0
ویژه نامه ها

تعریف عید در اندیشه اسلامی

عید مؤمنانه

با مراجعه به آموزه‌های دینی، با تفسیر متفاوتی از عید مواجه می‌شویم. حضرت علی (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «کلُّ یَوْمٍ لَا یُعْصَى اللَّهُ فِیهِ فَهُوَ عِید؛ هر روزی که در آن گناه نشود همان روز، روز عید است.» و یا در جای دیگر می‌فرمایند:  «لیس العید لمن لبس الجدید انما العید لمن امن الوعید؛ عید، به سرور و لباس نو پوشیدن نیست، بلکه عید روزی است که انسان (به جهت دوری از گناهان) از عذاب‌های الهی در امان باشد».
عید مؤمنانه
نام «عید» تداعی‌کنندۀ خاطرات شیرین و به‌یادماندنی و دور همی‌های شاد و دلپذیر است. برخی لغت‌نامه‌ها عید را از ریشۀ «عِود» به معنای بازگشتِ ایام شادی و خوشحالی معنا کرده‌اند. در ایران اسلامی، اعیاد ملی و مذهبی، رنگ و بوی خاصی دارند و مردم در این ایّام، بانظافت منازل و پوشیدن لباس‌های نو، میزبان یا میهمان یکدیگر می‌شوند. بزرگ‌ترها به کوچک‌ترها عیدی داده و شیرینی و غذاهای خوش‌طعم و خوشمزه تناول می‌شود؛ اما متأسفانه در همین ایامِ شاد و دور همی‌های صمیمی، عدم رعایت برخی نکات اخلاقی، طعم لذیذ میهمانی‌ها را خراب کرده و شیرینی عید را از بین می‌برد. توهین، مسخرۀ دیگران، بدگویی، غیبت، دروغ، شایعه‌پراکنی و ... از مواردی است که در برخی دورهمی‌ها و میهمانی‌ها دیده می‌شود. برخی گمان می‌کنند هر جور که شده باید «شاد» باشند و در این زمینه از بسیاری خطوط قرمز نیز عبور می‌کنند! به عبارت دیگر برخی ملاک عید را تنها شادی و خوش‌گذرانی در ایام خاصی می‌دانند و حتی معتقدند که این خوش‌گذرانی می‌تواند به هر قیمتی هم باشد اما سوال این است که «عید واقعی» چیست و چه موقع است؟
 

عید واقعی از نگاه دین

با مراجعه به آموزه‌های دینی، با تفسیر متفاوتی از عید مواجه می‌شویم. حضرت علی (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «کلُّ یَوْمٍ لَا یُعْصَى اللَّهُ فِیهِ فَهُوَ عِید؛ هر روزی که در آن گناه نشود همان روز، روز عید است.»[1] و یا در جای دیگر می‌فرمایند:  «لیس العید لمن لبس الجدید انما العید لمن امن الوعید؛ عید، به سرور و لباس نو پوشیدن نیست، بلکه عید روزی است که انسان (به جهت دوری از گناهان) از عذاب‌های الهی در امان باشد».[2]
 
برای فهم این معنا از عید لازم است به جهان‌بینی اسلامی توجه شود. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکُمْ عَبَثاً وَأَنَّکُمْ إِلَیْنَا لاَ تُرْجَعُونَ؛ آیا گمان برده اید که ما شما را بیهوده آفریده‌ایم و به سوى ما بازگشت نخواهید کرد!»[3] آری در جهان‌بینی اسلامی، انسان به‌عنوان اشرف مخلوقات، هرگز عبث آفریده نشده و آفرینش دنیایی او بی‌حکمت نیست. نبی اکرم (صل الله علیه و آله) می‌فرمایند: «اَلدُّنْیَا مَزْرَعَةُ اَلْآخِرَةِ؛ دنیا کشتزار آخرت است».[4] فلسفه خقلت انسان در دنیا، فرصت دادنِ به او، برای کسب توشه لازم برای محل قرار و استقرار اصلی یعنی آخرت است.[5] خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ؛ من جنّ و انس را نیافریدم جز برای اینکه عبادتم کنند (و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند)!»[6] عبودیت؛ به‌عنوان قلۀ ای که دین مبین اسلام برای بشریت تعریف می‌کند، با پیروی از دستورات شریعت و تبعیت از راه و رسم و سنت نبی اکرم (صل الله علیه و آله) و سایر معصومین (علیهم السلام) قابل‌دسترس است.
 

شاخص‌های اصلی عید بنا بر نگاه فوق

با این وصف، هر زمان و مکان و موقعیتی که به کسب فضیلت‌های معنوی و ارتقاء درجات اخروی بیانجامد برای انسان ارزشمند و مغتنم است اما اگر زمان، مکان یا موقعیتی موجب غفلت انسان از خداوند و سرگرم شدن به امور ظاهری و مشغول شدن به گناهان و معاصی شود، نه‌تنها ارزشمند نبوده بلکه موجب دوری انسان از هدف عالی خلقت، یعنی بندگی و عبودیت می‌شود. آیت الله مظاهری از اساتید برجسته اخلاق، در همین زمینه می‌گویند: «در برخی از جلسات دیدارهای نوروزی مردم این جلسه را با غیبت، تهمت، دروغ‌گویی و شایعه‌پراکنی و تخریب همدیگر و مسئولان به یک جلسه شیطانی تبدیل می‌کنند... آشکار شدن زیورآلات زنان برای افراد نامحرم و رعایت نکردن حجاب از ناهنجاری‌های جامعه است که گناه این رفتارهای غیراخلاقی زیاد است و مایه بی‌برکتی در زندگی می‌شود... در ایام عید و جشن‌ها برخی افراد با گناه و معصیت عامل ناراحتی خداوند، پیامبر (صل الله علیه و آله) و اهل‌البیت (علیهم السلام) می‌شوند.»[7] بنابراین لازم است تا با تعیین «شاخصه‌هایی»، عید واقعی را بهتر بشناسیم:
 
الف: اطاعت از خداوند و دوری از گناهان
کی از مهم ترین شاخصه‌های عید و ایام سرور، اطاعت از پروردگار و پیروی از دستورات الهی است. امیر المومنین، علی (علیه‌السلام) در این رابطه می‌فرمایند: «سرور المؤمن بطاعة ربه و حزنه علی ذنبه. شادی مؤمن، به طاعت پروردگارش می‌باشد و حزنش بر گناه و عصیان است.»[8] همان‌گونه که در این حدیث بیان‌شده است، گناه و معصیت، موجب حُزن و غم انسان می‌شود و از همین نکته می‌توان نتیجه گرفت که در ایام و یا مجالسی که گناه انجام شود شادی و سرور و عید معنا ندارد. از همین رو می‌توان گفت یکی دیگر از شاخصه‌های عید مؤمنان، دوری از گناهان و معاصی است.
 
ب: انجام امور مورد رضایت الهی
با مراجعه به روایات با مواردی مواجه می‌شویم که شادی و سرور مؤمنان را در آن‌ها دانسته‌اند. با مطالعه این موارد به این نتیجه می‌رسیم که ماحصل آن‌ها کسب رضایت حضرت حق و درنهایت تقرب به خداوند است. به‌عنوان نمونه می‌توان به برخی از این موارد اشاره کرد:
 
  1.  احیای حق و نابودی باطل: امیرالمؤمنین (علیه اسلام) در نامه‌ای به عبدالله بن عباس می‌فرمایند: «اما بعد: انسان گاهی مسرور می‌شود به خاطر رسیدن به چیزی که هرگز از دستش نمی‌رفت و گاهی محزون می‌شود به خاطر از دست دادن چیزی که هرگز به آن نمی‌رسد، پس باید شادی تو به خاطر احیای حق یا نابودی باطل باشد.»[9]
  2. دستگیری از محرومین: خداوند در قرآن می‌فرماید: «آن‌ها که اموال خود را، شب و روز، پنهان و آشکار، انفاق می‌کنند، مزدشان نزد پروردگارشان است؛ نه ترسی بر آن‌هاست و نه غمگین می‌شوند.»[10] به‌موجب این آیه، انفاق و دستگیری از محرومین غم و اندوه را برطرف می‌کند. در روایتی نیز آمده است «مردی که شاد و مسرور بود خدمت امام جواد (علیه‌السلام) وارد شد. حضرت از علت شادی او پرسیدند. آن مرد عرض کرد: یا بن رسول‌الله! از پدر بزرگوارت شنیدم که فرمود: بهترین روزی که سزاوار است بنده خدا در آن روز شاد باشد، روزی است که توفیق خدمت و دستگیری از برادران مؤمن نصیب او گردد و امروز من موفق شدم به ده نفر از برادران فقیر که از فلان شهر نزد من آمده بودند، بخشش نمایم و به همین دلیل خوشحالم. حضرت به او فرمودند: به جان خودم سوگند! تو شایسته این شادی هستی اگر آن انفاق و بخشش خود را به‌وسیله منت گذاشتن نابود نکرده باشی...».[11]
  3. برخورداری از اخلاق الهی: طبق آموزه‌های اسلامی برخورداری از اخلاق الهی و دارای بودن ویژگی‌های مثبت اخلاقی می‌تواند به سرزندگی و شادابی انسان‌ها کمک کند و طبیعتا در مقابل، برخورداری از اخلاق ناشایست نیز به غم و اندوه انسان می‌افزاید و شادابی انسان را از بین می‌برد. به عنوان نمونه در روایتی امام صادق (علیه‌السلام) آمده است: «السرور فی ثلاث خصال: الوفاء و رعایة الحقوق و النهوض فی النوائب؛ شادی به سه خصلت است: وفاداری، رعایت حقوق دیگران و ایستادگی در گرفتاری‌ها و مشکلات»[12]
 

جمع‌بندی

با مراجعه به آموزه‌های دین مبین اسلام درمی‌یابیم که عید واقعی و ایام سرور و شادی انسان‌ها، هنگامی است که در مسیر رشد و تعالی به سوی قله‌های عبودیت و بندگی حرکت کنند و اموری نظیر اطاعت از خداوند، دوری از گناهان و معاصی و انجام کارهایی که رضایت الهی را به ارمغان آورد، از جمله شاخصه‌های «عید واقعی» به شمار می‌رود و از این رو، انسان‌ها می‌توانند با پیروی از دستورات الهی و پرهیز از نافرمانی پروردگار و برخورداری از اخلاق نیکو و انجام کارهای شایسته، همه روزهای خود را به ایّام شادی و سرور و عید تبدیل کنند.
 
 

پی‌نوشت

[1]. نهج البلاغه، کلمات قصار، شماره 428.
[2]. میزان الحکمه، ج 7، ص 427.
[3]. سوره مومنون، آیه 115.
[4]. بحارالانوار، علامه مجلسی: ج ۱۰۷ ص ۱۰۹.
[5]. اِنّ الاخرة هِی دار القرار (سوره غافر، آیه 39).
[6]. سوره ذاریات، آیه 56.
[7]. به نقل از: https://www.yjc.ir/fa/news/6021089
[8]. غررالحکم، ج 4، ص 136.
[9]. نهج البلاغه، نامه 22، ص 873.
[10]. سوره بقره، آیه 274.
[11]. غم و شادی درسیره معصومان، محمود اکبری، ص 38.
[12]. تحف العقول، ص 323.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
ماجراهای آقای جویا | قاب سازی
ماجراهای آقای جویا | قاب سازی

ماجراهای آقای جویا | قاب سازی

با هم بازی| آموزش بازی بالشت به سر
با هم بازی| آموزش بازی بالشت به سر

با هم بازی| آموزش بازی بالشت به سر

با هم بازی| آموزش بازی فوتی شوتی
با هم بازی| آموزش بازی فوتی شوتی

با هم بازی| آموزش بازی فوتی شوتی

با هم بازی| آموزش بازی بستم بدو
با هم بازی| آموزش بازی بستم بدو

با هم بازی| آموزش بازی بستم بدو

گسترش قدرت دستگاه اداری دولت
گسترش قدرت دستگاه اداری دولت

گسترش قدرت دستگاه اداری دولت

دولت‌های مطلقه
دولت‌های مطلقه

دولت‌های مطلقه

تاریخ و جغرافیای مختصر دولت‌های اروپایی
تاریخ و جغرافیای مختصر دولت‌های اروپایی

تاریخ و جغرافیای مختصر دولت‌های اروپایی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 1/ استاد عالی
جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 1/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 1/ استاد عالی

پیوند روشنگری با علم اجتماعی
پیوند روشنگری با علم اجتماعی

پیوند روشنگری با علم اجتماعی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 2/ استاد عالی
جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 2/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 2/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 3/ استاد عالی
جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 3/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 3/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 4/ استاد عالی
جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 4/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 4/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 5/ استاد عالی
جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 5/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 5/ استاد عالی

انقلاب فرانسه و پی‌آمدهای‌ آن
انقلاب فرانسه و پی‌آمدهای‌ آن

انقلاب فرانسه و پی‌آمدهای‌ آن

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 6/ استاد عالی
جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 6/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 6/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 7/ استاد عالی
جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 7/ استاد عالی

جوان موفق در بیان امیرالمومنین(ع)جلسه 7/ استاد عالی

کرونا در ایران| آمار مبتلایان به ۶۲۵۸۹ نفر رسید / بهبودی ۲۷۰۳۹ بیمار
کرونا در ایران| آمار مبتلایان به ۶۲۵۸۹ نفر رسید / بهبودی ۲۷۰۳۹ بیمار

کرونا در ایران| آمار مبتلایان به ۶۲۵۸۹ نفر رسید / بهبودی ۲۷۰۳۹ بیمار

جزئیات نحوه اجرای طرح فاصله‌گذاری هوشمند در دستگاه‌های دولتی
جزئیات نحوه اجرای طرح فاصله‌گذاری هوشمند در دستگاه‌های دولتی

جزئیات نحوه اجرای طرح فاصله‌گذاری هوشمند در دستگاه‌های دولتی

انسان بنده‌ی عادات عقل خود است
انسان بنده‌ی عادات عقل خود است

انسان بنده‌ی عادات عقل خود است

نرخ تورم در سال 98 چقدر محاسبه شده است؟
نرخ تورم در سال 98 چقدر محاسبه شده است؟

نرخ تورم در سال 98 چقدر محاسبه شده است؟

هم بازی| آموزش بازی شکار بطری ها
هم بازی| آموزش بازی شکار بطری ها

هم بازی| آموزش بازی شکار بطری ها