بیماری و سلامت در آیات قرآن

احوال مربوط به خوشی یا ناخوشی جسمانی. گاهی در قرآن از واژه‌ی «مرض» برای انتقال این معنای ظاهری بیماری جسمانی استفاده شده است، حال آنکه در برخی مواضع این لفظ به معنایی استعاری به کار رفته است.
سه‌شنبه، 1 اسفند 1396
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
بیماری و سلامت در آیات قرآن
 بیماری و سلامت در آیات قرآن

نویسنده: مونا صدیقی
مترجم: سعید عدالت نژاد
احوال مربوط به خوشی یا ناخوشی جسمانی. گاهی در قرآن از واژه‌ی «مرض» برای انتقال این معنای ظاهری بیماری جسمانی استفاده شده است، حال آنکه در برخی مواضع این لفظ به معنایی استعاری به کار رفته است. در معنای ظاهری، شکل فعلی «مَرَضَ» تنها یک بار با ضمیر اول شخص- از زبان ابراهیم- در مقام فاعل فعل به کار رفته است (شعراء: 80). این آیه توجه مفسران قرآن را بسیار جلب کرده است، چرا که معنای ظاهری آن در تقابل با آموزه‌ی غالب قدرت مطلق خداوند است. قرآن در بسیاری از مواضع خود را شفای امراض قلوب می‌خواند: «ای مردم، به یقین برای شما از جانب پروردگارتان موعظه‌ای و شفایی برای آنچه در سینه‌هاست و رهنمود (هُدی) و رحمتی برای مؤمنان آمده است» (یونس: 57). «اما کسانی که در قلب‌شان مرض است پلیدی بر پلیدی‌شان می‌افزاید» (توبه: 125). هرچند قرآن تعلیم می‌دهد که هر چیزی، چه خوب و چه بد، مطابق با اراده و تصمیم خداوند انجام می‌گیرد، اما مفسران قرآن در انتساب امور ناخوشایند انسانی مانند بیماری به خداوند احتیاط ورزیده‌اند. علاوه بر شکل فعلی پیش‌گفته، شکل فاعلی «مریض» پنج بار در قرآن آمده است (بقره: 184-185 و 196؛ نور: 61؛ فتح: 17) و همچنین است جمع آن «مَرضی» (نساء: 43 و 102؛ مائده: 6؛ توبه: 91؛ مزمل: 20). این زمینه همواره بر این توصیه‌ی قرآنی تأکید می‌کند که افراد بیمار از انجام برخی از تکالیف دینی، که در غیر این صورت موظف به انجام آنها هستند، معاف‌اند. قرآن بر بیماری اخلاقی بیش از امراض جسمانی تأکید می‌کند. اسم مصدر «مرض» سیزده بار در قرآن در ارجاع به کفر و نفاق، به صورت مرض موجود در قلب‌های کافران و منافقان، آمده است. در حالی که مرض کفر مداواشدنی است، نفاق مداواپذیر نیست، زیرا منافقان تظاهر به اسلام می‌کنند در عین اینکه کفر را در قلب‌شان پنهان می‌کنند. قرآن منافقان را زاده شده با مرض مداواناپذیر در قلب‌شان می‌داند که خداوند آن را افزوده است و پس از مرگ به سبب رفتار بدشان به شدت عقوبت خواهند دید (بقره: 10). قرآن در بسیاری از مواضع خود را شفای امراض قلوب می‌خواند: «ای مردم، به یقین برای شما از جانب پروردگارتان موعظه‌ای و شفایی برای آنچه در سینه‌هاست و رهنمود (هُدی) و رحمتی برای مؤمنان آمده است» (یونس: 57). «اما کسانی که در قلب‌شان مرض است پلیدی بر پلیدی‌شان می‌افزاید» (توبه: 125). در واقع، استعاره‌ی «مرض» یکی از مهم‌ترین عناصر در ساختمان معنایی نفاق است» (Izutsu, Concepts, 182). کوری و کری (قلب) دو استعاره‌ی دیگرند که به شکلی بسیار زنده، نشان دهنده‌ی چنین مرضی‌اند: «و کسانی که [به قرآن] ایمان نمی‌آورند در گوش‌هایشان سنگینی است و برایشان کوری است» (فصلت: 44).

بیشتر بخوانید: بیماریهای معنوی و درمان آن در قرآن


متکلمان و فقیهان مسلمان، در نتیجه‌ی تأکید قرآن بر امراض اخلاقی، توجه زیادی به موضوع نیت انسان کرده‌اند. بخاری (د. 256) صحیح خود را با این حدیث، که در همه‌ی مجامع اصلی حدیثی آمده است، آغاز می‌کند: «اعمال براساس نیات آنها قضاوت می‌شوند» (إنّما الأعمالُ بِالنیّات). در عین اینکه برخی از متکلمان افعال را در تعریف خود از ایمان داخل کرده‌اند، دیگران ایمان را صرفاً موضوعی مربوط به تصدیق قلبی دانسته‌اند (نک. اشعری، مقالات، 224/1-235). صوفیان ادبیات گسترده‌ای درباره‌ی مقام الهی قلب به لحاظ معنوی سالم انسان شکل داده‌اند و آن را «عرش خداوند در درون آدمی» (خوانده‌اند (ابن عربی، تدبیرات، 120-132). غزالی (د. 505) بخشی از احیاء را به شرح عجایب قلب و چگونگی تهذیب و تصفیه‌ی آن اختصاص داده است، به گونه‌ای که قلب پس از آن قادر خواهد بود معرفت ربوبی را به طور مستقیم از خداوند دریافت کند.
منابع تحقیق :
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1390)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی: حسین خندق آبادی، مسعود صادقی، مهرداد عباسی، امیر مازیار، تهران: انتشارات حکمت.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران