تفسیر، حكمت و فلسفه و ریاضى را در خدمت پدرش، میرزا ابوالقاسم ...

اسماعیل مجد الادبا

(س سیزدهم و چهاردهم ق)، منشى و خطاط. در زمان تألیف «المآثر و الآثار» (1306 ق)، منشى‏باشى كل خراسان بود. وى از علوم ادبى و عربى و همچنین علم حساب بهره‏مند بود و در خط تحریر نیز مهارت داشت. ...

محمد هادی مترجم اصفهانی

(وف 1120/ بعد از 1135 ق)، عالم دینى، فقیه و خطاط. به دلیل ترجمه‏ى قرآن و همچنین كثرت ترجمه‏هایش به فارسى، ملقب به مترجم و مشهور به آقا هادى مترجم شد. وى دخترزاده‏ى ملا محمد تقى مجلسى است. در دامن مادر دانشمندش، آمنه بیگم، تربیت یافت و در زمره‏ى علما و زهاد بنام زمان خود قرار گرفت. او از معاصران و در ...

مبارک میرزا قاجار

(ق)، نقاش، قلمدان ساز، خطاط و شاعر. در چهره‏پردازى و سایه‏پردازى دقیق و نازك نگار بود و شیوه‏ى استاد صنیع‏الملك را دنبال مى‏كرد. او با مكتبهاى اروپایى آشنایى داشت و در قلمدان‏سازى و آبرنگ نیز با استعداد بود و شبیه‏سازى و تذهیب را خوب مى‏دانست. مبارك میرزا در خوشنویسى نیز دست داشت و شعر هم مى‏سرود. وى ...

علیقلی ماهر دامغانی

(وف قبل از 1170 ق)، نقاش، خطاط و شاعر، متخلص به ماهر. اهل دامغان و ساكن اردبیل بود. وى به شغل عطارى اشتغال داشت و در فن نقاشى و خوشنویسى تبحر داشت. بعد از مدتى به تبریز رفت و هنر نقاشى و قطاعى خود را به كمال رساند. ماهر در عین حال كه سواد چندانى نداشت، شعر خوب مى‏گفت و با قلم مو نیز خط نستعلیق را عالى ...

ماه رخسار

(س سیزدهم ق)، شاعر، نقاش و خطاط. ملقب به فخرالدوله. وى خواهر محمد شاه و نوه‏ى فتحعلى شاه قاجار است كه به همسرى محمد حسن خان، سردار ایروانى درآمده و از زنان صاحب كمال و پراعتبار زمان خود بوده است. ماه‏رخسار زنى مدیر و مدبر بود و در هنر شعر و خط و نقاشى ماهر. او همچنین موقوفات و خیراتى نیز داشت. ...

مالک دیلمی

(969 -924 ق)، خطاط، شاعر و موسیقیدان. اصلش از فیلواگوش قزوین بود. وى نزد پدر خط ثلث و نسخ را فراگرفت و بعها به نستعلیق روى آورد و از قطعات میر على هروى مشق نمود. هنگامى كه رستم على و حافظ باباجان به قزوین رفتند، از آنها تعلیم خط گرفت. مالك علاوه بر خوشنویسى، از شعر و معما و موسیقى نیز آگاهى داشت و از ...

محمد لله باشی شیرازی

(وف 1255 ق)، شاعر و خطاط. مشهور به لله. از سلسله‏ى هاشمیه شیراز بود. بعد از پدر ملقب به كدخدا باشى شد و كدخدایى پنج محله‏ى حیدرى خانه‏ى شیراز را به عهده گرفت. از آنجایى كه حسینعلى میرزا فرمانفرماى فارس او را به سمت مربى‏گرى و اتابكى پسرش، شاهرخ میرزا، برگزید به لله معروف شد. وى طبعى موزون داشت و خط نستعلیق ...

لطف الله حسنی لاریجانی

(ز 1238 ق)، خطاط. ظاهرا در دربار فتحعلى شاه قاجار به امر كتابت اشتغال داشته و طبع شعر نیز داشته است. از آثار وى: یك نسخه «گلستان» سعدى، به قلم كتابت متوسط، با رقم: «حرره لطف‏اللَّه الحسنى غفر له 1237»؛ «دیوان» حافظ، به قلم كتابت جلى خوش، با رقم: «... حرره العبد الحقیر، ابن‏محمد زمان، لطف‏اللَّه الحسنى... ...

هدایت اللَّه لسان الملک کاشی

(س سیزدهم و چهاردهم ق)، ادیب، شاعر، خطاط و نقاش. وى نواده‏ى دخترى فتحعلى خان صبا ملك‏الشعراء بود. بعد از مرگ پدر، ملقب به لسان‏الملك شد. خط نستعلیق را خوش مى‏نوشت و اشعار فارسى و عربى را نیكو مى‏سرود. لسان‏الملك همچنین از ادبیات و انواع علوم بهره داشت و در فن ترسل ماهر بود و نقاشى نیز مى‏كرد. او در جوانى ...

محمد قاسم لاهیجی حائری

(س دهم ق)، خطاط. از آثار وى: چهارده قطعه از مرقعى، به قلم‏هاى سه دانگ و دو دانگ و كتابت خوش، با رقم‏هاى: «مشقه العبد محمد قاسم الحائرى» و «العبد قاسم غفر ذنوبه» و «فقیر قاسم الجیلانى عفى عنه» و «كتبه الفقیر محمد قاسم لاهیجى» و «المذنب قاسم غفر ذنبه». ...

محمد امین لاهیجی

(ز 1025 ق)، طبیب و خطاط. وى مدتى در محضر اطباى گیلان تحصیل علم كرد. بعد به تبریز رفت و نزد حكیم ابوطالب و حكیم باقر و حكیم جبرئیل به امر طبابت پرداخت. در دوران تصرف تبریز به وسیله‏ى امپراطور عثمانى، سرداران ترك به وى اعتقاد زیادى داشتند. بعد از آن به عثمانى مسافرت كرد و با بزرگان آن دیار آشنا شد و دوباره ...

گوهرشاد حسنی سیفی قزوینی

(وف 1038 ق)، خطاط. وى یكى از بزرگترین نستعلیق نویسان زمان خود بود. او پس از قتل پدر تا 1032 ق در اصفهان زیست و سالها سوگوار بود. سپس به قزوین رفت و همان جا درگذشت. گوهر شاد خط نستعلیق را از پدر تعلیم گرفت و در میان زنان خوشنویس، كسى به زبردستى او در این خط دیده نشده است. از آثار وى: یك نسخه «گلستان» ...

حیدر گنده نویس

(ز 722 ق)، خطاط. از این جهت وى را بدین صفت مى‏خوانده‏اند كه جلى مى‏نوشته است و هر كس از او تعلیم مى‏گرفته، هم خوشنویس مى‏شده، هم به مناصب و مراتب عالى مى‏رسیده است. از شاگردان وى: خواجه تاج‏الدین على شاه وزیر (م 723 ق) و خواجه غیاث‏الدین محمد رشیدالدین فضل‏اللَّه (م 736 ق) و عبداللَّه صیرفى بودند و خود ...

گلشنی کاشانی

(وف 974 ق)، خطاط و شاعر. وى دایى امیر معزالدین محمد كاشانى (م 995 ق) بود. در ابتدا داراى شغل مشك فروشى و مكتبدارى بود و در سرودن شعر و مثل گویى مهارت داشت و خط نستعلیق را خوب مى‏نوشت. وى در غزل از طوسى و سیفى بخارى (م ح 909 ق) پیروى مى‏كرد. او بعد از كنار گذاشتن شغل مكتبدارى به سیر و سیاحت پرداخت و به ...

محمد گلشن گلپایگانی

(ز 1306 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به گلشن. نسبش با هفت واسطه به شیخ بهائى مى‏رسد. اجدادش در سلك علما و فضلاء بودند و خود او در جوانى به تحصیل علوم متداول پرداخت و كسب كمال كرد. گلشن شعر مى‏سرود و خط نستعلیق و شكسته را استادانه مى‏نوشت. وى در تهران ساكن بود و مجلس مشق خط داشت و شاگردان بسیارى از او تعلیم ...

علی اکبر حسنی حسینی گلستانه

(1319 -1274 ق)، خطاط. ملقب به احتشام السادات. در اصفهام به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتى را در آن شهر آغاز كرد. از دوران كودكى به فراگیرى خط پرداخت و به زودى در این هنر سرآمد شد. وى خط نستعلیق را خوش مى‏نوشت و در خط شكسته نیز استاد بود. بعضى معتقدند كه پس از ظهور درویش عبدالمجید، هیچ كس خط را به اسلوب و ...

ابویوسف محمد گلپایگانی

(ز 535 ق)، خطاط. از آثار وى: قرآن رحلى بزرگ كه متن آن به شیوه‏ى ابن‏بواب و به خط نسخ تحریر ریحان خوش نوشته شده است، با رقم: «كاتبه ابویوسف محمد بن اسمعیل ابن محمد الخطاط الجربادقانى فى... سنة خمس و ثلثین و خمس مائة...». ...

محمد رحیم گرایلی

(تو 1102 ق)، خطاط و شاعر. در گرایل، از توابع سارى، به دنیا آمد. پدرش خاك گرایل بود و خود او نیز بعدها به حكومت آنجا رسید. هنگامى كه نادرشاه به بغداد مى‏رفت، وى ترك خدمت كرد و عازم نجف شد و همان جا مقیم گردید. پس از مدتى به هندوستان سفر كرد و ملازم برهان الملك شد و در همانجا درگذشت. رحیم خان با علیقلى ...