فقه-اصول فقه
هدایت اللَّه وحید گلپایگانی

مرحوم حاج میرزا هدایت الله فرزند آخوند ملامحمدجواد نخعی که ازعلمای بزرگ و محترم گلپایگان بود، در گوگد گلپایگان متولد شد. وی مقدمات و سطوح را در زادگاهش نزد پدر فرا گرفت. آن گاه راهی اراک شد و از محضر آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی و دیگر استادان بهره برد. پس از درگذشت پدر، آیت الله وحید گلپایگانی ...

ابوسعد محمد هروی

(وف 518 ق)، فقیه شافعى و قاضى. وى از فقهاى شافعى در سده‏هاى پنجم و اوایل ششم قمرى بود. در نزد ابوعاصم عبادى تلمذ كرد و كتاب «ادب القضاء» او را شرح نمود و «الاشراف على غوامض الحكومات» نامید. در «هدیةالعارفین» به نقل از ابن‏عساكر و به تبع آن در «معجم‏المؤلفین» این كتاب به ابوسعید عبدالمجید بن اسماعیل هروى ...

ابوذر عبداللَّه هروی

(434 -356/ 355 ق)، فقیه مالكى، حافظ، محدث و صوفى. معروف به ابن‏سماك. اصل او از هرات و از علماى بزرگ مالكى و شیخ‏الحرم زمانش بود. در طلب علم و حدیث به مسافرت‏هاى طولانى پرداخت. علم كلام را از ابن باقلانى فرارگرفت. وى در هرات از ابوالفضل بن خمیرویه و بشر بن محمد مزنى و عده‏اى دیگر و در سرخس از ابومحمد ...

طاهر هاشمی

(تو 1332 ق)، عالم دینى، فقیه شافعى، صوفى، مدرس، خطاط و شاعر. وى از فقها و علماى بزرگ شافعیه كردستان و مشایخ فرقه‏ى قادریه است. در دولت‏آباد روانسر به دنیا آمد و مقدمات علوم را در همان جا فراگرفت. سپس نزد ملا محمد رحیم سنندجى و بدیع‏الزمان سنندجى به تكمیل معلومات خویش پرداخت و از محضر اساتید دیگرى مانند ...

محمدهادی هادوی بیرجندی

(1366 -1277 ق)، عالم دینى، فقیه، مجتهد و شاعر، متخلص به هادى. اصلش از اصفهان بود. خاندانش به هنگام فتنه‏ى افاغنه به بیرجند مهاجرت كردند و او در آنجا به دنیا آمد. مقدمات و سطوح اولیه را نزد پسر عمویش در مدرسه‏ى معصومیه‏ى بیرجند فراگرفت. آنگاه به قصد اقامت به مشهد رفت. او در محضر پدرش و آقا سید محمدباقر ...

ظهیرالدین ابوالفتح عبدالرشید ولوالجی

(467- پس از 540 ق) فقیه حنفى. در ولوالج، از توابع بدخشان به دنیا آمد. در بلخ فقه آموخت. مدتى در كش ساكن بود و سپس به سمرقند رفت و در آنجا سكنى گزید. او در بلخ از ابوالقاسم احمد بن محمد خلیلى و ابوجعفر محمد بن حسین سنجانى و در بخارا از ابوبكر محمد بن منصور نسفى و احمد بن سهل عتابى حدیث شنید. سمعانى از ...

ابوالحسن علی واحدی نیشابوری

(وف 468 ق)، فقیه شافعى، مفسر، محدث، نحوى، لغوى و مدرس. اصل وى از ساوه بود. در نیشابور به دنیا آمد و برخلاف پیشه‏ى اجدادش كه تجارت بود، او و برادرش عبدالرحمان، به كسب علم پرداختند و در سلك محدثین و علما درآمدند. وى را از نویسندگان بزرگ و امام و استاد بى‏نظیر عصر خود در ادبیات، تفسیر، حدیث، فقه و نحو دانسته‏اند. ...

ابوسهل سعید نیلی نیشابوری

(420 -353 ق)، فقیه، طبیب، ادیب، نحوى و شاعر. اهل نیشابور بود. او در علم طب استاد بود و از مشاهیر اطبا به شمار مى‏آمد و تصانیفى در این زمینه دارد. وى همچنین در فقه و فنون شعر و ادب نیز متبحر بود. از آثار او: اختصار كتاب «المسائل» حنین بن اسحاق؛ تلخیص «شرح فصول بقراط» جالینوس همراه با نكاتى از «شرح ابوبكر ...

نجم ‏الدین ابوالقاسم محمود نیشابوری

(وف ح 550 ق)، فقیه، مفسر، ادیب، لغوى و شاعر. ملقب به بیان الحق. مؤلف «معجم‏الادباء» وى را عالمى بارع و مفسرى دانشمند توصیف كرده است. او در علم لغت و فقه متبحر بود. همچنین وى را متفنن در علوم و تصانیف او را كم‏نظیر دانسته‏اند. از آثارش: «ایجاز البیان فى معانى القرآن»؛ «خلق الانسان»؛ «جمل الغرائب»، در ...

محیی ‏الدین ابوسعد ابوسعید محمد نیشابوری

(548 -476 ق)، فقیه شافعى، عالم و محدث. شیخ‏الشافعیه نیشابور بود. در طریثیث نیشابور به دنیا آمد و نزد امام محمد غزالى و ابى‏المظفر خوافى فقه آموخت. او را در فقه و خلاف از سرآمدان شافعیه به شمار آورده‏اند. از ابى‏حامد احمد بن على بن عبدوس و اسماعیل بحیرى و ابوالفتیان رواسى و نصراللَّه خشنامى و عبدالغفار ...

جمال الدین محمد نیشابوری

(وف 784 ق)، محدث، فقیه شافعى و خطیب. اصل وى از نیشابور است. در 721 ق وارد مصر شد و از حجار حدیث شنید. او در نزد قطب سنباطى و ابن القماح و ابن‏عدلان و دیگران فقه آموخت. وى در مصر منصب تدریس و فتوا داشت. صاحب «شذرات‏الذهب» او را به سلامت نفس و رعایت جانب حق مى‏ستاید. در سنین كهولت شنوایى خود را از دست ...

ابومنصور محمد نیشابوری

(وف 367 ق)، فقیه شافعى. او را از فقهاى بزرگ زمان خود به شمار آورده‏اند. حاكم گوید كه وى از افقه اصحاب پدرش، ابوولید حسان بن محمد، بود. از ابوالعباس محمد بن اسحاق و ابوالعباس و ماسرجسى و مؤمل بن حسن و جماعتى دیگر حدیث شنید. وى در نیشابور درگذشت و در كنار پدرش به خاك سپرده شد. از آثارش: الرد على كتاب الریاضة ...

ابوالقاسم سلمان نیشابوری

(وف 512/ 511 ق)، فقیه شافعى، مفسر، متكلم، زاهد و صوفى. ملقب به امام المتكلمین. اصل وى از ارغیان، از قراى نیشابور بود. در نیشابور به دنیا آمد. علم حدیث و تصوف را در نزد ابوالقاسم قشیرى تحصیل كرد. سپس به حجاز و بغداد و شام مسافرت كرد و مشایخ آن روزگار را درك نمود. آنگاه به نیشابور بازگشت و ملازم امام‏الحرمین ...

ابوالفتح ناصر نیشابوری

(552 -489 ق)، فقیه شافعى، محدث و متكلم. در نیشابور به دنیا آمد. از پدرش و ابوالحسن مدینى مؤذن و فضل بن عبدالواحد تاجر و دیگران حدیث شنید. ابوسعد بن سمعانى و فرزندش، عبدالرحیم بن ابى‏سعد، از وى روایت كرده‏اند. او را از بزرگان علم كلام دانسته و در این علم او را برتر از اقرانش شمرده‏اند. وى صاحب كتابى در ...

ابوعلی حسین نیشابوری

(349 -277 ق)، حافظ، محدث و فقیه. در نیشابور به دنیا آمد. او از مشایخ حاكم نیشابورى است. در نیشابور از ابراهیم بن ابى‏طالب و على بن حسن صفار و عبداللَّه بن شیرویه و ابن‏خزیمه و احمد بن محمد ماسرجسى و جعفر بن احمد حافظ و در هرات از حسین بن ادریس و محمد بن عبدالرحمان سامى و در نسا از حسن بن سفیان و در جرجان ...

ابوعبداللَّه احمد نیشابوری

(وف 234 ق)، فقیه، محدث، عابد و زاهد. شیخ نیشابور بود. در طلب حدیث سفر كرد و مدتى در كوفه، بغداد و بصره اقامت گزید. وى از سفیان بن عیینه و ابن ابى‏فدیك و عبدالوهاب بن عطاء و حفص بن عبدالرحمان و ابى‏اسامه و ابوداوود طیالسى و ابى‏عامر عقدى و محمد بن عبید طنافسى و عبداللَّه بن ولید عدنى و عامر بن خداش و ...

ابوسعد ابوسعید عبدالملک نیشابوری

(وف 407/ 406 ق)، فقیه شافعى، محدث، مفسر، وعظ و زاهد. معروف به ابوسعد یا ابوسعید خرگوشى. نزد ابوالحسن ماسرجسى فقه آموخت. در طلب حدیث به عراق سفر كرد. پس از آن به سوى حجاز رهسپار گشت. و در مكه مجاور شد. سپس به خراسان مراجعت نمود و طریق زهد و خدمت به خلق پیشه كرد. وى از حامد بن محمد رفاء و یحیى بن منصور ...

ابوزکریا یحیی نیشابوری

(226 -142 ق)، فقیه، حافظ و محدث. شیخ‏الاسلام و عالم خراسان بود. اصل وى از مرو است. محدثین اهل سنت مراتب فضل و كمال زهد و ورع او را ستوده‏اند و از قول احمد بن حنبل نقل شده كه از خراسان، پس از ابن‏مبارك، كسى همانند یحیى بن یحیى برنخاسته است. در خراسان، حجاز، عراق، شام و مصر به طلب حدیث پرداخت. او از تابعین، ...

ابوبکر محمد نیشابوری

(319/ 318 -242 ق)، فقیه شافعى، محدث، حافظ، مجتهد و مفسر. اصلش از نیشابور و ساكن مكه و شیخ‏الحرم و شیخ‏الاسلام شافعیه بود. از محمد بن عبداللَّه بن عبدالحكم مصرى و ربیع بن سلیمان مرادى و محمد بن اسماعیل صائغ و محمد بن میمون و على بن عبدالعزیز روایت كرد. ابوبكر بن مقرى و محمد بن یحیى بن عمار دمیاطى و حسن ...

ابوالحسن علی ارشدالدین نیریزی

(وف 604 ق)، عالم دینى، فقیه، محدث، مفسر و ادیب. در «مجمل فصیحى» و «فارسنامه‏ى ناصرى» نام وى محمد بن على ذكر شده است. او جامع علوم شرعیه و در علم تفسیر و حدیث متبحر بود. مدتها در مسجد جامع عتیق شیراز امامت نمود و نوشته‏اند كه به مدت هفتاد سال عهده‏دار منصب افتاء بود. او را عالمى خیرخواه و داراى اخلاق ...