خط
فتح الله کاتب

(س دهم ق)، خطاط و شاعر. وى جمیع خطوط را خوب مى‏نوشت و در تبریز كاتب شاه‏اسماعیل اول صفوى (930 -907 ق) بود. بعد به عثمانى رفت و در استانبول كاتب سلطان سلیم اول (926 -918 ق) شد. وى اشعار زیادى از حفظ بود و خود نیز شعر مى‏سرود. از آثار وى: «دیوان» شعر؛ قطعه‏اى در مرقع بهرام‏میرزاى صفوى، به قلم سه دانگ و ...

محمدتقی فایق آشتیانی

(ز 1295 ق)، شاعر و خطاط. در جوانى در فوج مظفر مراغه بود و در قضیه‏ى مرو به دست تركمانان اسیر شد و در این واقعه «دیوان» شعر چهار هزار بیتى او مفقود شد. سپس شاهرخ‏خان پسر ابراهیم‏خان قاجار او را آزاد كرد و به خدمت خود درآورد. فایق بعد از كشته شدن شاهرخ‏خان به خدمت محمدشاه وزیر بخارا درآمد و در خدمت او ...

عباس فاضل زاده بدیع شیرازی

(تو 1284 ش)، نویسنده، مترجم و خطاط. در شیراز به دنیا آمد. در مدرسه‏ى شعاعیه تحصیل كرد. پاره‏اى از مقدمات علوم ادبى و عربى و زبان انگلیسى را در خدمت عم خود، میرزا عبدالصمد بدیع، آموخت. او در هیجده سالگى به عنوان معلم به استخدام وزارت فرهنگ درآمد. بدیع خط نسخ و شكسته بخصوص نستعلیق را بسیار خوش مى‏نوشت ...

غیب الله امامی

(س دهم ق)، خطاط. بعضى او را گیلانى مى‏دانند. وى معاصر سلطانعلى قاینى (م 914 ق) است. در شیوه‏ى خط نستعلیق جزو چند تن خوشنویسى است كه به شیوه و طرز غیر سلطانعلى مشهدى مى‏نوشت. از آثار وى: یك قطعه از مرقعى، به قلم دو دانگ و كتابت خفى خوش، با رقم: «... كتبه العبد الفقیر غیب الله الامامى عفا الله عنه»؛ یك ...

غیاث مجلد اصفهانی

(س نهم ق)، خطاط و نقاش. اهل اصفهان و مقیم عثمانى بود. وى در خط نستعلیق نیز مهارت داشت. از آثار وى: یك نسخه «لمعات» عراقى، به قلم نیم دو دانگ متوسط، با رقم: «... غیاث المجلد الاصفهانى... سنه احدى و ثمانین و ثمانمائه بقسطنطنیه»؛ یك نسخه «دیوان» فارسى و تركى قبولى، به قلم كتابت متوسط، با رقم: «... غیاث ...

غیاث الدین محمد مذهب مشهدی

(وف 942 ق)، نقاش و خطاط. وى واضع افشان بوده و امیر علیشیر نوایى، وزیر دانشمند سلطان حسین بایقرا، به این استاد ارادت داشت و او را مورد توجه و عنایت خود قرار مى‏داد. او در تذهیب نیز مهارت داشت و در خوشنویسى شاگرد سلطانعلى مشهدى بود. غیاث‏الدین، در مشهد درگذشت و در جنب مزار مولانا سلطانعلى مشهدى دفن شد. ...

محمود بن سلیم گیلانی غیاث الدین

(س یازدهم ق)، خطاط. از آثار وى: یك نسخه «كلیات» وحشى، به قلم كتابت خوش، به شیوه‏ى عبدالجبار اصفهانى، با رقم: «تمت الكتاب المسمى بدیوان الوحشى... كتبه العبد غیاث‏الدین محمود بن سلیم گیلانى»؛ یك نسخه «رساله‏ى احكام سعد و نحس در روزهاى هفته»، به قلم كتابت جلى خوش، با رقم: «قد وقع الفراغ... سنه‏ى 1086، العبد ...

غیاث الدین علی جامی

(س دهم ق)، خطاط. از آثار وى: یك نسخه «دیوان» عبدالرحمان جامى، به قلم كتابت خفى خوش و به شیوه‏ى سلطان محمد نور، با رقم: «تحریرا فى... سنه سبع و ثلاثین و تسعمائه، راقمه الفقیر الجانى، غیاث‏الدین على الجامى...»؛ یك نسخه «تیمورنامه‏ى» هاتفى، به قلم كتابت متوسط، با رقم: «تمت بتاریخ سنه‏ى 950، خمسین و تسعمائه، ...

محمد غنی

(س یازدهم ق)، خطاط. از آثار وى: كتیبه‏ى شبستان شرقى مسجد شاه اصفهان، به خط ثلث پنج و چهار دانگ كتیبه‏ى خوش، با رقم: «كتبه الغنى القوى فى ثمان و ثلثین و الف»، (1038)؛ كتیبه‏ى گلونماى شمالى مسجد شاه، به خط ثلث چهار دانگ كتیبه‏ى خوش، با رقم: «حرره محمد غنى». ...

محمد کاظم غمگین اصفهانی

(1355 -1286 / 1280 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به غمگین. وى نواده‏ى دخترى آقا غلامعلى خطاط است. در اصفهان متولد و در خدمت عم بزرگوار خود مرحوم میرزا ابراهیم ساغر تربیت شد. وى در انواع شعر از قصیده و غزل و مثنوى طبع‏آزمایى كرد، قصائدى به پیروى از كمال‏الدین اسماعیل اصفهانى ساخته است. اشعارش قریب بیست هزار ...

غلامعلی نایینی

(س سیزدهم و چهاردهم ق)، خطاط و شاعر. از آثار وى: «دعاى صباح» وزیرى كوچك جلد روغنى، متن و حاشیه مذهب، نسخ كتابت و كتابت خفى خوش، با رقم: «كتبه العبد الجانى غلامعلى بن محمد النائینى... سنه 1314 ثلثمائه و اربع عشر بعد الالف»؛ یك صفحه قطعه‏سازى زیبا، نسخ كتابت و خفى متوسط، با رقم: «ناظم هذا الابیات... غلامعلى ...

غلامرضا اصفهانی

(1307 / 1304 -1250 ق)، خطاط. در اصفهان به دنیا آمد. پدرش از قنادان اصفهان بود كه در اواخر عمر به تهران آمد. وى یكى از معروفترین خوشنویسان بزرگ و معاصر میرزا محمدرضا كلهر بود. او هنوز كودك بود كه به علت حسن خطش شهره گردید. روزى سطرى از خط او را به نظر محمدشاه قاجار رسانیدند و وى او را احضار و پس از امتحان، ...

محمد امین غباری هروی

(س دهم ق)، شاعر و خطاط. از هرات بود و خط را نیك مى‏نوشت. غبارى از علم هیئت نیز سررشته داشت و در سخنورى هم توانا بود. در «احوال و آثار خوشنویسان» از شخصى به نام محمدامین هروى نام برده شده كه دو اثر از خود به یادگار گذاشته است كه یكى تاریخ 993 ق دارد و ممكن است با صاحب عنوان یكى باشد. این دو اثر عبارت‏اند ...

غباری گیلانی

(س دهم ق)، خطاط، نوازنده و شاعر، متخلص به غبارى. وى خط غبار را خوش مى‏نوشته و به همین جهت غبارى تخلص مى‏كرده است. غبارى از كماندارى روزگار مى‏گذراند و در موسیقى دست داشت و ساز را خوب مى‏نواخت. او در غزلسرایى نیز استاد بود. ...

محمد اسماعیل غافل مازندرانی

(س یازدهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به غافل. اهل مازندران بود. وى به هندوستان رفت و به دربار اورنگ‏زیب راه یافت و سمت دبیرى مخصوص اورنگ‏زیب را بر عهده گرفت و خطاب به روشن رقم شد. محمد اسماعیل خطوط ثلث و ریحان و رقاع و نستعلیق را خوش مى‏نوشت و منشى زبردستى بود. شعر نیز مى‏سرود و از او اشعارى در تذكره‏ها ...

عینی

(ز 989 ق)، خطاط. معاصران صاحب «ریحان نستعلیق» بود و هم او گوید كه از ملا جمشید تعلیم خط گرفته و بسیار ماهرانه مى‏نوشته است. به قولى، وى از هرات بوده و با سلطان حسین میرزا و امیر علیشیرنوایى دوستى داشته است. ...

عیشی

(س دهم ق)، خطاط و شاعر. در هرات مى‏زیست و از آنجا به مشهد رفت و در كتابخانه‏ى سلطان ابراهیم‏میرزا صفوى به امر كتابت مشغول شد و همان جا بود تا درگذشت و در آستان حضرت رضا (ع) دفن شد. بعضى وى را تبریزى دانسته‏اند. عیشى از شاگردان محمدقاسم شادیشاه بود و به قول صاحب «گلستان هنر» به روش سلطان محمدنور مى‏نوشت. ...

عیانی

(س دهم ق)، خطاط و شاعر. از آثار وى قطعه‏اى در مرقع شاه‏اسماعیل است كه به قلم نیم دو دانگ خوش نوشته شده و رقم «الكاتبه... العبد المذنب، عیانى» دارد. ...

محمد حسین عنقای شیرازی

(1308 -1260 ق)، ادیب، خوشنویس و شاعر، متخلص به عنقا. ملقب به ملك الشعراء.در اصفهان به دنیا آمد. مردى درویش‏مسلك بود. وى عموى استاد جلال‏الدین همایى است و بنا به نوشته‏ى او مرگ عنقا بر اثر مسمومیت از قهوه قجرى به دنبال مشاجره‏اش با ظل‏السلطان و كتك خوردن از او در 1308 ق روى داده، اما به گفته صاحب «حدیقه ...

جواد عنقای اصفهانی

(وف 1275 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به عنقا. پدرش از اعیان و معاریف اصفهان بود و خود همان جا به دنیا آمد. هنگامى‏كه سلطان محمد میرزا سیف‏الدوله والى اصفهان بود، تعلیم خط از عنقا مى‏گرفت. عنقا مدتى بعد همراه سیف‏الدوله به تهران آمد و متوطن شد و در همان شهر درگذشت. وى در خط شكسته مهارت داشت و خط نستعلیق را ...