وجود یک ابر نواختر در همسایگی ما

مدتی بود كه همه تلسكوپ‌های نیمكره جنوبی به طرف نقطه‌ای در ابر بزرگ ماژلان قر اول رفته‌ بودند..
اختر شناسان در 24 فوریه 1987، ابر نواختری در ابر بزرگ ماژلان كشف كردند كه با چشم غیر مسلح نیز قابل رؤیت است. این نوستاره كه A1987SN نام گرفته، درخشان‌ترین ابر نواختری است كه بعد از ستاره 1604 كپلر كشف شده است.
در شب 24 فوریه، یان‌شلتون از دانشگاه تورنتو، با تلسكوپ 25 سانتی‌متری بروس در رصدخانه لاس‌كامپاناس شیلی، مشغول عكس‌رداری از ابر بزرگ ماژلان بود. او كار عكس‌برداری هر شبه را در 4:20 به وقت جهانی تمام كرد و بی‌درنگ به ظهور صفحه عكاسی پرداخت. روی آن صفحه بود كه به ناگهان متوجه یك ستاره پر نور شد. مهمان ناخوانده از قدر پنجم بود. تقریباً همزمان با شلتون، اسكار دوهالدو، دستیار شبانه تلسكوپ بازتابی یك متری بیل در لاس كامپاناس كه كار را تعطیل كرده بود و می‌رفت كه قهوه‌ای بنوشد، به آسمان نگاه كرد و متوجه چیزی غیر عادی در ابر ماژلانی بزرگ شد و بدین ترتیب مستقلاً ستاره جدید را كشف كرد. قبل از آنكه هوا روشن شود، ابر نواختر به اندازه 5ر0 قدر پر نورتر شده و به 5ر4+ رسیده بود. شلتون، خوشبختانه، 25 ساعت قبل هم عكسی از ابر بزرگ ماژلان گرفته بود. در این عكس، روشنی ابر نواختر در حدود قدر 12 بود. پس روشنی ستاره در عرض یك روز به اندازه 8 قدر زیاد شده بود. برخلاف تصورات اولیه، كه انتظار می‌رفت این ابر نواختر به قدر 1+ یا حتی 1_ هم برسد، ستاره جدید تا سوم مارس در همان قدر 5ر4+ درجا زد. به علت موقعیت جنوبی A1987SN (مختصات 0ر1950 ستاره: بعد 95رs49m35h5، میل 9ر"57 '17°69-) باید در جنوب مدار °10 عرض شمالی بود تا دید خوبی از این ستاره داشت.
وقتی رابرت مك نات كشف كرد كه موقعیت A1987SN بر موقعیت یك ستاره قدر12 منطبق است، اوضاع هیجان انگیزتر شد. نیای احتمالی نواختر، ستاره‌ای است كه 402 ⃘‌ 69-CPD یا 202 ⃘ 69- Sanduleak نامیده می‌شود. این ستاره ظاهراً ابر غولی آبی رنگ بود با طیفی از گونه 3B و هیچ شاهدی هم حاكی از تغییر نور آن در دست نبود. اما ستاره جدید در ناحیه‌ای نسبتاً شلوغ در ابر بزرگ ماژلان – در امتداد مجتمع ستاره‌ای 20440NGC – قرار دارد. از این رو تشخیص بالا قطعی نیست.
یك روز بعد از كشف ابرنواختر، وقتی نخستین طیف‌های آن به دست آمد، همه تردیدهایی كه درباره ماهیت این رویداد وجود داشت، به یقین بدل شد. ستاره جدید طیف عجیبی داشت كه فقط در ابر نواخترها دیده می‌شود: طیف گسیلی پیوسته‌ای با خطوط سرخ گسیلی در كنار خطوطی جذبی كه به سمت آبی طیف انتقال یافته بودند. این خود از مشخصات طیف لایه گازی است كه در حال انبساط است. پهن شدگی خطوط و انتقال آبی خیلی زیاد، از سرعت خیلی زیاد انبساط حكایت می‌كرد، كه چیزی در حدود 17000 كیلومتر در ثانیه بود.
طیف A1987SN روز به روز تغییر می‌كرد ولی خطوط قوی هیدروژن در آن از مشخصات یك ابر نواختر نوع II بود. رمبش گرانشی یك ستاره پر جرم و نسبتاً جوان موجد این خطوط است.
آشكار سازی نوترینوهای این رویداد طبقه بندی این ابر نواختر (نوع II) را تأیید می‌كند.
رصدخانه نوترینویی مون‌بلان در 24 فوریه، پنج تپ نوترینو را در عرض 7 ثانیه ثبت كرد و این نیز شاهدی بر تولد پر هیاهو و خشونت‌بار این ابر نواختر به شمار می‌رفت.
اما طیف فرابنفش، تصویر دیگری را آشكار ساخت. وقتی ماهواره كاشف بین‌المللی فرابنفش (IUE) در 25 فوریه به جانب A1987SN نشانه رفت، طیفی به دست آمد كه به كلی با طیف سایر ابر نواخترهای مشاهده شده تفاوت داشت. ولی طیفی كه در 26 فوریه به دست آمد شبیه طیف ابر نواخترهای نوع I بود. ابر نواختر نوع I كوتوله سفیدی است كه از همدم بسیار نزدیكش آن‌قدر ماده جذب می‌كند تا به جرم بحرانی – حد چاندراسكار – برسد و منفجر شود. ماهواره ژاپنی پرتو x موسوم به جینگا، كه چندی پیش پرتاب شد، برنامه دوره آزمایشی خود را متوقف كرد و به رصد A1987SN پرداخت؛ ولی تا سوم مارس هنوز موفق نشده بود كه ابر نواختر را آشكارسازی كند. در واقع رادیو تلسكوپ‌های نیمكره جنوبی، كه رویداد 25 فوریه را رصد كردند، در این كار توفیق بیشتری داشتند. اختر شناسان تا یك هفته بعد از كشف، هنوز منتظر بودند كه ستاره به حداكثر روشنی برسد. قدر ظاهری 5ر4+ در فاصله ابر بزرگ ماژلان متناظر با قدر مطلق 14- است، و این قدر مطلق برای یك ابر نواختر – حتی برای یك ابر نواختر نوع II كه درخشندگی كمتری دارد – خیلی كم است.