چون قفس را بشکند شاه خرد

مولانا از جان‌های نامتجانس انسان‌ها سخن می‌گوید که در قفس زندگی این جهانی به ناچار هم زیستی می‌کنند، مانند هم‌سفر شدن مسلمان و ترسا و جهود و یا مانند هم سفر شدن رازی و مروزی؛ دو نفری که با هم تجانس ندارند و به کلی اخلاق و
شنبه، 20 شهريور 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
چون قفس را بشکند شاه خرد
 چون قفس را بشکند شاه خرد

 

نویسنده: محمدرضا افضلی




 
آن جهود و مؤمن و ترسا مگر *** همرهی کردند با هم در سفر
با دو گمره همره آمد مؤمنی *** چون خرد با نفس و با اهرمنی
مروزی و رازی افتند از سفر *** همره و هم سفره پیش هم دگر
در قفس افتند زاغ و جغد و باز *** جفت شد در حبس پاک و بی‌نماز
کرده منزل شب به یک کاروان‌سرا *** اهل شرق و اهل غرب و ماورا
مانده در کاروان‌سرا خرد و شگرف *** روزها با هم ز سرما و ز برف
چون گشاده شد ره و بگشاد بند *** بگسلند و هر یکی جایی روند
چون قفس را بشکند شاه خرد *** جمع مرغان هر یکی سویی پرد
پرگشاید پیش ازین بر شوق و یاد *** در هوای جنس خود سوی معاد
پرگشاید هر دمی با اشک و آه *** لیک پریدن نداری روی و راه
راه شد هر یک پرد مانند باد *** سوی آن کز یاد آن پر می‌گشاد
آن طرف که بود اشک و آه او *** چون که فرصت یافت باشد راه او

مولانا از جان‌های نامتجانس انسان‌ها سخن می‌گوید که در قفس زندگی این جهانی به ناچار هم زیستی می‌کنند، مانند هم‌سفر شدن مسلمان و ترسا و جهود و یا مانند هم سفر شدن رازی و مروزی؛ دو نفری که با هم تجانس ندارند و به کلی اخلاق و افکار و رفتارشان با هم مغایرت دارد. در ابیات بعد، مولانا مثال‌هایی در همین رابطه می‌آورد که چه بسا در یک قفس، زاغ و جغد و باز جمع شوند و یا بسیار اتفاق می‌افتد که در زندان، یک آدم پاک و با تقوا با کسی که ناپاک و پلید است هم‌بند شود. و مانند اینها، اما همین که درِ قفس و پابند گشوده شود، هر پرنده‌ای به سوی هم‌جنس خود پرواز می‌کند و عناصر متضاد هر کدام به اصل خود بر می‌گردد و هر کسی جایگاه اصل خوی شرا باز می‌جوید. آنان به جانبی پرواز می‌کنند که برای رسیدن بدان اشک می‌ریختند و آرزو داشتند.

در تن خود بنگر این اجزای تن *** از کجاها گرد آمد در بدن
آبی و خاکی و بادی و آتشی *** عرشی و فرشی و رومی و گشی
از امید عود هر یک بسته طرف *** اندرین کاروان سرا از بیم برف
برف گوناگون جمود هر جماد *** در شتای بعد آن خورشید داد
چون بتابد تف آن خورشید جشم *** کوه گردد گاه ریگ و گاه پشم
در گداز آید جمادات گران *** چون گداز تن به وقت نقل جان

این اجزا و افراد، چند صباحی در کاروان‌سرای دنیا از ترس برف و بوران زمستانی گرد هم آمدند، ولی همگی به امید پرتو دوباره‌ی خورشید و ذوب شدن برف‌ها و گشوده شدن جاده‌ها روز شماری می‌کنند. «برف گوناگون» دل بستگی‌های ما به دنیاست که یکسان نیست. جمود و یخ‌زدگی هر یک از ما در این شب سرد، به گونه‌ای است و این انجماد حکایت از دوری ما از خورشید قهر الهی است که در آن هم لطفی وجود دارد، زیرا این هستی جامدِ صوری را آب می‌کند تا جان آزاد شود. مصراع دوم به آیه‌ی 5 سوره «قارعه» اشاره دارد: (وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ)؛ و از هیبت قیامت، کوه‌ها مانند پشمی که زده می‌شود به هر سو پراکنده می‌شوند.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین