تولمین، جورج هاگرت

[jorj hāgərt tulmin]
George Hoggart Toulmin
(ت. ساوث ورک، ساری، انگلستان، شهریور 1133/ سپتامبر 1754؛ و، وولوِر هَـ.ــمپتن، انگلستان، تیر 1196/ اوت 1817)، زمین شناسی.
تولمین بزرگترین پسر رابرت تولمین بود؛ رابرت صابون ساز مرفّهی بود که نیاکانش سالهای دراز در وستمرلند، واقع در بخش شمال غربی انگلستان، بسر برده بودند. تولمین جوان از سال 1155 تا 1158 در دانشگاه ادینبرا پزشکی تحصیل کرد و با نوشتن رساله‌ای با عنوان De cynanche tonSillari در مقام دکتر در پزشکی از تحصیل در آنجا فراغت یافت. از کار و زندگی تولمین پس از فراغ از تحصیل چندان اطلاعی در دست نیست، اما محتمل به نظر می‌رسد که بقیه‌ی عمر را نخست شاید در لندن و سپس در وولوِر هَمپتن- به طبابت پرداخته باشد. در سالهای 1168 و 1189 دو کتاب بی‌اهمیت در زمینه‌ی پزشکی منتشر ساخت. در کتاب دوم می‌گوید که وی درباره‌ی موضوعهائی که در کتاب به آنها پرداخته شده در 1174 در لندن چند سخنرانی کرده بوده است؛ و در یادداشتی راجع به کتاب دوم که در Gentleman’s Magazine (لندن، 1810) مندرج است از او با نام دکتر ج. هـ. تولمینِ وولوِر هَـ.مپتنی یاد می‌شود.
تولمین اندک زمانی پس از فراغ از تحصیل یگانه اثر زمین شناختی خود را با نام The Antiquity and Duration of the World («قدمت و مدّت دوام جهان»، لندن، 1780) انتشار داد. این کتاب، که در سالهای 1162، 1164، و 1168 با تغییرهائی در عنوان و محتوا تجدید چاپ شد، عمدتاً از این نظر شایان توجه است که برخی از نتایجی را که جیمز هاتن در Theory of the Earth («نظریه‌ی زمین»، 1788) به آنها رسید پیشاپیش به شیوه‌ای بسیار جامع و کلی بیان کرده بود. تولمین در این کتاب کوششهای آغازین در راه استقرار گاهشناسی تاریخ زمین، از جمله، به طور ضمنی، گاهشناسی تورات (عهد عتیق)، را به شیوه‌ای تحقیرآمیز رد کرد و عقیده ارسطویی درباره سرمدی بودن جهان را پذیرفت. بنا به ادعای وی، ماده‌ای که زمین از آن تشکیل شده است-خواه آلی و خواه غیرآلی-در حالتی از حرکت ثابت است، که از فساد و فرسایش ناشی می‌شود؛ و رسوبهای فسیل دار در اقیانوسها نهشته می‌شوند. او اذعان می‌کرد که کوه‌ها در اثر فرسایش ویران می‌شوند و گمان می‌بُرد که کوه‌های تازه‌ای در نتیجه مرتفع شدن زمین بوجود می‌آیند. همچنین ادعا می‌کرد که اعمال طبیعت به شیوه‌ای کُند و یکنواخت صورت می‌پذیرند، و نیز عمل هر بخش از جهان هستی به گونه‌ای طراحی شده است که بقای اجزا و کل، هردو، تأمین شود.
به نظر می‌رسد که کتاب تولمین، اگرچه سه بار تجدید چاپ شد، تقریباً مورد بی‌توجهی کامل معاصرانش قرار گرفت. ف. ریچاردسن، در Geology for Beginners («زمین‌‌شناسی برای مبتدیان»، لندن، 1842)، اظهار نظر کرد که «دکتر تولمین، اگرچه در روزگار خود مورد بی‌اعتمادی و تردید بود، عقایدی ابراز کرده است که جوهر نظام فکری دکتر هاتن و اصول آقای لایِل را در خود نهفته دارند.»
گو آن‌که هم در فلسفه‌ی این دو نویسنده و هم در نتایجی که در حوزه‌ی زمین‌شناسی به آنها رسیده‌اند شباهتهائی وجود دارد، باز تفاوتهائی اساسی بین این دو کتاب در میان است. نتایج زمین شناختی‌ای که هاتن به آنها رسید تا حد زیادی بر پایه‌ی بررسیهای وسیع درباره سنگها استوارند که وی پیش از انتشار کتاب «نظریه...» در آن حوزه بعمل آورده بود، اما تولمین اصلاً هیچ دلیل و شاهدی عرضه نمی‌کند که نشان دهد که کتاب او نیز بر همان پایه استوار است. برعکس، از نوشته‌هائی که قبلاً انتشار یافته‌اند بهره‌ی بسیار می‌گیرد، بخصوص از کتاب وایتهرست باعنوان An Inquiry into the Original State and Formation of the Earth («پژوهشی درباره‌ی حالت اولیه و سازند زمین»، لندن، 1778). شاید خود همین امر، بتنهایی، دلیل بی‌توجهی زمین‌شناسان به کار تولمین بوده باشد؛ لیکن یک دلیل دیگر ممکن است گرایشهای الحادی او بوده باشد.
تولمین و کتابش تا سال 1327 از یاد رفته بودند، اما در این سال س. ا. تامکِیِف درباره‌ی شباهتهای عقاید تولمین با برخی از نتایجی که هاتن گرفته بود اظهار نظر کرد. در 1342 د. ب. مکینتایر در نسخه‌ی 1167/ 1788 کتاب «نظریه...»ی هاتن متوجه گفته‌هائی شد که، از لحاظ متن، شباهت چشمگیری با گفته‌هائی دارند که در کتاب تولمین می‌توان یافت، و نتیجه گرفت که هاتن می‌بایست این کتاب را پیش از نوشتن «نظریه...»اش خوانده بوده باشد. در 1346 ل. دیویس درباره‌ی قراین مربوط به این مسأله مفصّلاً بحث کرد که آیا هاتن، در تألیف «نظریه...»اش، به نحوی از کار تولمین وام گرفته است یا نه، و نتیجه گرفت که هیچ قرینه‌ای مؤید این فکر نیست؛ با این حال حدس می‌زد که تولمین، در هنگام اقامت در ادینبرا، ممکن است پیشنویس کتاب «نظریه...» را خوانده باشد، و این خود تبیینی باشد برای شباهتهائی که در متن کتاب تولمین یافت می‌شود. حقیقت هرچه باشد، کتاب تولمین را می‌توان بیشتر به عنوان کاری تحقیقی و دانشگاهی تلقی کرد تا به منزله خدمتی اصیل و تأثیرگذار در پیشرفت عقاید زمین شناختی سده‌ی هجدهم.

کتابشناسی

یکم، کارهای اصلی.

آثار انتشاریافته تولمین درباره زمین‌‌شناسی بدین قرارند:The Antiquity and Duration of the World (لندن، 1780؛ تجدید چاپ، 1824)؛The Antiquity of the World (لندن، 1783)؛ The Eternity of the World (لندن، 1785)، وThe Eternity of the Universe (لندن، 1789؛ تجدید چاپ، 1825، 1837). سه کتاب اخیر، با کمی تغییر، متن کتاب اول را تکرار می‌کنند.
آثار انتشار یافته‌ی او در زمینه‌ی پزشکی بدین قرارند: The Instruments of Medicine, or the Philosophical Digest and Practice of Physic (لندن، 1789)؛ Elements of the Practice of Medicine on a Popular Plan... an Elementary Work for Students (لندن، 1810).

دوم. خواندنیهای فرعی.

«James Hutton and the Philosophy of Geology»، از س، ا، تامکِیِف، در TEGS، 14 (1948)، 253-276ب، و PRSE، 5 (1950)، 387-400؛ «James Hutton and the Philosophy of Geology»، از د. ب. مکینتایر، در The Fabric of Geology، ویراسته‌ی ک. آلبریتن (ردینگ، مسچوسیتس-پَلوالتو- لندن، 1963)، 1-11؛ و « George Hoggart Toulmin and the Huttonian Theory of the Earth»، از ل. دیویس، در BGSA، 78 (1967)، 121-124.
منبع مقاله :
گیلیپسی، چارلز کولستون، (1387) زندگینامه‌ی علمی دانشوران، ترجمه احمد آرام ... [و دیگران]، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول