چشم حسی و چشم باطنی در مثنوی

در مثنوی این بحث به تکرار آمده است که هستی یک جلوه‌ی مادی و خاکی دارد و یک حقیقت جاودانه و روحانی. عقل- پیوسته به عقل کل- حقیقت را می‌جوید و حس تنها هستی مادی و خاکی را ادراک می‌کند. «طلسمات دورنگ». همین
جمعه، 29 مرداد 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
چشم حسی و چشم باطنی در مثنوی
 چشم حسی و چشم باطنی در مثنوی

 

نویسنده: محمدرضا افضلی




 
جسم هدهد دید و جان عنقاش دید *** حس چو کفی دید و دل دریاش دید
عقل با حس زین طلسمات دو رنگ *** چون محمد با ابوجهلان به جنگ
کافران دیدند احمد را بشر *** چون ندیدند از وی انشق القمر
خاک زن در دیده‌ی حس بین خویش *** دیده‌ی حس دشمن عقل است و کیش
دیده‌ی حس را خدای اعماش خواند *** بت‌پرستش گفت و ضدّ ماش خواند
ز آن که او کف دید و دریا را ندید *** ز‌آن که حالی دید و فردا را ندید
خواجه‌ی فردا و حالی پیش او *** او نمی‌بیند ز گنجی جز تسو

در مثنوی این بحث به تکرار آمده است که هستی یک جلوه‌ی مادی و خاکی دارد و یک حقیقت جاودانه و روحانی. عقل- پیوسته به عقل کل- حقیقت را می‌جوید و حس تنها هستی مادی و خاکی را ادراک می‌کند. «طلسمات دورنگ». همین جلوه‌های خاکی و روحانی است که عقل را با حس به جنگ وا می‌دارد. ابوجهل دشمن پیامبر است. کافران معجزات پیامبر را نمی‌بینند و می‌پندارند که او هم یک آدم عادی است. «دیده‌ی حس بین چشمی است که فقط محسوسات عالم ماده را می‌بیند و با عقل حقیقت بین در ستیز است. مولانا می‌گوید: چشم ظاهربین کور است و به آیه‌ی 179 سوره‌ی «اعراف» استناد می‌کند: (... وَلَهُمْ أَعْینٌ لَا یبْصِرُونَ بِهَا...) «ضد ما»، یعنی ضدّ حق یا ضدّ مؤمنان به حق. دیده‌ی حسی، حال و دنیا را می‌بیند، فردا و آخرت را نمی‌بیند.

ذره‌ای زآن آفتاب آرد پیام *** آفتاب آن ذره را گردد غلام
قطره‌ای کز بحر وحدت شد سفیر *** هفت بحر آن قطره را باشد اسیر
گر کف خاکی شود چالاک او *** پیش خاکش سر نهد افلاک او
خاک آدم چون که شد چالاک حق *** پیش خاکش سر نهند املاک حق
السماء انشقت آخر از چه بود *** از یکی چشمی که خاکی بر گشود

حضرت حق در انسان کامل و دیگر مظاهر، ظاهر و متجلی است، ولی غافلان از عالم معنا، انسان کامل را کالبدی بیش به شمار نمی‌آورند. «ذرّه‌ای» اشاره به جنبه جسمانی و خاکی مرد حق یا پیامبر است. همین ذره خاکی وقتی که پیام از آفتاب حقیقت می‌آورد، آفتاب این جهان با همه عظمت غلام او می‌شود. «بحر وحدت» عالم حقیقت و پیشگاه حق است. پیام‌آور حق اگر قطره‌ای باشد، باز هم تمام هستی اسیر او و در خدمت اوست. «کف خاکی» به معنای یک مشت خاک است. اگر یک موجود خاکی به خواست الهی به حرکت درآید، آسمان‌‌ها و افلاک که پروردگار به آنها را آفریده به او تعظیم می‌کنند، مانند حضرت آدم. آدم را خدا آفرید و او متحرک به اراده‌ی حق بود؛ از این رو، فرشتگان به او سجده کردند. مولانا با استفاده از آیه‌ی 1 سوره «انشقاق»: (إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ)؛ در آن روز (قیامت) آسمان شکافته می‌شود، می‌گوید: تفسیرش این است که چشم خاکیان به اسرار غیب گشوده می‌شود.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم