آداب تشکیل خانواده (قسمت دوم)

هرچه معیارهای تشکیل خانواده بهتر ساماندهی شود، خانواده سامان بهتری می یابد. تناسب و همتایی دو فرد با یکدیگر (کفویت) و توجه به مؤلفه های این تناسب و همتایی در تشکیل خانواده امری ضروری است.
دوشنبه، 19 خرداد 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
آداب تشکیل خانواده (قسمت دوم)

معیارهای روشن و صحیح

هرچه معیارهای تشکیل خانواده بهتر ساماندهی شود، خانواده سامان بهتری می یابد. تناسب و همتایی دو فرد با یکدیگر (کفویت) و توجه به مؤلفه های این تناسب و همتایی در تشکیل خانواده امری ضروری است.
 
جفت باید بر مثال همدگر / در دو جفت کفش و موزه درنگر۱
 
دو فرد زمانی می توانند یک مجموعه مفید را تشکیل دهند که از ویژگی ها، آمادگی ها و توانایی های لازم بهره مند باشند. ویژگی هایی همچون: اخلاق‌مندی، دینداری، امانت‌ورزی؛ و آمادگی هایی همچون شعور اجتماعی، مسئولیت پذیری، علاقه مندی؛ و توانایی هایی همچون تدبیرگری، مدیریت اقتصادی و فرهنگی، همسرداری.
 
در کنار هم قرار گرفتن دو فرد، با دو شخصیت، در عین حفظ استقلال شخصیتی زمانی صورت بهینه می یابد که از تناسب های لازم با هم برخوردار باشند و آمادگی عهده دار شدن زندگی مشترک و توانایی اداره یک خانواده و روابط زناشویی سالم را دارا باشند.
«و زنان پاک برای مردان پاکند، و مردان پاک برای زنان پاک.»۲
 
رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) تأکید می ورزید که پیروانش با معیارهای لازم تشکیل خانواده دهند و همتایی و تناسب با یکدیگر را رعایت کنند. آن حضرت می فرمودند:
«کسانی را که همتا و متناسب یکدیگرند به ازدواج با هم درآورید و از کسانی که همتا و متناسب شمایند همسر گزینید.»۳
 
از چند طریق نقل شده است که رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) فرمودند:
«هرگاه کسی نزد شما آمد که دینداری و اخلاق مندی اش را می پسندید به او همسر دهید.»۴
 
شیخ صدوق به اسناد خود از امام باقر (علیه السلام) چنین نقل کرده است:
«هرگاه کسی برای خواستگاری نزد شما آمد که دینداری و امانتداری اش را می پسندید به او همسر دهید.»۵
 
دینداری، امانتداری و اخلاق مندی زمینه ای را فراهم می کند که همسرداری در مسیری درست قرار گیرد و تداوم یابد. آنکه چنین ویژگی هایی را داراست به درستی همسرداری می کند و حقوق همسر را رعایت می نماید و با تدبیر زندگی را اداره می نماید و حریم ها را پاس می دارد و هیچ گونه تعدی بر خانواده روا نمی دارد. علاوه بر اینها رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) درباره برخی ازدواج ها هشدار داده اند تا از عوارض و پیامدهای منفی و زیانبار آنها پیشگیری شود، چنان که آن حضرت از ازدواج های فامیلی مسلمانان را برحذر می داشتند و می فرمودند: «با خویشاوندان بسیار نزدیک ازدواج نکنید، زیرا فرزند نحیف و ناتوان به دنیا می آید.»۶
 
و نیز پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) سفارش می کردند: «با غریبه ازدواج کنید و با خویشاوندان نزدیک ازدواج نکنید تا فرزندانتان نحیف و ناتوان نشوند.»۷
 
پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) در موارد متعدد معیارهای غلط عصر جاهلی را در ازدواج زیر پا گذاشت و ازدواج هایی را مبتنی بر ویژگی های اخلاق‌مندی، دینداری، امانت‌ورزی، شعور اجتماعی، مسئولیت پذیری، علاقه‌مندی، تدبیرگری، مدیریت اقتصادی و فرهنگی و همسرداری سامان داد.
 

پرهیز از تشریفات گرایی

تشکیل خانواده در سیره پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) مبتنی بر سادگی و بی پیرایگی و به دور از تشریفات گرایی است که پشت کردن به این امر، لطیف ترین پیوند انسانی را به کاری پردردسر، آزاردهنده و سراسر تنش تبدیل می سازد و خود مانعی برای تشکیل خانواده سالم می گردد. در سنت نبوی، خواستگاری، مهریه، مراسم ازدواج و تشکیل خانواده بی پیرایه و عاری از تشریفات زدگی است. در حدیث مشهور پیامبر (صلّی الله علیه و آله) آمده است:
«برترین زنان امت من، نیکوروی ترین آنان و کم مهریه ترینشان است.»۸
 
تشکیل خانواده به دور از تشریفات زدگی و رقابت و چشم و هم چشمی، خود مایه برکت زندگی است، چنانکه در حدیثی بدان تصریح شده است؛۹ و فرورفتن در چنین دام هایی زمینه ساز آسیب های فردی و اجتماعی بسیار است. شاید تعابیری که در نفی مهریه سنگین و تشریفات زدگی وارد شده است ناظر به همین آسیب ها باشد.
 
تربیت شدگان مدرسه پیامبر (صلّی الله علیه و آله) سفارش می کردند که پیروانشان خود را اسیر تشریفات زاید و رقابت های ناسالم و رسوم بی پایه نسازند و در عین پاسداشت سنت های صحیح به افراط و زیاده روی گرفتار نشوند. تا شکل گرفتن زندگی مشترک بر بنیان های لطیف و صحیح زمینه روابط مشترک سالم و پایدار را فراهم می سازد و فلسفۀ مهریه یا صداق برای شروع زندگی مشترک بر چنین بنیان هایی است. کلام خداوند در این باره در نهایت لطافت است:
«کابین زنان را که به خود آنان تعلق دارد و پیشکشی است از جانب شما به آنان، به خودشان بدهید.»١۰
 
واژه صَدُقات جمع صَدُقه از ماده صدق است که بیانگر نشانه قوت علاقه و راستین بودن علاقه مرد به زن است؛١١ و فرمود "صَدُقَاتِهِنَّ" که ضمیر «هُنَّ» دلالت می کند که مهریه به خود زن تعلق دارد، نه به پدر و مادر، و نه اینکه مزد بزرگ کردن دختر و یا شیر دادن و نان دادن و امثال اینها باشد؛ و واژه «نِحلَةً» کاملا تصریح می کند که مهریه هیچ عنوانی جز عنوان تقدیمی و پیشکشی و هدیه ندارد؛١۲ و این واژه از «نَحل» (زنبور عسل) گرفته شده است و بیانگر آن است که عطیه مرد مثل عطیه زنبور عسل عوض مالی ندارد.١۳
 
بنابراین فلسفه حقیقی مهریه بیان صدق الفت و عشق مرد به زن است و اسلام مهریه را از این رو قرار داده است که چون زن در مقام عشق و گرانقدری و دوست داشته شدن است و مرد در مقام تمنا و طلب و خواهش از زن، لذا مهریه ای در کمال صداقت و با قوت علاقه به زن می دهد که فقط عطیه و شاهد صدق توجه مرد به زن است. ۱۴
 
هدیه ها و ارمغان و پیش‌کَش / شد گواه آنکه هستم با تو خوش۱۵
 
البته در اسلام با وجود تأکید بسیار بر سنگین قرار ندادن مهریه، برای آن مقدار معینی تعیین نشده است و بسته به توافق دو همسر دارد،۱۶ و مانعی ندارد که مهریه در امتداد فلسفه حقیقی اش، اندوخته ای نیز برای آینده زن و همچنین پشتوانه ای برای حفظ حقوق او تلقی شود،۱۷ اما به دور از افراط و تشریفات زدگی که در این صورت خود آفتی در تشکیل خانواده خواهد شد.
چنانچه خانواده با آداب یادشده شکل گیرد و بنا شود، زمینه لازم برای زندگی سالم، پرنشاط و رو به کمال فراهم می گردد.
 
پی‌نوشت‌ها:
١. مثنوی معنوی، دفتر اول، بیت ۲۳۰۹.
٢. قرآن، نور / ۲۶.
۳. الکافی، ج ۵، ص ۳۳۲؛ دعائم الاسلام، ج ۲، ص ۱۹۴؛ الجعفریات، ص ۹۰.
۴. سنن الترمذی، ج ۳، ص ۳۹۵؛ الکافی، ج ۵، ص ۳۴۷؛ المعجم الکبیر، ج ۲۲، ص ۳۰۰.
۵. المقنع، ص ۳۰۶؛ الینابیع الفقهیة، ج ۱۸، ص ۱۳.
۶. النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، ج ۳، ص ۱۰۶؛ لسان العرب، ج ۱۴، ص ۴۸۹؛ مغنی المحتاج، ج ۳، ص ۱۲۷.
۷. ترتیب اصلاح المنطق، ص ۲۳۶؛ غریب الحدیث ابن قتیبة، ج ۲، ص ۳۵۵.
۸. الکافی، ج ۵، ص ۳۲۴؛ کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۸۶؛ دعائم الاسلام، ج ۲، ص ۱۹۷.
۹. کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۸۷؛ وسائل الشیعة، ج ۱۴، ص ۷۹.
١۰. قرآن، نساء / ۴.
١١. تفسیر الکشاف، ج ۱، ص ۴۷۰؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ۶، ص ۲۱۴
١۲. نظام حقوق زن در اسلام، صص ۲۰۳-۲۰۴.
١۳. المفردات، ص ۴۸۵.
۱۴. قاموس القرآن، ج ۷، ص ۳۶.
۱۵. مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بیت ۱۸۶.
۱۶. رسالة فی المهر، ص ۲۶.
۱۷. تفسیر نمونه، صص ۲۶۴-۲۶۵.
 
منبع: درسنامه اخلاق خانوادگی، مصطفی دلشاد تهرانی، انتشارات دریا، چاپ اول، ۱۳۸۸، صص ۲۵-۲۱.
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم