آداب تشکیل خانواده (قسمت دوم)

هرچه معیارهای تشکیل خانواده بهتر ساماندهی شود، خانواده سامان بهتری می یابد. تناسب و همتایی دو فرد با یکدیگر (کفویت) و توجه به مؤلفه های این تناسب و همتایی در تشکیل خانواده امری ضروری است.
دوشنبه، 19 خرداد 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
آداب تشکیل خانواده (قسمت دوم)

معیارهای روشن و صحیح

هرچه معیارهای تشکیل خانواده بهتر ساماندهی شود، خانواده سامان بهتری می یابد. تناسب و همتایی دو فرد با یکدیگر (کفویت) و توجه به مؤلفه های این تناسب و همتایی در تشکیل خانواده امری ضروری است.
 
جفت باید بر مثال همدگر / در دو جفت کفش و موزه درنگر۱
 
دو فرد زمانی می توانند یک مجموعه مفید را تشکیل دهند که از ویژگی ها، آمادگی ها و توانایی های لازم بهره مند باشند. ویژگی هایی همچون: اخلاق‌مندی، دینداری، امانت‌ورزی؛ و آمادگی هایی همچون شعور اجتماعی، مسئولیت پذیری، علاقه مندی؛ و توانایی هایی همچون تدبیرگری، مدیریت اقتصادی و فرهنگی، همسرداری.
 
در کنار هم قرار گرفتن دو فرد، با دو شخصیت، در عین حفظ استقلال شخصیتی زمانی صورت بهینه می یابد که از تناسب های لازم با هم برخوردار باشند و آمادگی عهده دار شدن زندگی مشترک و توانایی اداره یک خانواده و روابط زناشویی سالم را دارا باشند.
«و زنان پاک برای مردان پاکند، و مردان پاک برای زنان پاک.»۲
 
رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) تأکید می ورزید که پیروانش با معیارهای لازم تشکیل خانواده دهند و همتایی و تناسب با یکدیگر را رعایت کنند. آن حضرت می فرمودند:
«کسانی را که همتا و متناسب یکدیگرند به ازدواج با هم درآورید و از کسانی که همتا و متناسب شمایند همسر گزینید.»۳
 
از چند طریق نقل شده است که رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) فرمودند:
«هرگاه کسی نزد شما آمد که دینداری و اخلاق مندی اش را می پسندید به او همسر دهید.»۴
 
شیخ صدوق به اسناد خود از امام باقر (علیه السلام) چنین نقل کرده است:
«هرگاه کسی برای خواستگاری نزد شما آمد که دینداری و امانتداری اش را می پسندید به او همسر دهید.»۵
 
دینداری، امانتداری و اخلاق مندی زمینه ای را فراهم می کند که همسرداری در مسیری درست قرار گیرد و تداوم یابد. آنکه چنین ویژگی هایی را داراست به درستی همسرداری می کند و حقوق همسر را رعایت می نماید و با تدبیر زندگی را اداره می نماید و حریم ها را پاس می دارد و هیچ گونه تعدی بر خانواده روا نمی دارد. علاوه بر اینها رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) درباره برخی ازدواج ها هشدار داده اند تا از عوارض و پیامدهای منفی و زیانبار آنها پیشگیری شود، چنان که آن حضرت از ازدواج های فامیلی مسلمانان را برحذر می داشتند و می فرمودند: «با خویشاوندان بسیار نزدیک ازدواج نکنید، زیرا فرزند نحیف و ناتوان به دنیا می آید.»۶
 
و نیز پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) سفارش می کردند: «با غریبه ازدواج کنید و با خویشاوندان نزدیک ازدواج نکنید تا فرزندانتان نحیف و ناتوان نشوند.»۷
 
پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) در موارد متعدد معیارهای غلط عصر جاهلی را در ازدواج زیر پا گذاشت و ازدواج هایی را مبتنی بر ویژگی های اخلاق‌مندی، دینداری، امانت‌ورزی، شعور اجتماعی، مسئولیت پذیری، علاقه‌مندی، تدبیرگری، مدیریت اقتصادی و فرهنگی و همسرداری سامان داد.
 

پرهیز از تشریفات گرایی

تشکیل خانواده در سیره پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) مبتنی بر سادگی و بی پیرایگی و به دور از تشریفات گرایی است که پشت کردن به این امر، لطیف ترین پیوند انسانی را به کاری پردردسر، آزاردهنده و سراسر تنش تبدیل می سازد و خود مانعی برای تشکیل خانواده سالم می گردد. در سنت نبوی، خواستگاری، مهریه، مراسم ازدواج و تشکیل خانواده بی پیرایه و عاری از تشریفات زدگی است. در حدیث مشهور پیامبر (صلّی الله علیه و آله) آمده است:
«برترین زنان امت من، نیکوروی ترین آنان و کم مهریه ترینشان است.»۸
 
تشکیل خانواده به دور از تشریفات زدگی و رقابت و چشم و هم چشمی، خود مایه برکت زندگی است، چنانکه در حدیثی بدان تصریح شده است؛۹ و فرورفتن در چنین دام هایی زمینه ساز آسیب های فردی و اجتماعی بسیار است. شاید تعابیری که در نفی مهریه سنگین و تشریفات زدگی وارد شده است ناظر به همین آسیب ها باشد.
 
تربیت شدگان مدرسه پیامبر (صلّی الله علیه و آله) سفارش می کردند که پیروانشان خود را اسیر تشریفات زاید و رقابت های ناسالم و رسوم بی پایه نسازند و در عین پاسداشت سنت های صحیح به افراط و زیاده روی گرفتار نشوند. تا شکل گرفتن زندگی مشترک بر بنیان های لطیف و صحیح زمینه روابط مشترک سالم و پایدار را فراهم می سازد و فلسفۀ مهریه یا صداق برای شروع زندگی مشترک بر چنین بنیان هایی است. کلام خداوند در این باره در نهایت لطافت است:
«کابین زنان را که به خود آنان تعلق دارد و پیشکشی است از جانب شما به آنان، به خودشان بدهید.»١۰
 
واژه صَدُقات جمع صَدُقه از ماده صدق است که بیانگر نشانه قوت علاقه و راستین بودن علاقه مرد به زن است؛١١ و فرمود "صَدُقَاتِهِنَّ" که ضمیر «هُنَّ» دلالت می کند که مهریه به خود زن تعلق دارد، نه به پدر و مادر، و نه اینکه مزد بزرگ کردن دختر و یا شیر دادن و نان دادن و امثال اینها باشد؛ و واژه «نِحلَةً» کاملا تصریح می کند که مهریه هیچ عنوانی جز عنوان تقدیمی و پیشکشی و هدیه ندارد؛١۲ و این واژه از «نَحل» (زنبور عسل) گرفته شده است و بیانگر آن است که عطیه مرد مثل عطیه زنبور عسل عوض مالی ندارد.١۳
 
بنابراین فلسفه حقیقی مهریه بیان صدق الفت و عشق مرد به زن است و اسلام مهریه را از این رو قرار داده است که چون زن در مقام عشق و گرانقدری و دوست داشته شدن است و مرد در مقام تمنا و طلب و خواهش از زن، لذا مهریه ای در کمال صداقت و با قوت علاقه به زن می دهد که فقط عطیه و شاهد صدق توجه مرد به زن است. ۱۴
 
هدیه ها و ارمغان و پیش‌کَش / شد گواه آنکه هستم با تو خوش۱۵
 
البته در اسلام با وجود تأکید بسیار بر سنگین قرار ندادن مهریه، برای آن مقدار معینی تعیین نشده است و بسته به توافق دو همسر دارد،۱۶ و مانعی ندارد که مهریه در امتداد فلسفه حقیقی اش، اندوخته ای نیز برای آینده زن و همچنین پشتوانه ای برای حفظ حقوق او تلقی شود،۱۷ اما به دور از افراط و تشریفات زدگی که در این صورت خود آفتی در تشکیل خانواده خواهد شد.
چنانچه خانواده با آداب یادشده شکل گیرد و بنا شود، زمینه لازم برای زندگی سالم، پرنشاط و رو به کمال فراهم می گردد.
 
پی‌نوشت‌ها:
١. مثنوی معنوی، دفتر اول، بیت ۲۳۰۹.
٢. قرآن، نور / ۲۶.
۳. الکافی، ج ۵، ص ۳۳۲؛ دعائم الاسلام، ج ۲، ص ۱۹۴؛ الجعفریات، ص ۹۰.
۴. سنن الترمذی، ج ۳، ص ۳۹۵؛ الکافی، ج ۵، ص ۳۴۷؛ المعجم الکبیر، ج ۲۲، ص ۳۰۰.
۵. المقنع، ص ۳۰۶؛ الینابیع الفقهیة، ج ۱۸، ص ۱۳.
۶. النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، ج ۳، ص ۱۰۶؛ لسان العرب، ج ۱۴، ص ۴۸۹؛ مغنی المحتاج، ج ۳، ص ۱۲۷.
۷. ترتیب اصلاح المنطق، ص ۲۳۶؛ غریب الحدیث ابن قتیبة، ج ۲، ص ۳۵۵.
۸. الکافی، ج ۵، ص ۳۲۴؛ کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۸۶؛ دعائم الاسلام، ج ۲، ص ۱۹۷.
۹. کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۸۷؛ وسائل الشیعة، ج ۱۴، ص ۷۹.
١۰. قرآن، نساء / ۴.
١١. تفسیر الکشاف، ج ۱، ص ۴۷۰؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ۶، ص ۲۱۴
١۲. نظام حقوق زن در اسلام، صص ۲۰۳-۲۰۴.
١۳. المفردات، ص ۴۸۵.
۱۴. قاموس القرآن، ج ۷، ص ۳۶.
۱۵. مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بیت ۱۸۶.
۱۶. رسالة فی المهر، ص ۲۶.
۱۷. تفسیر نمونه، صص ۲۶۴-۲۶۵.
 
منبع: درسنامه اخلاق خانوادگی، مصطفی دلشاد تهرانی، انتشارات دریا، چاپ اول، ۱۳۸۸، صص ۲۵-۲۱.
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
play_arrow
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
play_arrow
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
play_arrow
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
play_arrow
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
play_arrow
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
play_arrow
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
play_arrow
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
play_arrow
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
play_arrow
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
play_arrow
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
نفتکش‌ها در تنگه هرمز طعمه مین شدند
play_arrow
نفتکش‌ها در تنگه هرمز طعمه مین شدند
یادش بخیر حسینیه... چه برو بیایی بود فاطمیه...
play_arrow
یادش بخیر حسینیه... چه برو بیایی بود فاطمیه...
لحظاتی منتشر نشده از دیدارهای صمیمانه خانواده‌های شهدا با رهبر شهید
play_arrow
لحظاتی منتشر نشده از دیدارهای صمیمانه خانواده‌های شهدا با رهبر شهید
پرتاب موشک تنها لحظاتی بعد از هدف قرار گرفتن یک پرتابگر دیگر
play_arrow
پرتاب موشک تنها لحظاتی بعد از هدف قرار گرفتن یک پرتابگر دیگر