فقه-اصول فقه
ابوالحسن محمد رازی

(وف 338 ق)، فقیه، شافعى، حافظ، محدث و قاضى. معروف به ابن‏حیكویه. پدرش، حیكویه، محدثى مورد اعتماد بود كه از شاگردان یحیى بن عبدك به شمار مى‏آمد. قاضى ابوالحسن رازى از سهل بن سعد و على بن ابى‏طاهر و ابوشعیب حرانى و محمد بن ییحى مروزى و ابوخلیفه و ابویعلى فقه و حدیث آموخت. او تا پایان عمر ملازم ابن‏سریج ...

ابوالحسن علی رازی

(وف ح 400 ق)، فقیه شافعى. او را پیشگام شافعیان خوانده‏اند. وى از ابن ابى‏حاتم و از احمد كاغدى و احمد بن خاله حزورى و ابن‏سماك روایت كرده است. خلیلى كه از شاگردان بنام وى به شمار مى‏آید، درباره‏ى استادش گفته: او عالمى بزرگ بود كه از هر رشته‏ى علمى حظى وافر داشت و در حدود یك قرن در فقه امام بود. ...

ابوالقاسم راز شیرازی ذهبی

(1286 -1202 ق)، فقیه، عارف و شاعر، متخلص به راز. مشهور به میرزا بابا. وى در شیراز متولد شد و به اقتضاى حال خانوادگى و محیط زندگى به تصحیل علوم زمان خود همت گماشت و در امور مذهبى به درجه‏ى اجتهاد رسید. او از مریدان پدر خود، كه قطب سلسله‏ى ذهبیه بود، شد و پس از مرگ او، به ارشاد آن سلسله پرداخت و تولیت ...

عبداللَّه ذره ی اصفهانی

(وف 1137 ق)، مجتهد امامیه و شاعر، متخلص به ذره. در ابتدا توجهى به علم نداشت ولى در اندك مدتى علاقه‏مند گردید. شروع به فراگیرى آن كرد. در محاصره‏ى اصفهان توسط افغانها به خرم‏آباد مهاجرت كرد و در آنجا درگذشت. این رباعى از اوست: آرایشى به هر خس و خاك از بهار ماند نخل حیات ماست كه بى‏برگ و بار ماند چون ...

ابوالقاسم یوسف دینوری

(وف 405 ق)، فقیه و قاضى شافعى. معروف به ابن كج. وى از شاگردان ابوالحسین بن قطان بود، و در مجلس درس داركى حاضر مى‏شد. عده‏اى او را بر شیخ ابوحامد اسفراینى مقدم مى‏دانند بطورى كه یكى از شاگردانش روزى به وى گفت: اى استاد، گرچه ابوحامد صاحب نام است، اما علم نزد توست. دینورى مردى محتشم بود و مردم از اطراف ...

ابوبکر مکی دینوری

(وف 468 ق)، حافظ، محدث و فقیه. وى مذهب سفیانى داشت. از عبدالغنى بن سعید و خلف بن محمد واسطى و صدقه بن دلم حدیث شنید. عبدالعزیز كتانى و ابوطاهر حنایى و غیث ارمنازى از او روایت كرده‏اند. گویند به معرفت رجال توجه خاصى داشت و حدیث كم مى‏گفت و ابوبكر خطیب در پى آن بود كه از وى حدیث بشنود. و دینورى رغبت چندانى ...

ابوبکر احمد دینوری

(وف 333 ق)، قاضى، محدث و فقیه مالكى. ابتدا عهده‏دار منصب قضاى قلزم و سپس چندین سال در اسوان مصر اقامت گزید و مدتى مقام قضاوت آنجا را بر عهده گرفت. از كسانى مثل ابوبكر بن ابى الدنیا و ابوقلابه الرقاشى و ابن‏قتیبه دینورى و محمد بن یونس كدیمى و عباس بن محمد دورى و محمد بن عبدالعزیز دینورى روایت كرده است ...

محمد دیلمی یمانی

(وف 711 ق)، فقیه زیدى. اصلش از دیلم است، كه به یمن منتقل شده و در صنعاء سكنى گزیده است. وى در راه بازگشت به دیارش در وادى مر از دنیا رفت. دیلمى صاحب كتاب «قواعد عقائد آل‏محد (ص)» است كه از اصول كتابهاى زیدیه مى‏باشد. این كتاب در «الذریعه» تحت عنوان «قواعد العقائد»، در قواعد عقاید باطنیه، آمده است. از ...

حسن دیلمی

(1281 -1229 ق)، عالم دینى، حكیم و فقیه زیدى. وى در اكثر علوم دست داشت. در شهر ذمار یمن به دنیا آمد و در همان شهر نشو و نما یافت. در مكه از دنیا رفت. از آثارش: «تحفه الحبیب بنظم مسائل التهذیب»، در منطق؛ «نزهه الطرف فى احكام الصرف»؛ «الابریز المذاب فى قواعد الاعراب»؛ «الطراز المذهب فى المختار لاهل المذهب»، ...

عبدالسلام دوست گیلانی

(س دوم ق)، عالم و زاهد. در بغداد مى‏زیست و از خاندان تصوف و زهد بود. در روزگار الناصر لدین‏اللَّه عباسى به جهت حسادت عده‏اى و علاقه وافرى كه به علوم علقلى داشت او را به الحاد متهم كردند و كتابخانه عظیمى را كه در این زمینه فراهم كرده بود بیشتر كتابهاى آن را در حضور مردم سوزانیدند و خودش را به زندان افكندند ...

ابومحمد عبداللَّه نجم ‏الدین دوریستی

(وف بعد از 600 ق)، فقیه امامى. اهل رى بود و نسب خود را به حذیفه بن یمان منتسب مى‏داشت. از جدش روایت مى‏كرد. در سال 566 ق به بغداد رفت و به نشر احادیث امامیه پرداخت و از شیخ صدوق به سه واسطه و نیز از شیخ مفید و سید رضى و سید مرتضى و شیخ طوسى و از جدش، محمد بن موسى دوریستى، روایت كرد. وى سرانجام به شهر ...

جلال الدین محمد دوانی

(830- ح 918/908 ق)، حیكم، فیلسوف، فقیه، متكلم، مفسر، قاضى و شاعر، متخلص به جلال و دوانى نیز فانى. معروف به علامه دوانى و مشهور به محقق دوانى. نسبش به محمد بن ابى‏بكر مى‏رسد. در دوان از قراى كازرون فارس متولد شد. ابدا نزد پدر دانش آموخت و سپس براى تكمیل معلومات خود به شیراز رفت و در خدمت ملا محى‏الدین ...

محمدباقر دماوندی

(وف 1307 ق)، عالم دینى، فقیه، حكیم، ریاضى‏دان و زاهد. او در نجف در محضر شیخ انصارى و سید حسین كوهكمرى به مقامات عالیه‏ى علمى رسید، تا جایى كه علامه‏ى كوهكمرى وى را بر میرزاى بزرگ شیرازى برترى مى‏داده است. گذشته از فقه و اصول، دماوندى در علم طب و حكمت و ریاضیات ماهر بود و بر تاریخ و سیر احاطه‏ى بسیارى ...

ابوحامد احمد دلوی استوایی

(434 -358 ق)، ادیب و فقیه شافعى اشعرى. اصل وى از استواء، از نواحى نیشابور، است. از ابواحمد حاكم نیشابورى و ابوالعباس احمد انماطى و ابوسعید عبداللَّه بن محمد رازى حدیث شنید، سپس وارد بغداد شد و از دارقطنى و همطبقه‏ى او حدیث روایت كرد و در آن شهر مسكن گزید. دلوى از جانب قاضى ابوبكر باقلانى، مدتى در عكبرا ...

ابوالعباس محمد دغولی سرخسی

(وف 325 ق)، لغوى، فقیه و محدث. از پیشوایان فقه و لغت و روایت در سرزمین خراسان بود. مدتى در نیشابور اقامت گزید و از محمد بن یحیى ذهلى و عبدالرحمان بن بشر و اقران آنها بهره‏ها برد و در عراق و حجاز از محمد بن اسماعیل احمسى خدیث نوشت و از زعفرانى و سعدان بن نصر و احمد بن سیار و محمد بن عبداللَّه قهزاد و ...

رکن الدین محمد دعویدار قمی

(س ششم و هفتم ق)، فقیه و شاعر، متخلص به دعوى. معروف به ملك‏الشعراء، نسب وى به سه پشت به دعویدار قمى مى‏رسد. در قم متولد شد و در بدایت حال تصدى مقام شرعى در همان شهر داشت وى از مفتیان زمان خود بوده و به شاعرى و ستایشگرى بزرگان زمان خود مشغول بود. وى علاوه بر مدح آخرین پادشاه باوندى در تبریز مدتى مدح اتابكان ...

صدرالدین ابوالمعالی محمد دشتکی شیرازی

(828- شهادت 903 ق)، حكیم و فقیه امامى. معروف به صدرالدین كبیر و ملقب به صدرالعلماء، صدر الحكماء، صدر الحقیقه و سید الحكماء. نسب وى به زید شهید فرزند حضرت سجاد (ع) مى‏رسد. او پدر امیر غیاث‏الدین منصور دشتكى است. در شیراز به دنیا آمد. علوم دینى را نزد پدر و و امیر نظام‏الدین احمد بن اسحاق فراگرفت و علوم ...

هدایت اللَّه دستغیب شیرازی

(ح 1240- ح 1320 ق)، فقیه، مجتهد و مدرس. معروف به مجتهد شیرازى. در شیراز به دنیا آمد. پس از تحصیل مراتب علمى در خدمت علماى شیراز به عراق رفت و فقه و اصول را در محضر علماى آنجا به تكمیل رساند. سپس به شیراز بازگشت و عهده‏دار مرجعیت امور مذهبى مردم گشت و در مسجد نصیرالملك در محله اسحاق بیگ شیراز امامت نمود ...

ابوالحسن دستغیب شیرازی

(تو ح 1260 ق)، حكیم، مجتهد و شاعر، متخلص به دستغیب. در شیراز به دنیا آمد و در آنجا علوم فقه و اصول و منطق و حكمت را فراگرفت. تولیت بقعه‏ى امامزاده‏ى سید میرمحمد بن امام موسى بن جعفر (ع)، با او بود و مدتى تولیت مسجد نصیرالملك ار نیز بر عهده داشت نصیرالدین فرصت از شاگردان وى مى‏باشد كه در محضرش حكمت الهى ...

محمدرضا دستغیب شیرازی

(1369 -1294 ق)، فقیه و مجتهد. در نجف به دنیا آمد. پس از تحصیل مقدمات در خدمت پدر به شیراز رفت و مدتى در محضر علماى شیراز به تحصیل علوم گوناگون مشغول شد تا اینكه سرانجام به درجه‏ى اجتهاد رسید و در مسجد حاج على به امامت و ارشاد مردم مشغول شد. وى دو سال تولیت موقوفات شاه‏چراغ را بر عهده داشت. در شیراز از ...