0
ویژه نامه ها
ویژه نامه طرح مدیریت مصرف سوخت

ویژه نامه طرح مدیریت مصرف سوخت

16 ساعت و 48 دقیقه پیش
ویژه نامه دهه وقف

ویژه نامه دهه وقف

شنبه، 11 آبان 1398

بررسی بیرونی رابطه جنون با آزادی

فوکو به رابطه جنون با برخی مفاهیم و ساختارها می‌پردازد. این روابط عبارتند از جنون و آزادی در اواخر قرن هجدهم، جنون بهای آزادی و ثروت تلقی می شد.
بررسی بیرونی رابطه جنون با آزادی
در نظر گرفتن پیش‌فرض نخست تبارشناسی یعنی بازتعریف مفهوم قدرت و توجه به نقش آن در امور اجتماعی، توجه به پیش فرض دوم آن، یعنی وابستگی دانش و قدرت و نقش قدرت در تکوین گفتمان‌های دانشی، و اعتقاد به بازی بودن گفتمانها- پیش فرض سوم - مبنای اصل حاضر به شمار می رود. در این اصل، توجه تبارشناس به شرایط بیرونی- به ویژه شرایط شبکه قدرت در ساخت گفتمان‌هاست. بنابراین تبارشناس به جای فرورفتن در درون گفتمان و آمیختگی به مطالب درون آن، تلاش می کند تا با بازی دانستن گفتمان و حفظ فاصله از گزاره‌های آن، در نمایی وسیع تر، شرایط تکوین گفتمان را مورد بررسی قرار دهد.
 
نمونه‌هایی از برون بودگی که یکی از اصول مسلم نگارش آثار فوکو است، در ادامه بیان شده اند. البته به دلیل تنیدگی این اصل با همه اجزای پژوهشهای فوکو، بیان مثال‌های مقطعی و کوتاه از آن، امکان پذیر نخواهد بود.
 
بررسی بیرونی رابطه جنون با آزادی، مذهب و تمدن: فوکو (۱۹۷۳) در فصل ششم کتاب "تاریخ جنون" به تبیین رابطه جنون با آزادی، مذهب و تمدن در قرن هجدهم می پردازد. در تبیین و توضیح این رابطه، وی فاصله خویش را از حکمها و گزاره های بیان شده حفظ می کند و هرگز آنها را جدی تلقی نمی کند، بلکه تلاش می کند تا با تحلیل بیرونی آنها، تأثیر متقابل آنها را بر کردارهای غیر گفتمانی بررسی کند و با استفاده از آنها، شرایط بیرونی فراهم آورنده امکان پذیری اظهار چنین گفته هایی را استنباط نماید.
 
فوکو به رابطه جنون با برخی مفاهیم و ساختارها می پردازد. این روابط عبارتند از: الف - جنون و آزادی در اواخر قرن هجدهم، جنون بهای آزادی و ثروت تلقی می شد. خودکشی در انگلستان بیشترین رواج را داشت و متن های نگاشته شده در آن زمان، نشان میدهد که بر خلاف خوشبختی که امری در حیطه طبیعت و خرد است، بدبختی قطعا با حیطه دیگری مانند توهم مرتبط است. در برخی دیگر از نوشته ها آمده است: «جنون که در انگلستان بیش از هر جای دیگر رواج دارد، بهایی است که انسان برای آزادی ای که در آنجا حاکم است و ثروتی که در سراسر آن سرزمین پراکنده است، می پردازد» (ص ۲۰۳)... از فرط شنیدن عقایدی چنین متفاوت، «ذهن افراد برای یافتن حقیقت در عذاب است». خطر بی تصمیمی، ناتوانی ذهنی در انتخاب موضوع مورد علاقه و قبول خود، و سرگردانی و نوسان روحی، این جامعه را تهدید می کند (ص ۲۰۴). اشپورتسهایم می نویسد «به علاوه این آزادی با آزادی واقعی هم سنخ نیست و از همه طرف، تحت فشار خواسته هایی است مخالف با امیال مشروع افراد تنها دختران خانواده های ثروتمند شوهر می یابند و دختران دیگر ناچارند تمایلات خود را به طرق دیگر ارضا کنند. این امر نابودی جسم را در پی دارد، مانع از بروز تجلیات روح است و سبب رواج هرزگی و فساد اخلاقی می شود که خود، انسان را مستعد ابتلا به جنون می کند.
 
بدین ترتیب آزادی تجاری، زمینه ای را فراهم می کند که در آن، فکر هرگز نمی تواند به حقیقت برسد...» (ص ۲۰۴). به علاوه تجارت مسلکی انگلیسیها نیز موجب شده تا «تجارت» میان انسان و طبیعتی که در آن، حقیقت خویش را می یابد، در حکم محیط media- باشد و به همین دلیل است که این آزادی، عامل ایجاد جنون است وی با بیان بخشی از نوشته های اشپورتسهایم، می گوید به اعتقاد آنها این آزادی، از دو طریق انسان را مسحور و مقهور می سازد: الف- افراد دیگر و ثروت که اموری بیرونی و مطلقا عینی اند. ب- شور و عواطف و امیال ارضا نشده که جنبه درونی دارد. به اعتقاد فوکو، آنچه در این تحلیل برای وی، در خور توجه است، نحوه استفاده از مفهوم آزادی است که از نظر اشپورتسهایم «معرف محیطی غیر طبیعی است که برای سازوکارهای روانی و جسمی جنون، زمینهای مساعد فراهم می آورد و سبب رشد و تشدید آنها می شود» (ص ۲۰۵).
 
نکته مهم در این تحلیل ها آن است که فوکو در این بخش، در صدد سنجش اعتبار گفته ها نیست بلکه تنها به سان مورخی عمل می کند که این گفته ها را دسته بندی و نقل می کند و سپس نتیجه خویش را بر مبنای آنها اعلام می کند. بجنون، مذهب و رمان: مذهب و اعتقادات مذهبی نیز از آن جهت که به تخیل آدمی دامن می زنند، به عنوان عوامل زمینهای جنون مطرح شدند. وعاظ افراطی در تصویرسازی‌های وحشتناک از عذاب های اخروی (ص ۲۰۶)، قداست کشیشان که دستورها و تصویرها را مطلق میساخت (ص ۲۰۷)، از جمله عوامل این زمینه سازی بودند. فوکو از قول موهزن (Moehsen) بیان می کند که مذهب میان انسان و خطا و میان انسان و مجازات واسطه است و از طریق سنتزی آمرانه، با استفاده از مجازات، خطا را از بین می برد. اما اگر این مذهب از حالت سخت گیری خویش دور شود و صرفا در شکل‌های عذاب وجدان و ریاضت باقی بماند، مومن را مستقیما به سوی جنون هدایت خواهد کرد. با فرارسیدن دوران مدرن، مذهب، حالتی رویایی یافت و محیطی بیهوده در اطراف زمان حاضر ایجاد کرد؛ محیط فراغت و شور و احساس که جنون در آن تقویت می شود. ججنون، تمدن و حساسیت: تمدن نیز به طور کلی محیط مناسبی برای رشد جنون ایجاد می کند. زیرا پیشرفت علوم، على رغم کاهش خطا و اشتباه، وسواس مطالعه و امور انتزاعی را دامن می زند و تحرک مداوم ذهن بدون تمرینات بدنی، زمینه را برای ایجاد جنون فراهم می سازند (ص ۲۰۸). از نظر تیسو معرفی که از روابط محسوس فاصله می گیرند و نسبت به امور بی واسطه بی توجهند، تنها در مغز کشش و فشار ایجاد می کنند و در نهایت، سبب ایجاد عدم تعادل در بدن می شوند. همچنین قوای حسی آدمی در این روزها به طور منفل در آمده اند و تابع عادات و ضرورتهای زندگی اجتماعی گشته اند و انگار که آدمی، شب و روز خود را در این عصر گم کرده است (ص ۲۰۹). نمایش نیز در این میان، از جمله عوامل آشفتگی حواس است زیرا توهم را در انسان پرورش می دهد و زمینه را برای جنون فراهم می سازد. رمان نیز قوه انفعال انسان را به فساد می کشاند و آدمی را از امور بی واسطه و محسوس جدا می سازد.
 
در تحلیل حکمها، گزاره ها و بیانهای اندیشمندان و فعالان اجتماعی قرن هجدهم، فوکو با آنها در نمی آمیزد، آنها را وارد بازی حقیقت خطا نمی کند و در مورد حقیقت و اصالت آنها قضاوتی نمی کند. وی تنها، بر آن است تا با این گزاره ها و بیانها، فضای فکری پایان قرن هجدهم را ترسیم کند.
 
رابینو و دریفوس (۱۹۸۶)، این نحوه برخورد فوکو با نظریه ها و گفته های شخصیت های تاریخی را جدی نگرفتن آنها میدانند. این جدی نگرفتن به معنای بی اهمیت انگاشتن آنها نیست بلکه به معنای در نیامیختن با آنها و نظاره آنها از دور، جهت نوع دیگری از تحلیل استعلایی در راستای کشف شرایط ساختاری امکان آنهاست.
 
منبع: تبارشناسی و تعلیم و تربیت، نرگس سجادیه، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران، 1394
مقالات مرتبط

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
دوشنبه، 29 مهر 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 31
پدیدآورنده: سهیلا قصیل زاده
موارد بیشتر برای شما
راهکارهای کنترل بحران و منع تنش در مدیریت نبوی(بخش اول)
راهکارهای کنترل بحران و منع تنش در مدیریت نبوی(بخش اول)

راهکارهای کنترل بحران و منع تنش در مدیریت نبوی(بخش اول)

محیط زیست از دیدگاه قرآن کریم
محیط زیست از دیدگاه قرآن کریم

محیط زیست از دیدگاه قرآن کریم

لزوم بهداشت در اسلام
لزوم بهداشت در اسلام

لزوم بهداشت در اسلام

عناصر اثر گذار در محیط زیست
عناصر اثر گذار در محیط زیست

عناصر اثر گذار در محیط زیست

طهارت پوشاک و خوراک

طهارت پوشاک و خوراک

شیوه تعامل و بهره وری از طبیعت
شیوه تعامل و بهره وری از طبیعت

شیوه تعامل و بهره وری از طبیعت

رعایت بهداشت در تغذیه
رعایت بهداشت در تغذیه

رعایت بهداشت در تغذیه

خلافت انسان در زمین
خلافت انسان در زمین

خلافت انسان در زمین

پاکیزگی در اسلام
پاکیزگی در اسلام

پاکیزگی در اسلام

اهمیت عناصر محیط زیست
اهمیت عناصر محیط زیست

اهمیت عناصر محیط زیست

احکام آلودگی زیست محیطی در اسلام
احکام آلودگی زیست محیطی در اسلام

احکام آلودگی زیست محیطی در اسلام

رئیس‌جمهور برای مردم فداکاری کرد/ دولت:اعتراض حق مردم است
رئیس‌جمهور برای مردم فداکاری کرد/ دولت:اعتراض حق مردم است

رئیس‌جمهور برای مردم فداکاری کرد/ دولت:اعتراض حق مردم است

رئیس قوه قضاییه: دولت موظف به اقناع افکار عمومی درباره ضرورت طرح بنزینی است/مردم از اشرار جدا میباشند
رئیس قوه قضاییه: دولت موظف به اقناع افکار عمومی درباره ضرورت طرح بنزینی است/مردم از اشرار جدا میباشند

رئیس قوه قضاییه: دولت موظف به اقناع افکار عمومی درباره ضرورت طرح بنزینی است/مردم از اشرار جدا میباشند

فاصله گرفتن مردم از اشرار و بازگشت آرامش نسبی/ شهادت مظلومانه یک بسیجی

فاصله گرفتن مردم از اشرار و بازگشت آرامش نسبی/ شهادت مظلومانه یک بسیجی

واکنش اهالی فوتبال به وضعیت اسف بار تیم ملی ایران
واکنش اهالی فوتبال به وضعیت اسف بار تیم ملی ایران

واکنش اهالی فوتبال به وضعیت اسف بار تیم ملی ایران

رئیس‌جمهور: بیانات روز گذشته مقام معظم رهبری شجاعانه و روشنگرانه و بسیار مهم بود
رئیس‌جمهور: بیانات روز گذشته مقام معظم رهبری شجاعانه و روشنگرانه و بسیار مهم بود

رئیس‌جمهور: بیانات روز گذشته مقام معظم رهبری شجاعانه و روشنگرانه و بسیار مهم بود

با معرفت ترین فرمانده نسبت به نیروهایش
با معرفت ترین فرمانده نسبت به نیروهایش

با معرفت ترین فرمانده نسبت به نیروهایش

مهندسان ایرانی رکورد نصب ۳ روزه سکوی نفتی را زدند
مهندسان ایرانی رکورد نصب ۳ روزه سکوی نفتی را زدند

مهندسان ایرانی رکورد نصب ۳ روزه سکوی نفتی را زدند

وزارت علوم برای مقابله جدی با تحریم وارد عمل شد

وزارت علوم برای مقابله جدی با تحریم وارد عمل شد

معاون وزیر اقتصاد درباره دلایل کارشناسی دولت برای گران‌کردن بنزین توضیح میدهد
معاون وزیر اقتصاد درباره دلایل کارشناسی دولت برای گران‌کردن بنزین توضیح میدهد

معاون وزیر اقتصاد درباره دلایل کارشناسی دولت برای گران‌کردن بنزین توضیح میدهد

سازمان حمایت: هرگونه افزایش قیمت به‌بهانه تغییر نرخ بنزین ممنوع است
سازمان حمایت: هرگونه افزایش قیمت به‌بهانه تغییر نرخ بنزین ممنوع است

سازمان حمایت: هرگونه افزایش قیمت به‌بهانه تغییر نرخ بنزین ممنوع است