بیماری و سلامت در آیات قرآن

احوال مربوط به خوشی یا ناخوشی جسمانی. گاهی در قرآن از واژه‌ی «مرض» برای انتقال این معنای ظاهری بیماری جسمانی استفاده شده است، حال آنکه در برخی مواضع این لفظ به معنایی استعاری به کار رفته است.
سه‌شنبه، 1 اسفند 1396
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
بیماری و سلامت در آیات قرآن
 بیماری و سلامت در آیات قرآن

نویسنده: مونا صدیقی
مترجم: سعید عدالت نژاد
احوال مربوط به خوشی یا ناخوشی جسمانی. گاهی در قرآن از واژه‌ی «مرض» برای انتقال این معنای ظاهری بیماری جسمانی استفاده شده است، حال آنکه در برخی مواضع این لفظ به معنایی استعاری به کار رفته است. در معنای ظاهری، شکل فعلی «مَرَضَ» تنها یک بار با ضمیر اول شخص- از زبان ابراهیم- در مقام فاعل فعل به کار رفته است (شعراء: 80). این آیه توجه مفسران قرآن را بسیار جلب کرده است، چرا که معنای ظاهری آن در تقابل با آموزه‌ی غالب قدرت مطلق خداوند است. قرآن در بسیاری از مواضع خود را شفای امراض قلوب می‌خواند: «ای مردم، به یقین برای شما از جانب پروردگارتان موعظه‌ای و شفایی برای آنچه در سینه‌هاست و رهنمود (هُدی) و رحمتی برای مؤمنان آمده است» (یونس: 57). «اما کسانی که در قلب‌شان مرض است پلیدی بر پلیدی‌شان می‌افزاید» (توبه: 125). هرچند قرآن تعلیم می‌دهد که هر چیزی، چه خوب و چه بد، مطابق با اراده و تصمیم خداوند انجام می‌گیرد، اما مفسران قرآن در انتساب امور ناخوشایند انسانی مانند بیماری به خداوند احتیاط ورزیده‌اند. علاوه بر شکل فعلی پیش‌گفته، شکل فاعلی «مریض» پنج بار در قرآن آمده است (بقره: 184-185 و 196؛ نور: 61؛ فتح: 17) و همچنین است جمع آن «مَرضی» (نساء: 43 و 102؛ مائده: 6؛ توبه: 91؛ مزمل: 20). این زمینه همواره بر این توصیه‌ی قرآنی تأکید می‌کند که افراد بیمار از انجام برخی از تکالیف دینی، که در غیر این صورت موظف به انجام آنها هستند، معاف‌اند. قرآن بر بیماری اخلاقی بیش از امراض جسمانی تأکید می‌کند. اسم مصدر «مرض» سیزده بار در قرآن در ارجاع به کفر و نفاق، به صورت مرض موجود در قلب‌های کافران و منافقان، آمده است. در حالی که مرض کفر مداواشدنی است، نفاق مداواپذیر نیست، زیرا منافقان تظاهر به اسلام می‌کنند در عین اینکه کفر را در قلب‌شان پنهان می‌کنند. قرآن منافقان را زاده شده با مرض مداواناپذیر در قلب‌شان می‌داند که خداوند آن را افزوده است و پس از مرگ به سبب رفتار بدشان به شدت عقوبت خواهند دید (بقره: 10). قرآن در بسیاری از مواضع خود را شفای امراض قلوب می‌خواند: «ای مردم، به یقین برای شما از جانب پروردگارتان موعظه‌ای و شفایی برای آنچه در سینه‌هاست و رهنمود (هُدی) و رحمتی برای مؤمنان آمده است» (یونس: 57). «اما کسانی که در قلب‌شان مرض است پلیدی بر پلیدی‌شان می‌افزاید» (توبه: 125). در واقع، استعاره‌ی «مرض» یکی از مهم‌ترین عناصر در ساختمان معنایی نفاق است» (Izutsu, Concepts, 182). کوری و کری (قلب) دو استعاره‌ی دیگرند که به شکلی بسیار زنده، نشان دهنده‌ی چنین مرضی‌اند: «و کسانی که [به قرآن] ایمان نمی‌آورند در گوش‌هایشان سنگینی است و برایشان کوری است» (فصلت: 44).

بیشتر بخوانید: بیماریهای معنوی و درمان آن در قرآن


متکلمان و فقیهان مسلمان، در نتیجه‌ی تأکید قرآن بر امراض اخلاقی، توجه زیادی به موضوع نیت انسان کرده‌اند. بخاری (د. 256) صحیح خود را با این حدیث، که در همه‌ی مجامع اصلی حدیثی آمده است، آغاز می‌کند: «اعمال براساس نیات آنها قضاوت می‌شوند» (إنّما الأعمالُ بِالنیّات). در عین اینکه برخی از متکلمان افعال را در تعریف خود از ایمان داخل کرده‌اند، دیگران ایمان را صرفاً موضوعی مربوط به تصدیق قلبی دانسته‌اند (نک. اشعری، مقالات، 224/1-235). صوفیان ادبیات گسترده‌ای درباره‌ی مقام الهی قلب به لحاظ معنوی سالم انسان شکل داده‌اند و آن را «عرش خداوند در درون آدمی» (خوانده‌اند (ابن عربی، تدبیرات، 120-132). غزالی (د. 505) بخشی از احیاء را به شرح عجایب قلب و چگونگی تهذیب و تصفیه‌ی آن اختصاص داده است، به گونه‌ای که قلب پس از آن قادر خواهد بود معرفت ربوبی را به طور مستقیم از خداوند دریافت کند.
منابع تحقیق :
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1390)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی: حسین خندق آبادی، مسعود صادقی، مهرداد عباسی، امیر مازیار، تهران: انتشارات حکمت.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم