حجامت؛ هم پیشگیری هم درمان و انواع آن

خون گرفتن به طرز خاص و به قصد تداوی که در طب قدیم اسلامی هم به قصد بهداشت و پیشگیری از بیماریها، هم به قصد درمان بعضی از بیماریها انجام می‌گرفته است. در طب تجربی عرب حجامت سابقه‌ای
چهارشنبه، 2 خرداد 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
حجامت؛ هم پیشگیری هم درمان و انواع آن
 حجامت؛ هم پیشگیری هم درمان و انواع آن

نویسنده: بهاء‌الدین خرمشاهی
 
خون گرفتن به طرز خاص و به قصد تداوی که در طب قدیم اسلامی هم به قصد بهداشت و پیشگیری از بیماریها، هم به قصد درمان بعضی از بیماریها انجام می‌گرفته است. در طب تجربی عرب حجامت سابقه‌ای طولانی دارد. حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) به حجامت می‌پرداخته‌اند و حجامتگر یا حجام مخصوص به نام ابوطیبه داشته‌اند. در حدیثی که از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شد، تصریح شده بود که حجامت باید با شکم خالی باشد، ولی احادیثی از حضرت صادق (علیه السلام) در نهی از حجامت با حالت ناشتا نقل شده است (بحار، 124/62). حجام یا خونگیر برای حجامت معمولاً با شاخی میان تهی یا شیشه‌ای به همان شکل بین دو کتف کسی را که قصد حجامت داشته به اصطلاح بادکش می‌کرده است. محل بادکش بر آماسیده می‌شده، سپس با استره‌ی مخصوص و پاکیزه چند خراش بر سطح پوست وارد می‌کرده که از آنها خون بیرون می‌جهیده و با همان شاخ و بادکش کردن جریان باریک خون را کنترل می‌کرده است. حجامت فقط بین دو کتف نبوده و دست و پا و ا ندامهای دیگر را نیز عنداللزوم و برای راندن درد و ورم از آنها حجامت می‌کرده‌اند. فرق بین فصد و حجامت آن است که در فصد رگ را می‌گشوده‌اند و میزان رفتن خون بیش از حجامت بوده است. حدیثی از حضرت صادق (علیه السلام) نقل شده است به این مضمون که طب عرب پنج رکن دارد: حجامت، حقنه، سعوط (دارو چکاندن در بینی)، قی، حمام، و آخر الدواء الکی (و آخرین چاره‌ی بعضی بیماریها داغ گذاردن است) (بحارالانوار، 118/62). حدیث دیگری از حضرت باقر (علیه السلام) نقل شده که طب عرب را دارای هفت رکن دانسته‌اند و بر پنج فقره‌ی حدیث پیشین، نوشیدن شربت عسل و نیز نوره کشیدن را اضافه دارد (پیشین). حجامت حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) غالباً سه گانه بوده ا ست. یکی سر را حجامت می‌کرده‌اند و آنرا «متقدمه» می‌نامیدند، یکی بین کتفین و آن را «نافعه» می‌نامیدند، و یکی بین ورکین (رانها) و آن را «مغیثه» یا «معینه» می‌نامیدند (پیشین، 120). انس روایتی از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده است به این شرح: حجامت هنگام گرسنگی دوا، و به هنگام سیری مرض، و در هفتم یا دهم هر ماه شفا، و روز سه شنبه مایه‌ی صحت بدن است و جبرئیل مرا به حجامت سفارش کرد چندان که گمان کردم امری واجب است (بحار، 126/62). در مورد روز مناسب برای حجامت احادیث مختلفی هست که روزها و ساعات معینی را توصیه می‌کنند. روز شنبه و یکشنبه و دوشنبه و مخصوصاً سه‌شنبه تجویز شده ولی روز جمعه و مخصوصاً روز چهارشنبه به شدت نهی شده است. احادیثی با مضمون مشابه از حضرت صادق (علیه السلام) روایت شده که فرموده‌اند، آیة‌الکرسی بخوان و هر وقت که خواستی حجامت کن. در حدیثی که از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شد، تصریح شده بود که حجامت باید با شکم خالی باشد، ولی احادیثی از حضرت صادق (علیه السلام) در نهی از حجامت با حالت ناشتا نقل شده است (بحار، 124/62). همچنین از حضرت صادق (علیه السلام) روایت شده است که چون کودک به چهار ماهگی رسید خوب است از سرش حجامت کنند و این کار را هر ماه یک بار تکرار کنند (پیشین، 127). از ابن سیرین نقل شده است که احتجام یا حجامت تا چهل سالگی است ولی سایر اطبا و سایر منابع این را تأیید نکرده‌اند. البته از مطاوی اخبار و احادیث مربوط به حجامت بر می‌آید که در سنین پیشرفته‌ی پیری که حرارت بدن رو به نزول دارد، حجامت جایز نیست. ابن سینا در ارجوزه‌ی طبی‌اش اشاره به رعایت و حفظ عادت فصد و حجامت دارد:
و من تعودت له الفصادة
فلا یکن یقطع تلک العادة

بیشتر بخوانید: حجامت و تقویت سیستم ایمنی بدن


(کسی که فصد و حجامت عادت او شده، این عادت را نباید قطع کند) مگر در دهه‌ی هشتاد عمر. در فقه الرضا آمده است که چون عزم حجامت کردی چهار زانو در پیش حجام بنشین و بگو: «بسم الله الرحمن الرحیم. اعوذ بالله الکریم فی حجامتی من العین فی الدم و من کل سوء ...» (به نام خدای بخشاینده‌ی مهربان، از این که در حجامتم و جاری شدن خونم مرا چشم بزنند و از هر سوء و مکروهی به خداوند کریم پناه می‌برم) (بحارالانوار، 117/62).
کتابنامه:
جز آنچه درمتن مقاله آمده، حلیة المتقین، باب نهم، فصل دوم «در آداب حجامت»؛ مکارم الاخلاق، باب چهارم، فصل چهارم «در حجامت».
منبع مقاله :
گروه نویسندگان، (1391)، دائرةالمعارف تشیع (جلد ششم)، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم