بیماری و سلامت در آیات قرآن

احوال مربوط به خوشی یا ناخوشی جسمانی. گاهی در قرآن از واژه‌ی «مرض» برای انتقال این معنای ظاهری بیماری جسمانی استفاده شده است، حال آنکه در برخی مواضع این لفظ به معنایی استعاری به کار رفته است.
سه‌شنبه، 1 اسفند 1396
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
بیماری و سلامت در آیات قرآن
 بیماری و سلامت در آیات قرآن

نویسنده: مونا صدیقی
مترجم: سعید عدالت نژاد
احوال مربوط به خوشی یا ناخوشی جسمانی. گاهی در قرآن از واژه‌ی «مرض» برای انتقال این معنای ظاهری بیماری جسمانی استفاده شده است، حال آنکه در برخی مواضع این لفظ به معنایی استعاری به کار رفته است. در معنای ظاهری، شکل فعلی «مَرَضَ» تنها یک بار با ضمیر اول شخص- از زبان ابراهیم- در مقام فاعل فعل به کار رفته است (شعراء: 80). این آیه توجه مفسران قرآن را بسیار جلب کرده است، چرا که معنای ظاهری آن در تقابل با آموزه‌ی غالب قدرت مطلق خداوند است. قرآن در بسیاری از مواضع خود را شفای امراض قلوب می‌خواند: «ای مردم، به یقین برای شما از جانب پروردگارتان موعظه‌ای و شفایی برای آنچه در سینه‌هاست و رهنمود (هُدی) و رحمتی برای مؤمنان آمده است» (یونس: 57). «اما کسانی که در قلب‌شان مرض است پلیدی بر پلیدی‌شان می‌افزاید» (توبه: 125). هرچند قرآن تعلیم می‌دهد که هر چیزی، چه خوب و چه بد، مطابق با اراده و تصمیم خداوند انجام می‌گیرد، اما مفسران قرآن در انتساب امور ناخوشایند انسانی مانند بیماری به خداوند احتیاط ورزیده‌اند. علاوه بر شکل فعلی پیش‌گفته، شکل فاعلی «مریض» پنج بار در قرآن آمده است (بقره: 184-185 و 196؛ نور: 61؛ فتح: 17) و همچنین است جمع آن «مَرضی» (نساء: 43 و 102؛ مائده: 6؛ توبه: 91؛ مزمل: 20). این زمینه همواره بر این توصیه‌ی قرآنی تأکید می‌کند که افراد بیمار از انجام برخی از تکالیف دینی، که در غیر این صورت موظف به انجام آنها هستند، معاف‌اند. قرآن بر بیماری اخلاقی بیش از امراض جسمانی تأکید می‌کند. اسم مصدر «مرض» سیزده بار در قرآن در ارجاع به کفر و نفاق، به صورت مرض موجود در قلب‌های کافران و منافقان، آمده است. در حالی که مرض کفر مداواشدنی است، نفاق مداواپذیر نیست، زیرا منافقان تظاهر به اسلام می‌کنند در عین اینکه کفر را در قلب‌شان پنهان می‌کنند. قرآن منافقان را زاده شده با مرض مداواناپذیر در قلب‌شان می‌داند که خداوند آن را افزوده است و پس از مرگ به سبب رفتار بدشان به شدت عقوبت خواهند دید (بقره: 10). قرآن در بسیاری از مواضع خود را شفای امراض قلوب می‌خواند: «ای مردم، به یقین برای شما از جانب پروردگارتان موعظه‌ای و شفایی برای آنچه در سینه‌هاست و رهنمود (هُدی) و رحمتی برای مؤمنان آمده است» (یونس: 57). «اما کسانی که در قلب‌شان مرض است پلیدی بر پلیدی‌شان می‌افزاید» (توبه: 125). در واقع، استعاره‌ی «مرض» یکی از مهم‌ترین عناصر در ساختمان معنایی نفاق است» (Izutsu, Concepts, 182). کوری و کری (قلب) دو استعاره‌ی دیگرند که به شکلی بسیار زنده، نشان دهنده‌ی چنین مرضی‌اند: «و کسانی که [به قرآن] ایمان نمی‌آورند در گوش‌هایشان سنگینی است و برایشان کوری است» (فصلت: 44).

بیشتر بخوانید: بیماریهای معنوی و درمان آن در قرآن


متکلمان و فقیهان مسلمان، در نتیجه‌ی تأکید قرآن بر امراض اخلاقی، توجه زیادی به موضوع نیت انسان کرده‌اند. بخاری (د. 256) صحیح خود را با این حدیث، که در همه‌ی مجامع اصلی حدیثی آمده است، آغاز می‌کند: «اعمال براساس نیات آنها قضاوت می‌شوند» (إنّما الأعمالُ بِالنیّات). در عین اینکه برخی از متکلمان افعال را در تعریف خود از ایمان داخل کرده‌اند، دیگران ایمان را صرفاً موضوعی مربوط به تصدیق قلبی دانسته‌اند (نک. اشعری، مقالات، 224/1-235). صوفیان ادبیات گسترده‌ای درباره‌ی مقام الهی قلب به لحاظ معنوی سالم انسان شکل داده‌اند و آن را «عرش خداوند در درون آدمی» (خوانده‌اند (ابن عربی، تدبیرات، 120-132). غزالی (د. 505) بخشی از احیاء را به شرح عجایب قلب و چگونگی تهذیب و تصفیه‌ی آن اختصاص داده است، به گونه‌ای که قلب پس از آن قادر خواهد بود معرفت ربوبی را به طور مستقیم از خداوند دریافت کند.
منابع تحقیق :
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1390)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی: حسین خندق آبادی، مسعود صادقی، مهرداد عباسی، امیر مازیار، تهران: انتشارات حکمت.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم