0
ویژه نامه ها
مرثیه ها و مولودی‌های ویژه حضرت فاطمه (علیها السلام)

مرثیه ها و مولودی‌های ویژه حضرت فاطمه (علیها السلام)

روز گذشته، ساعت 11:55
سبک زندگی فاطمی

سبک زندگی فاطمی

يکشنبه، 6 بهمن 1398

اقسام عرفان

در مطلب پیش رو با انواع عرفان و توضیحات مربوط به آن آشنا می شوید.
اقسام عرفان
عرفان بر دو نوع است:

1- عرفان علمی، نظری، اصولی.

2- عرفان عملی، عینی و وصولی.


عرفان علمی

«عرفان علمی» تفسیر هستی است و یافتن آن، متأخر از عرفان عملی است زیرا تعبیر و تفسیر تجربیات باطنی و مواجهه با عالم قدس است. در حقیقت نوعی «جهان بینی» و «جهان شناسی» ویژه ای است که ره آورد سلوک عملی و طی مقامات معنوی است.

به تعبیر استاد شهید مطهری عرفان در بخش نظری مانند فلسفه الهی است که در مقام تفسیر و توضیح هستی است لکن عارف بنابر مدعیات خویش یافته های قلبی و سلوکی خویش را به زبان عقلی و یا فلسفی توضیح می دهد و البته تفسیر عرفان از هستی یا جهان بینی عرفانی هستی با تفسیر فلسفه از هستی تفاوت های عمیق دارد؛

1- در حکمت و فلسفه هم خدا اصالت دارد و هم غیر خدا، البته خدا، واجب الوجود و قائم بالذات است و غیر خدا، ممکن الوجود و قائم بالغیر و معلول واجب الوجودند و لیکن از نظر عارف، غیر خدا به عنوان این که اشیائی در برابر خدا باشند هر چند که معلول او قرار گیرند وجود ندارد بلکه همه اشیاء، اسماء، صفات و شئون و تجلیات خداوند هستند به بیان دیگر در فلسفه از «بود و نبود» و در عرفان از «بود و نمود» حرف زده می شود.

2- بینش عرفانی از نوع شهود و یافتن و رسیدن است ولیکن بینش فلسفی از نوع شناختن، فهمیدن و ادراک کردن است.

3- ابزار فیلسوف، «عقل» و روش او، «برهان و استدلال» است. اما ابزار عارف، «دل» و روش او، «اشراق و کشف و شهود» است.

4- «فیلسوف» سیر و سفر عقلی و «عارف» سیر و سلوک قلبی و باطنی دارد.[1]

به تعبیر استاد مطهری:

«عارف، کمال را در رسیدن می داند، نه در فهمیدن و برای وصول به مقصد اصلی و عرفان حقیقی، عبور از یک سلسله منازل و مراحل و مقامات را لازم و ضروری می داند و نام آن را سیر و سلوک می گذارد».[2]


عرفان عملی

«عرفان عملی»، به تنظیم روابط انسان با خدا، خود و جهان و جامعه می پردازد و درصدد «تغییر»، ایجاد تحول و نو شوندگی مستمر و بالنده در انسان می پردازد و «علم سیر و سلوک» نیز نامیده می شود در این بخش از عرفان، سالک برای این که به نهایت عرفان و قله رفیع و منیع انسانیت و کمال یعنی «توحید» برسد لازم است برای سؤال های ذیل پاسخ بیابد:

* از کجا آغاز کند؟

* چه منازل و مراحلی باید پیموده شود؟

* وظائف سالک در مقامات و منازل سلوکی به تناسب هر منزل چیست؟

* چه احوال، و بارقه هایی رخ می دهد؟

* معیار تشخیص کشف و شهود در عالم بیداری و خواب چه چیزهایی است؟

* با مناظر منازل سلوکی چه رفتار و عملی داشته باشد؟

* آیا در طی طریقت الهی و مقامات سلوکی باید انس و الفت با «انسان کامل» و صاحب «ولایتی» باشد یا نه؟

* اگر باشد چگونه باشد؟

* و راه و رسم منزل ها چه چیزهایی هستند؟

ناگفته نماند در نگاه عرفا انسان همواره مسافری است که شتابان به سوی مقصد در حرکت است و واژه هایی چون سیر، سفر، هجرت، اسفار اربعه، لطائف سبعه، اطوار سبعه، مقامات هفتگانه،[3] چهل گانه، صد میدان[4] و هزار منزل[5] مطرح شده است که طرح منازل و اسفار به صورت های یاد شده «اعتباری» است و با توجه به تجربیات و سلیقه های ره یافتگان نام گذاری شده است.

به هر حال اندکی پیرامون «سیر و سفر الی اللَّه» و آن گاه «مراحل و منازل» توضیحاتی را تقدیم می نمائیم:

«سفر» به معنای پیمایش مسافت و در عرفان توجه و رویکرد دل به خدای سبحان است چنان که «ابن عربی» در تعریف آن آورده: «السَّفرُ عِبارَة عَنِ القَلبِ إِذَا أَخِذَ فِی التَّوجُّه إِلَی الحَّق تَعَالَی بِالذِّکرِ»[6].

و از دیدگاه امام خمینی (ره) مبدأ طی مسافت و سفر روحانی به سوی حق از «بیت نفس و انانیت» است.[7] و از آیه «وَ مَنْ یخْرُجْ مِنْ بَیتِهِ مُهاجِراً إِلَی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یدْرِکهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ»[8] نیز استفاده تفسیری عرفانی می نماید که مقصود از «هجرت»، هجرت از بیت نفس یا رهایی از انانیت و خودبینی است و اگر در طول چنین سیر و سلوکی مرگ او فرا رسد به «فنای تام» خواهد رسید و جمال جمیل دوست را مشاهده خواهد کرد و به بقای حق باقی خواهد ماند[9].

استاد شهید مطهری می نویسند:

«عرفا برای رسیدن به مقام عرفان حقیقی به منازل و مقاماتی قائلند که عملًا باید طی شود و بدون عبور از آن منازل، وصول به عرفان حقیقی را غیرممکن می دانند».[10]


حال و مقام

«حال» و «مقام» بارقه های الهی است که گاه گاه به دل سالک وارد می شود و «دیرپا» نیست، چون «برقی» است که می آید و می رود لذا «حال»:

1- از سنخ مواهب الهی است.

2- از بین رونده و زوال پذیر است.

سالک باید مراقبت های لازم را در حفظ و ثبات بارقه های الهی داشته باشد تا حال را به مقام تبدیل سازد.

«مقام» حقیقتی اکتسابی است که سالک با مجاهده و کوشش آن را به دست می آورد لذا مقام:

1- اکتسابی است نه موهبتی.

2- دائم و پایدار است نه زوال یابنده.

3- تحت اختیار و اراده سالک است که باید یکی یکی طی گردد.

ابونصر سراج در «اللمع» آن را «هفت عدد» می داند که عبارتند از: «توبه، ورع، زهد، فقر، صبر، توکل و رضا».

و صاحب مصباح الهدایه 10 مقام قائل است؛ «شکر و خوف و رجا» را بر آن هفت مقام پیش گفته افزوده است.

به تعبیر «عزالدین کاشانی» منشأ اختلاف این است که برخی از مشایخ عرفان و تصوف یک چیز را «حال» و بعضی «مقام» تلقی کرده اند.

ناگفته نماند که «احوال» نیز عبارتند از: مراقبه، قرب، محبت، خوف، رجاء، شوق، انس، اطمینان، مشاهده و یقین. [11]


پی نوشت ها:
[1] . آشنایى با علوم اسلامى، بخش عرفان، صص 191- 190 و 226- 225، انتشارات جامعه مدرسین، 1362 ش، قم.
[2] . همان، ص 226.
[3] . منطق الطیر.
[4] . منازل السائرین، مقدمه ص 12.
[5] . همان.
[6] . فتوحات مکیه، ج 2، ص 383.
[7] . شرح چهل حدیث، ص 589.
[8] . نساء(4)، آیه 100.
[9] . شرح چهل حدیث، صص 625- 623.
[10] . آشنایى با علوم اسلامى، بخش عرفان، ص 225.
[11] . ر. ک: مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، ص 125؛ تاریخ تصوف در اسلام، دکتر غنى، صص 215- 212.

منبع: حوزه نت
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
ارائه راهکارهای اساسی برای کاهش خطرات آلودگی هوا
ارائه راهکارهای اساسی برای کاهش خطرات آلودگی هوا

ارائه راهکارهای اساسی برای کاهش خطرات آلودگی هوا

دلالت‌های منطقی نظریه‌های تربیتی
دلالت‌های منطقی نظریه‌های تربیتی

دلالت‌های منطقی نظریه‌های تربیتی

تأثیر نظری‌های فلسفی جدید در تربیت وتعلیم
تأثیر نظری‌های فلسفی جدید در تربیت وتعلیم

تأثیر نظری‌های فلسفی جدید در تربیت وتعلیم

بهره برداری بیشتر از دارایی‌های اطلاعاتتان در مورد هوش مصنوعی برای مدیریت دانش
بهره برداری بیشتر از دارایی‌های اطلاعاتتان در مورد هوش مصنوعی برای مدیریت دانش

بهره برداری بیشتر از دارایی‌های اطلاعاتتان در مورد هوش مصنوعی برای مدیریت دانش

آیا گریه کردن برای سلامت جسم و روح مفید است؟

آیا گریه کردن برای سلامت جسم و روح مفید است؟

افکار تربیتی اصیل و افکار مبتکرانه
افکار تربیتی اصیل و افکار مبتکرانه

افکار تربیتی اصیل و افکار مبتکرانه

مطالبه مردمی انتقام سخت در فضای انتخابات
مطالبه مردمی انتقام سخت در فضای انتخابات

مطالبه مردمی انتقام سخت در فضای انتخابات

انتخاب گری در کودکان
انتخاب گری در کودکان

انتخاب گری در کودکان

عاقبت ظلم و کفر در زمان ظهور
عاقبت ظلم و کفر در زمان ظهور

عاقبت ظلم و کفر در زمان ظهور

آیا داعش همان سفیانی است؟
آیا داعش همان سفیانی است؟

آیا داعش همان سفیانی است؟

پنجاه و هفتمین همایش"جایزه البرز" برگزار می شود
پنجاه و هفتمین همایش"جایزه البرز" برگزار می شود

پنجاه و هفتمین همایش"جایزه البرز" برگزار می شود

عاقبت یهود و نصارا در آخرالزمان
عاقبت یهود و نصارا در آخرالزمان

عاقبت یهود و نصارا در آخرالزمان

نحوه صحیح شستن دست ها برای پیشگیری از ابتلا به ویروس کرونا
نحوه صحیح شستن دست ها برای پیشگیری از ابتلا به ویروس کرونا

نحوه صحیح شستن دست ها برای پیشگیری از ابتلا به ویروس کرونا

نماینده انقلابی؛ نماینده لیبرال

نماینده انقلابی؛ نماینده لیبرال

هر رای نشان دوست داشتن ایران و پرچم امید به آبادانی است | بیایید با قدرت از مجلس مطالبه حق کنیم
هر رای نشان دوست داشتن ایران و پرچم امید به آبادانی است | بیایید با قدرت از مجلس مطالبه حق کنیم

هر رای نشان دوست داشتن ایران و پرچم امید به آبادانی است | بیایید با قدرت از مجلس مطالبه حق کنیم

مجلس جدید ایران می‌تواند، سلاح تحریم آمریکا را برای همیشه تمام کند
مجلس جدید ایران می‌تواند، سلاح تحریم آمریکا را برای همیشه تمام کند

مجلس جدید ایران می‌تواند، سلاح تحریم آمریکا را برای همیشه تمام کند

آیا در آخرالزمان باید منتظر آیین جدیدی باشیم؟
آیا در آخرالزمان باید منتظر آیین جدیدی باشیم؟

آیا در آخرالزمان باید منتظر آیین جدیدی باشیم؟

آیا امام عصر(عج) از زمان ظهور آگاه است؟
آیا امام عصر(عج) از زمان ظهور آگاه است؟

آیا امام عصر(عج) از زمان ظهور آگاه است؟

بررسی شبهه حج ناتمام امام حسین علیه السلام

بررسی شبهه حج ناتمام امام حسین علیه السلام

چرا گاهی از ضمیر جمع برای خدا در قرآن استفاده شده است؟
چرا گاهی از ضمیر جمع برای خدا در قرآن استفاده شده است؟

چرا گاهی از ضمیر جمع برای خدا در قرآن استفاده شده است؟

بررسی حضور یا عدم حضور مادر حضرت علی اکبر(ع) در کربلا
بررسی حضور یا عدم حضور مادر حضرت علی اکبر(ع) در کربلا

بررسی حضور یا عدم حضور مادر حضرت علی اکبر(ع) در کربلا