تجسم اعمال در قیامت از نگاه مثنوی

مولانا در چند بیت به روایات مفسران قرآن نظر دارد که در قیامت، اندیشه و شخصیت هر کس در جسم خاکی او هویدا می‌شود: حسود به صورت گرگ، حریص به صورت خوک و ... . کولانا می‌گوید: وجود آدمی دارای صفات نیک و بد
شنبه، 20 شهريور 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
تجسم اعمال در قیامت از نگاه مثنوی
 تجسم اعمال در قیامت از نگاه مثنوی

 

نویسنده: محمدرضا افضلی




 
زآن که حشر حاسدان روز گزند *** بی‌گمان بر صورت گرگان کنند
حشر پرحرص خس مردار‌خوار *** صورت خوکی بود روز شمار
زانیان را گند اندام نهان *** خمرخواران را بود گند دهان
گند مخفی کان به دل‌ها می‌رسید *** گشت اندر حشر محسوس و پدید
بیشه‌ای آمد وجود آدمی *** برحذر شو زین وجود ار زآن دمی
در وجود ما هزاران گرگ و خوک *** صالح و ناصالح و خوب و خشوک
حکم آن خوراست کان غالب‌تر است *** چون که زر بیش از مس آمد آن زر است
سیرتی کان بر وجودت غالب است *** هم بر آن تصویر حشرت واجب است

مولانا در چند بیت به روایات مفسران قرآن نظر دارد که در قیامت، اندیشه و شخصیت هر کس در جسم خاکی او هویدا می‌شود: حسود به صورت گرگ، حریص به صورت خوک و ... . کولانا می‌گوید: وجود آدمی دارای صفات نیک و بد بسیاری است، مانند بیشه و جنگل که پر از حیوانات گوناگون است. «ار زآن دمی»، یعنی اگر پروردگار به موجب آیه‌ی 29 سوره «حجر» از روح خود در تو دمیده است و از آن دم زندگی یافته‌ای. در وجود ما انسان‌ها هزاران گرگ و خوک نهان شده است و نیز در همین وجود ما انواع و اقسام صفات و ملکات نیک و بد و زشت و زیبا وجود دارد. در وجود انسان، هر صفتی که غالب‌تر و چیره‌تر باشد، قدرت تصرف و حکومت با اوست، چنان که هر گاه در مس، مقدار طلا بیشتر باشد، آن فلز را طلا به شمار می‌آورند، نه مس. هر خوی و صفتی که در وجود تو غالب و حاکم باشد، حتماً بر همان صورت محشور خواهی شد.

ساعتی گرگی درآید در بشر *** ساعتی یوسف رخی هم چون قمر
می‌رود از سینه‌ها در سینه‌ها *** از ره پنهان صلاح و کینه‌ها
بلکه خود از آدمی در گاو و خر *** می‌رود دانایی و علم و هنر
اسپ سُک سُک می‌شود رهوار و رام *** خرس بازی می‌کند بز هم سلام
رفت اندر سگ ز آدمیان هوس *** یا شبان شد یا شکاری یا حرس
در سگ اصحاب خویی زآن وفود *** رفت تا جویای الله گشته بود
هر زمان در سینه نوعی سر کند *** گاه دیو و گه ملک گه دام و دد
زان عجب بیشه که هر شیر آگه است *** تا به دام سینه‌ها پنهان ره است
دزدی کن از درون مرجان جان ***‌ای کم از سگ از درون عارفان
چون که دزدی باری آن در لطیف *** چون که حامل می‌شود باری شریف

گاهی در انسان، صفت زشت هم چون گرگ نمایان می‌شود و گاهی در انسان صفت زیبا به سان رخساره‌ی دلربای یوسف خودنمایی می‌کند. صفات خوب و بد، به طور نهانی از ضمیری به ضمیر انسان دیگری راه پیدا می‌کند. از این رو، انسان دائم در معرض تغییر روحی و شخصیتی قرار دارد. مولانا می‌گوید: نه تنها صفات انسان‌ها قابل انتقال به یک دیگرند، بلکه حتی صفات انسان به حیوانات و جانوران نیز قابل انتقال است؛ چنان که بر اثر تعلیم و تأدیب انسان‌ها، حیوانات نیز آموخته و رام می‌شوند. برای مثال، اسپ سرکش و چموش، اهلی و رام می‌شود و خرس می‌رقصد و بازی می‌کند و بز هم سلام می‌کند. «اسپ سُک سک» به معنای چموش و سرکش است. تمایلات و خواسته‌های انسان به سگ نیز سرایت می‌کند. در نتیجه، او یا سگ گله می‌شود و مانند چوپان رمه‌ی گوسفندان را می‌پاید و یا سگی شکاری می‌گردد و به صید می‌پردازد و یا سگ نگهبان می‌شود و خانه را از حرامیان محافظت می‌کند. صفتی از اصحاب کهف بر سگشان اثر بخشید که او هم مانند اصحاب کهف خداجو شد. هر لحظه از ضمیر و درون انسان، خوی و صفتی نمایان می‌شود؛ گاهی خوی شیطانی پیدا می‌شود و گاهی خوش فرشتگان و گاهی خوی بهیمی و گاهی خوی درندگی. از بیشه‌ی رویش اشجارِ حقایق و اسرار غیبِ مردان حق و اولیاء‌الله که حیاتشان بدان بستگی دارد، به هر دلی راهی هست. مولانا می‌گوید: تو که از سگ اصحاب کهف کمتر نیستی، با جان عارفان پیوندی برقرار کن. اگر می‌خواهی دزدی کنی، پس از درون جان عارفان مروارید جان بدزد و اگر باری بر دوش می‌گیری، بار با ارزشی را بر دوش بگیر.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم