(وف 338 ق)، فقیه، شافعى، حافظ، محدث و قاضى. معروف به ابنحیكویه. پدرش، حیكویه، محدثى مورد اعتماد بود كه از شاگردان یحیى بن عبدك به شمار مىآمد. قاضى ابوالحسن رازى از سهل بن سعد و على بن ابىطاهر و ابوشعیب حرانى و محمد بن ییحى مروزى و ابوخلیفه و ابویعلى فقه و حدیث آموخت. او تا پایان عمر ملازم ابنسریج ...
(وف ح 400 ق)، فقیه شافعى. او را پیشگام شافعیان خواندهاند. وى از ابن ابىحاتم و از احمد كاغدى و احمد بن خاله حزورى و ابنسماك روایت كرده است. خلیلى كه از شاگردان بنام وى به شمار مىآید، دربارهى استادش گفته: او عالمى بزرگ بود كه از هر رشتهى علمى حظى وافر داشت و در حدود یك قرن در فقه امام بود. ...
(1286 -1202 ق)، فقیه، عارف و شاعر، متخلص به راز. مشهور به میرزا بابا. وى در شیراز متولد شد و به اقتضاى حال خانوادگى و محیط زندگى به تصحیل علوم زمان خود همت گماشت و در امور مذهبى به درجهى اجتهاد رسید. او از مریدان پدر خود، كه قطب سلسلهى ذهبیه بود، شد و پس از مرگ او، به ارشاد آن سلسله پرداخت و تولیت ...
(وف 1137 ق)، مجتهد امامیه و شاعر، متخلص به ذره. در ابتدا توجهى به علم نداشت ولى در اندك مدتى علاقهمند گردید. شروع به فراگیرى آن كرد. در محاصرهى اصفهان توسط افغانها به خرمآباد مهاجرت كرد و در آنجا درگذشت. این رباعى از اوست:
آرایشى به هر خس و خاك از بهار ماند
نخل حیات ماست كه بىبرگ و بار ماند
چون ...
(وف 405 ق)، فقیه و قاضى شافعى. معروف به ابن كج. وى از شاگردان ابوالحسین بن قطان بود، و در مجلس درس داركى حاضر مىشد. عدهاى او را بر شیخ ابوحامد اسفراینى مقدم مىدانند بطورى كه یكى از شاگردانش روزى به وى گفت: اى استاد، گرچه ابوحامد صاحب نام است، اما علم نزد توست. دینورى مردى محتشم بود و مردم از اطراف ...
(وف 468 ق)، حافظ، محدث و فقیه. وى مذهب سفیانى داشت. از عبدالغنى بن سعید و خلف بن محمد واسطى و صدقه بن دلم حدیث شنید. عبدالعزیز كتانى و ابوطاهر حنایى و غیث ارمنازى از او روایت كردهاند. گویند به معرفت رجال توجه خاصى داشت و حدیث كم مىگفت و ابوبكر خطیب در پى آن بود كه از وى حدیث بشنود. و دینورى رغبت چندانى ...
(وف 333 ق)، قاضى، محدث و فقیه مالكى. ابتدا عهدهدار منصب قضاى قلزم و سپس چندین سال در اسوان مصر اقامت گزید و مدتى مقام قضاوت آنجا را بر عهده گرفت. از كسانى مثل ابوبكر بن ابى الدنیا و ابوقلابه الرقاشى و ابنقتیبه دینورى و محمد بن یونس كدیمى و عباس بن محمد دورى و محمد بن عبدالعزیز دینورى روایت كرده است ...
(وف 711 ق)، فقیه زیدى. اصلش از دیلم است، كه به یمن منتقل شده و در صنعاء سكنى گزیده است. وى در راه بازگشت به دیارش در وادى مر از دنیا رفت. دیلمى صاحب كتاب «قواعد عقائد آلمحد (ص)» است كه از اصول كتابهاى زیدیه مىباشد. این كتاب در «الذریعه» تحت عنوان «قواعد العقائد»، در قواعد عقاید باطنیه، آمده است. از ...
(1281 -1229 ق)، عالم دینى، حكیم و فقیه زیدى. وى در اكثر علوم دست داشت. در شهر ذمار یمن به دنیا آمد و در همان شهر نشو و نما یافت. در مكه از دنیا رفت. از آثارش: «تحفه الحبیب بنظم مسائل التهذیب»، در منطق؛ «نزهه الطرف فى احكام الصرف»؛ «الابریز المذاب فى قواعد الاعراب»؛ «الطراز المذهب فى المختار لاهل المذهب»، ...
(س دوم ق)، عالم و زاهد. در بغداد مىزیست و از خاندان تصوف و زهد بود. در روزگار الناصر لدیناللَّه عباسى به جهت حسادت عدهاى و علاقه وافرى كه به علوم علقلى داشت او را به الحاد متهم كردند و كتابخانه عظیمى را كه در این زمینه فراهم كرده بود بیشتر كتابهاى آن را در حضور مردم سوزانیدند و خودش را به زندان افكندند ...
(وف بعد از 600 ق)، فقیه امامى. اهل رى بود و نسب خود را به حذیفه بن یمان منتسب مىداشت. از جدش روایت مىكرد. در سال 566 ق به بغداد رفت و به نشر احادیث امامیه پرداخت و از شیخ صدوق به سه واسطه و نیز از شیخ مفید و سید رضى و سید مرتضى و شیخ طوسى و از جدش، محمد بن موسى دوریستى، روایت كرد. وى سرانجام به شهر ...
(830- ح 918/908 ق)، حیكم، فیلسوف، فقیه، متكلم، مفسر، قاضى و شاعر، متخلص به جلال و دوانى نیز فانى. معروف به علامه دوانى و مشهور به محقق دوانى. نسبش به محمد بن ابىبكر مىرسد. در دوان از قراى كازرون فارس متولد شد. ابدا نزد پدر دانش آموخت و سپس براى تكمیل معلومات خود به شیراز رفت و در خدمت ملا محىالدین ...
(وف 1307 ق)، عالم دینى، فقیه، حكیم، ریاضىدان و زاهد. او در نجف در محضر شیخ انصارى و سید حسین كوهكمرى به مقامات عالیهى علمى رسید، تا جایى كه علامهى كوهكمرى وى را بر میرزاى بزرگ شیرازى برترى مىداده است. گذشته از فقه و اصول، دماوندى در علم طب و حكمت و ریاضیات ماهر بود و بر تاریخ و سیر احاطهى بسیارى ...
(434 -358 ق)، ادیب و فقیه شافعى اشعرى. اصل وى از استواء، از نواحى نیشابور، است. از ابواحمد حاكم نیشابورى و ابوالعباس احمد انماطى و ابوسعید عبداللَّه بن محمد رازى حدیث شنید، سپس وارد بغداد شد و از دارقطنى و همطبقهى او حدیث روایت كرد و در آن شهر مسكن گزید. دلوى از جانب قاضى ابوبكر باقلانى، مدتى در عكبرا ...
(وف 325 ق)، لغوى، فقیه و محدث. از پیشوایان فقه و لغت و روایت در سرزمین خراسان بود. مدتى در نیشابور اقامت گزید و از محمد بن یحیى ذهلى و عبدالرحمان بن بشر و اقران آنها بهرهها برد و در عراق و حجاز از محمد بن اسماعیل احمسى خدیث نوشت و از زعفرانى و سعدان بن نصر و احمد بن سیار و محمد بن عبداللَّه قهزاد و ...
(س ششم و هفتم ق)، فقیه و شاعر، متخلص به دعوى. معروف به ملكالشعراء، نسب وى به سه پشت به دعویدار قمى مىرسد. در قم متولد شد و در بدایت حال تصدى مقام شرعى در همان شهر داشت وى از مفتیان زمان خود بوده و به شاعرى و ستایشگرى بزرگان زمان خود مشغول بود. وى علاوه بر مدح آخرین پادشاه باوندى در تبریز مدتى مدح اتابكان ...
(828- شهادت 903 ق)، حكیم و فقیه امامى. معروف به صدرالدین كبیر و ملقب به صدرالعلماء، صدر الحكماء، صدر الحقیقه و سید الحكماء. نسب وى به زید شهید فرزند حضرت سجاد (ع) مىرسد. او پدر امیر غیاثالدین منصور دشتكى است. در شیراز به دنیا آمد. علوم دینى را نزد پدر و و امیر نظامالدین احمد بن اسحاق فراگرفت و علوم ...
(ح 1240- ح 1320 ق)، فقیه، مجتهد و مدرس. معروف به مجتهد شیرازى. در شیراز به دنیا آمد. پس از تحصیل مراتب علمى در خدمت علماى شیراز به عراق رفت و فقه و اصول را در محضر علماى آنجا به تكمیل رساند. سپس به شیراز بازگشت و عهدهدار مرجعیت امور مذهبى مردم گشت و در مسجد نصیرالملك در محله اسحاق بیگ شیراز امامت نمود ...
(تو ح 1260 ق)، حكیم، مجتهد و شاعر، متخلص به دستغیب. در شیراز به دنیا آمد و در آنجا علوم فقه و اصول و منطق و حكمت را فراگرفت. تولیت بقعهى امامزادهى سید میرمحمد بن امام موسى بن جعفر (ع)، با او بود و مدتى تولیت مسجد نصیرالملك ار نیز بر عهده داشت نصیرالدین فرصت از شاگردان وى مىباشد كه در محضرش حكمت الهى ...
(1369 -1294 ق)، فقیه و مجتهد. در نجف به دنیا آمد. پس از تحصیل مقدمات در خدمت پدر به شیراز رفت و مدتى در محضر علماى شیراز به تحصیل علوم گوناگون مشغول شد تا اینكه سرانجام به درجهى اجتهاد رسید و در مسجد حاج على به امامت و ارشاد مردم مشغول شد. وى دو سال تولیت موقوفات شاهچراغ را بر عهده داشت. در شیراز از ...