کودکی که انگلیسی صحبت کردن را پس از زندگی در کشور دیگری می آموزد یا توسط پدر و مادر غیر انگلیسی زبان پرورش می یابد، به صورت آشکار برخی تفاوتهای تلفظی خواهد داشت. این مورد «لهجه» نامیده می شود و به عنوان اختلال گفتاری منظور نمی شود. چنانچه کودکی به صورت روزمره انگلیسی صحبت کند، به مرور زمان در مواجهه با دیگر کودکان که انگلیسی صحبت می کنند یا همچنین با تماشای تلویزیون، به طور طبیعی تلفظ انگلیسی اش بهبود می یابد. اغلب مدارس عمومی برنامه ای برای تغییر لهجه کودکان ندارند. بزرگسالان می توانند آسیب شناس گفتار خصوصی را که می تواند در اصلاح لهجه به ایشان کمک کند، جهت کار کردن انتخاب کنند.
داشتن مشکلات تلفظ لغات برای نوزادان و اطفال، طبیعی است. لیکن در زمانی که کودکان به پایان کلاس دوم و یا پس از آن می رسند، باید بتوانند اغلب صداها را به صورت صحیح تلفظ کنند. اینکه به کودک توصیه شود چه وقت برای «تصحیح» تلفظ صداها به گفتار درمانی مراجعه کند، تا حدی ذهنی است و به جدول تحولی که آسیب شناس گفتار استفاده می کند، بستگی دارد. بسیاری از نظامهای مدرسه ای برای مشخص کردن اینکه آیا مشکل گفتاری کودک طبیعی است، رویه هایی دارند که از سن کودک و شدت مشکل، به عنوان ملاکهای تشخیص استفاده می کنند.
مشکل تلفظی را می توان با به کار بردن آزمونهای استانداردی که از کودک نام یا توصیف تصاویر خاص را می پرسد، مشخص نمود. لیکن اغلب، آسیب شناس گفتار مشکل ساده را از طریق مشاهده صحبت کردن کودک در حین گفتگو، می تواند تشخیص دهد. آسیب شناس گفتار چگونگی تلفظ کلمات توسط کودک را مشاهده و دهان او را بررسی می کند تا ببیند آیا یک مشکل فیزیکی در گفتار کودک دخالت دارد یا خیر. زمانی که کودک، سایر مشکلات شنیداری یا زبانی را تجربه می کند، تولید ممکن است فقط یکی از حیطه های مختلفی باشد که بررسی می شود. در بسیاری از کودکانی که مشکلات تلفظی همراه با اختلالهای آواشناختی دارند، در حقیقت سایر مشکلات شنیداری و زبانی هم مشاهده می گردد.آیا مدرسه کودکتان درمان تلفظ سرزبانی را فراهم می کند؟ چنانچه تلفظ سرزبانی بر تحصیلات کودکتان یا بر وضعیت مناسب هیجانی او اثر معکوس ندارد، مدارس تشخیص مشکلات گفتاری عمومی، گزینه مناسبی برای ارائه گفتار درمانی رسمی نیست. درمان خصوصی نیز نسبتا پرهزینه است.هر کدام از کودکان مبتلا به اختلال شنیداری، شکاف کام، فلج مغزی، ضایعه ضربه مغزی، یا عقب ماندگی ذهنی مبتلا، مشکلات تلفظی خاص خود را نشان می دهند. این موضوع در فصل ۸ به صورت مفصل تر بحث خواهد شد.
درمان ویژه کودکان مبتلا به مشکل تلفظی
اغلب، درمان تولید تلفظ درست اصوات ویژه توسط کودک در طول چندین ماه به طور کامل انجام می شود. هرچند برخی از اصوات (نظیر را تا حدودی چالش بیشتری داشته و برای تصحیح آن ممکن است چندین سال وقت صرف شود. بیشتر موفقیت کودک به انگیزه او، حمایت والدین، میزان تمرینهای تدوین شده برای منزل، شرایط بدنی نظیر فلج مغزی، که مانع تولید طبیعی می شود) و همچنین وجود دیگر مشکلات گفتار، زبان و شنیدار که ممکن است پیش از مشکل تلفظی وجود داشته باشد، بستگی دارد. در ادامه، اطلاعاتی درباره رایج ترین مشکلات تلفظی، ارائه می گردد.تلفظ سرزبانی «س» و «ز» The S and Z lisp
احتمالا پیش از این کلمه سرزبانی تلفظ کردن را شنیده اید و در مورد آن که تلفظ سرزبانی چیست، نظرهایی دارید. سرزبانی تلفظ کردن، به تغییر شکل دادن صداهای «س» و «ز» اطلاق می شود. من این دو صدا را با هم مطرح می کنم، چون مشکلات متأثر از آنها، یکی است. آنها به شیوه یکسانی Indetical manner business تولید می شوند، «ز» توسط تارهای صوتی به صدا در می آید. برای بهتر فهمیدن این مطلب «س» را تلفظ کنید. هنگامی که حرف «س» را می کشید، سعی کنید آن را به «ز» تبدیل کنید. تنها چیزی که لازم است انجام دهید، آن است که تارهای صوتی تان را فعال کنید. زبان شما اصلا حرکت نمی کند، هوا به صورت مداوم جریان دارد، این طور نیست؟ کلمه را بگویید، «س» اول بیشتر شبیه «ز» تلفظ می شود تا «س». «س» آخر کلمه یک «س» واقعی است. اغلب بیش از آنچه تصور کنید، صدای «ز، س» با قرار دادن نوک زبان روی لثه، پشت دندانهای بالا یا پایین و بیرون دادن هوا، تلفظ می شود. برای تلفظ صحیح این صداها، نباید زبان روی دندانها یا بین دندانها فشار داده شود. اگر زبان به سمت جلو فشار وارد کند، ممکن است حروف «ز، س» بیشتر شبیه تلفظ سر زبانی جلویی (س) اگر «ز» یا «س» به صورت «شل» بیان شود، تلفظ سرزبانی جانبی نامیده می شود. ممکن است آسیب شناسان گفتار هر دوی این نوع تلفظهای سرزبانی را به عنوان «تحریف»؟ در نظر بگیرند.یکی از رایج ترین علل تلفظ سرزبانی کودکان، حالتی است که به آن فشار زبانیه می گویند. که به عنوان بلع وارونه نیز شناخته می شود. در این شرایط، اغلب هنگام صحبت کردن یا بلع، در میان دندانهای پیشین فشار وارد می آورد. ممکن است شما هم متوجه شده باشید کودکان هنگامی که در حال تماشای تلویزیون، نوشتن یا شنیدن هستند، زبانشان بیرون و دهانشان کمی باز است. فشارهای زبان، عدم تعادل زبان، لبها و دیگر ماهیچه های صورت، می تواند باعث بروز دیگر مشکلات گفتاری یا دندان پزشکی شود یا آنها را بدتر کند.
قبل از کار کردن بر روی «ز، س»، ممکن است آسیب شناس گفتار بخواهد این علت زیربنایی را از طریق برخی تمرینهای ماهیچه ای و بازآموزی، مشخص کنید. اغلب با بهبود یافتن «حالت» دهان کودک، تلفظ «ز، س» خودشان تصحیح خواهند شد. به صورت تخصص، این زمینه، کنش عضلانی - دهانی نامیده می شود.
مکیدن شست، از عوامل دیگری است که در شکل گیری و تحول تلفظ سرزبانی و فشار زبانی، تأثیر می گذارد. هنگامی که کودکی شستش را توی دهانش می گذارد، به دندانهای بالایی و برآمدگی زیر کام فشار وارد و زبان را زیر شست پخش می کند. زمانی که باید زبان برای تلفظ «ز، س» بالا آورده شود، مکیدن شست، زبان را در وضعیت مخالفی قرار می دهد. مکیدن شست بویژه هنگامی که در تمامی شب کودک انگشت را می مکد، مشکل ساز می شود، زیرا کودک نیمی از وقت خود را به شکل غیر طبیعی ضرف مکیدن، زبان و فک ها می کند. اگر کودکتان شستش را می مکد، برای حذف یا کاهش یافتن این عادت پیگیری کنید تا بدین طریق به گفتار کودک کمک کرده و خطر مشکلات دندانی آینده را کاهش دهید.
آیا تلفظ سرزبانی کودک یک مشکل به شمار می آید؟ این به سن کودک، بستگی دارد. تلفظ سرزبانی اغلب کودکان در ۷ تا ۸ سالگی خود به خود بهبود می یابد. مشکلات گفتاری که به صورت طبیعی برطرف می شوند، به عنوان مشکلات تحولی گفتار، در نظر گرفته می شوند.
چنانچه کودکتان ۷ تا ۸ ساله است، سایر موضوعاتی که لازم است در نظر داشته باشید، به این شرح است:
• آیا کودکتان هنگام بلع فشار زبانی دارد؟ اگر چنین است، احتمالا لازم است مشخص کنید که تلفظ سرزبانی همسو با مشکل گفتاری پیش می رود. چنانچه کودک در هنگام بلعیدن چیزی ماهیچه های زبانش حرکات نادرستی دارد، این امر احتمالا در هنگام صحبت کردن برای جمع شدن زبان مشکل ساز می شود. آسیب شناس گفتار یا دندان پزشک می توانند به شما بگویند آیا کودکتان فشار زبانی دارد یا خیر .
• آیا شما به عنوان والدین مایلید زمان لازم را به انجام تمرینهای روزانه ای که برای درمان موفقیت آمیز این مشکل ضروری است، اختصاص دهید؟
• آیا کودکتان برای انجام این فعالیتها پذیرش دارد؟ اگر کودکتان از تلفظ سرزبانی رنج نمی برد و یا در مقابل کل موضوع مقاومت نشان می دهد، گفتار درمانی، بی اثر است.
• آیا مدرسه کودکتان درمان تلفظ سرزبانی را فراهم می کند؟ چنانچه تلفظ سرزبانی بر تحصیلات کودکتان یا بر وضعیت مناسب هیجانی او اثر معکوس ندارد، مدارس تشخیص مشکلات گفتاری عمومی، گزینه مناسبی برای ارائه گفتار درمانی رسمی نیست. درمان خصوصی نیز نسبتا پرهزینه است.
منبع: مشکلات گفتاری، زبانی و شنیداری کودکان، پاتریسا هاماگوچی، نادر باقری،علی غنایی، چاپ اول، انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد 1390
