آل شريف

از خاندانهاي قديمي علمي شيعه در اصفهان و نجف. اين طايفه از ذريه‌ي آقا عبدالرحيم شريف کبير، از اعاظم علماي اماميه در اوائل قرن دوازدهم هجري هستند که از اصفهان به نجف اشرف هجرت نمود و نجف را مسکن دائمي خويش قرار داد. آل جواهري شاخه‌اي از اين سلسله‌اند. شيخ جعفر محبوبه در وصف اين خاندان مي‌نويسد: «از خاندانهاي قديمي مشهور علمي که سر سلسله و اجداد شيخ محمدحسن صاحب جواهراند و با سادات خاتون‌آبادي شرف مصاهرت دارند و لقب شريف بر اثر اين وصلت شهرت اين سلسله گشته است. در اوائل قرن دوازدهم هجري به نجف هجرت نموده و از آن عصر در نجف شهرت يافتند و خاندان کوچکي را تشکيل مي‌دادند که امروزه از افراد اين سلسله کسي را در نجف نمي‌شناسيم». بعضي از معاريف اين خاندان عبارتند از: 1) شيخ آقا عبدالرحيم آل شريف، بنيانگذار نهضت علمي اين خاندان در اواخر قرن يازدهم هجري و مطلع قرن دوازدهم و از اعاظم فقهاي اماميه است. وي سالها از حوزه‌ي درس اکابر علماي اصفهان بهره‌مند گشت، سپس به عراق هجرت نمود و از محضر علماي کربلا و نجف استفاده کرد تا به مقام عالي اجتهاد نائل شد. سپس نجف اشرف را مسکن دائمي خويش قرار داد و از اکابر علماي نجف شد. در اوائل قرن دوازدهم هجري در نجف درگذشت؛ 2) آقا محمدکبير فرزند آقا عبدالرحيم اصفهاني نجفي آل شريف، فقيه پارسا، از تلامذه‌ي پدر خويش بود و به مقام عالي اجتهاد نائل گشت و در نجف اشرف رياست تامه داشت و از مراجع امور شرعيه بود. شيخ جعفر محبوبه شهادت او را در قباله‌ي مورخه‌ي سال 1158ق در نجف اشرف مشاهده نموده است. همسر وي فاطمه خانم دختر علامه ابي الحسن فرزند محمدطاهر عاملي اصفهاني نجفي آل شريف صاحب تفسير مرآت الانوار است. دختر او آمنه خانم مادر شيخ باقر پدر شيخ محمدحسن صاحب جواهر است. وفات وي در بازگشت از سفر حج در شهر بصره در اواخر نيمه‌ي اول قرن دوازهم هجري رخ داد و پيکر شريف او را به نجف حمل نمودند و محدث نوري در دارالسلام (255/1) کيفيت رؤيا و اطلاع از وفات وي را نقل کرده است؛ 3) آقا محمدصغير فرزند آقا عبدالرحيم کبير اصفهاني نجفي آل شريف، از اجلاي علماي اماميه و از تلامذه‌ي پدر خويش و جمعي از اکابر علماي کربلا و نجف بود. پس از پيمودن مراتب عالي اجتهاد، از مراجع امور شرعيه در نجف اشرف شد و سالها کرسي تدريس را به خود اختصاص داد. از شاگردان وي ابومحمد عبدالله فرزند محمدبن الحسين بن محمد شويکي خطي است که کتاب الاقتباس و التضمين لمائة آيه من القرآن المبين را در اثبات عقايد دين در سال 1149ق به امر وي نگاشت. همسر وي دختر عالم جليل و نسابه‌ي محقق سيد عبدالله از خدمه‌ي آستانه‌ي حضرت امير المؤمنين (عليه السلام) و ثمره‌ي اين پيوند شيخ عبدالرحيم صغير نجفي اصفهاني آل شريف پدر شيخ باقر و پدربزرگ شيخ محمدحسن صاحب جواهر است؛ 4) شيخ عبدالرحيم صغير فرزند آقا محمدصغير ابن آقا عبدالرحيم کبير نجفي اصفهاني آل شريف، فقيه فاضل، از تلامذه‌ي پدر خويش که پس از او داراي رياست ديني جمعي از مؤمنين و از مراجع امور شرعيه بود. همسر وي دختر عمويش آمنه خانم دختر آقا محمدکبير است.
از منسوبين به اين خاندان جليل مولي شيخ ابي الحسن آل شريف امامي (1070-1138ق) فرزند شيخ محمدطاهر ابن عبدالحميدبن موسي بن علي بن محمد بن معتوق بن عبدالحميد افتوني عاملي نباطي حائري غروي مشهور به شريف امامي، از اعاظم علماي شيعه و از مشايخ اجازات علماي اماميه و از شاگردان علامه محمدباقر مجلسي دوم و دائي خويش اميرمحمد صالح خاتون آبادي و داراي اجازه از اساتيد خود و سيد نعمت الله جزائري است و شهيد سعيد سيد نصرالله حائري سرسلسله‌ي آل نصرالله از وي روايت نقل مي‌کند. وي کربلا را مسکن خويش قرار داد و از مدرسين حوزه‌ي علميه در آستانه‌ي امام حسين (عليه السلام) بود و کتاب الانساب را که بعضي آنرا حديقه النسب و کشف الثقات عن وجه رموز حدائق الالباب تعبير نموده‌اند در کربلا تأليف کرد و بعد نجف اشرف را مسکن خويش قرار داد. مادر وي خواهر امير محمدصالح خاتون آبادي است، لذا به شريف ملقب گشت، سپس در محله‌ي درب امام اصفهان ساکن شد، بدين جهت به شريف امامي شهرت يافت. ابوالحسن آل شريف امامي جد عالي مادري شيخ باقر پدر شيخ محمدحسن صاحب جواهر است. مادر شيخ باقر آمنه خانم دختر فاطمه بنت شريف ابوالحسن آل شريف امامي مي‌باشد. از مؤلفات وي ضياء العالمين؛ مرآت الانوار در تفسير قرآن مجيد؛ تنزيه القميين و کتاب انساب است که بدان اشاره گشت.
کتابنامه: الذريعه، 467/1، 267/2، 371؛ ريحانة الادب، 211/3؛ الکواکب المنثرة (خطي)؛ ماضي النجف، 399/2-401؛ کربلا في حاضرها و ماضيها (خطي)؛ مصفي المقال، 28.
منبع مقاله :
گروه نويسندگان، (1391) دائرةالمعارف تشيع، تهران: حکمت، چاپ اول