![نقش تغذيه در پيشگيري از عفونت هاي بيمارستاني نقش تغذيه در پيشگيري از عفونت هاي بيمارستاني](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/00d7bbd4-22be-4f58-8ab9-46fec43f574b.jpg)
نقش تغذيه در پيشگيري از عفونت هاي بيمارستاني
عفونت هاي بيمارستاني به عفونت هايي گفته ميشود كه افراد بستري در ايام اقامت خود در بيمارستان به آن مبتلا مي شوند و علايم آن در بيمارستان و يا پس از مرخص شدن از بيمارستان آشكار مي گردد. اين نوع عفونت ها نه فقط به بيماران بلكه به هر فردي كه با بيماران تماس دارد (نظير كارمندان، عيادت كنندگان، كارگران و غيره) انتقال مي يابند و خطري براي انتشار عفونت در جامعه هستند، زيرا گاهي علايم و نشانه هاي بيماري در هنگام مرخص شدن بيمار بروز نمي كند و برخي از اين بيماران، پاتوژن هاي بيماري زا را با خود دارند و به اين ترتيب، موجب بروز بيماري عفوني در جامعه مي شوند.
به طور كلي، شيوع عفونت هاي بيمارستاني به شدت بيماري هاي زمينه اي در فرد نيز بستگي دارد، به طوري كه بيماراني كه دفاع طبيعي بدن آنها مختل شده است، بيشتر در معرض خطر هستند. برعكس، بيماراني كه در هنگام پذيرش به بيمارستان، شدت بيماري كمتري دارند، شانس كمتري براي ابتلا به عفونت بيمارستاني دارند.
افراد بستري شده در بيمارستان، استعداد زيادي براي ابتلا به عفونت دارند و تاكنون امكان آن وجود نداشته است كه بيماران را بتوان بر عليه عفونت هاي بيمارستاني ايمن كرد. به طور كلي، تعداد زيادي از بيماران ضعيف مبتلا به عفونت، به علت داشتن مقاومت كم، نسبت به ساير عفونت ها هم آسيب پذير مي باشند.
عوامل مستعد كننده عفونت هاي بيمارستاني، شامل سن (خيلي جوان يا خيلي پير)، عوامل آناتوميك، جراحي، سوختگي، وجود اجسام خارجي مانند كاتتر، عوامل متابوليكي مانند ديابت و بيماري هايي چون سوء تغذيه و اختلال در سنتز ايمونوگلوبولين مي باشند.
اقدامات اصولي كه براي كنترل عفونت هاي بيمارستاني و جلوگيري از انتشار آنها در بيمارستان ها به كار مي روند، شامل جداسازي از آلودگي، استفاده از مواد ضدعفوني كننده، استريل كردن، ايزوله كردن بيماران و استفاده از آنتي بيوتيك مي باشد.
در ميان استراتژي هاي به كار رفته در جلوگيري از بروز عفونت هاي بيمارستاني و يا درمان اين موارد، مطلبي كه به آن كمتر پرداخته شده، افزايش سطح ايمني و مقاومت بدن بيماران با اصلاح الگوي تغذيه استفاده از مكمل هاي تغذيه اي مناسب مي باشد.
در سال هاي اخير و با پيشرفت علم تغذيه، تلاش هاي فراواني در جهت اصلاح الگوي تغذيه عموم مردم و به ويژه بيماران صورت گرفته و ثابت شده كه با تغذيه مناسب، بسياري از بيماري ها قابل كنترل و درمان مي باشند.
در اين راستا نشان داده شده است كه سوء تغذيه به طور غير وابسته و مستقلي مسؤول افزايش مرگ و ميرهاي بيمارستاني ناشي از مواردي چون عفونت، زخم هاي فشاري و تاخير در بهبود زخم مي باشد و تمامي اين موارد باعث افزايش طول مدت بستري شدن بيماران و ميزان مرگ و مير مي گردند.
تغذيه وعفونت، بسيار با هم تداخل دارند. مطالعات متعددي هم تاييدكننده اين مورد مي باشند كه بروز عفونت و مخصوصا عفونت هاي بيمارستاني، از مشكلات ناشي از سوء تغذيه مي باشد.
از ريسك فاكتورهاي عفونت هاي بيمارستاني، سوء تغذيه، ديابت و چاقي است كه به ترتيب به بررسي آنها مي پردازيم:
سن بالاي 60 سال، بستري بودن بيش از 15 روز در بيمارستان، وجود عفونت و سرطان، از ريسك فاكتورهاي ابتلا به سوء تغذيه مي باشند. شيوع عفونت در بخش هاي آي . سي . يو، نشان دهنده اهميت اين مسأله در اين بيماران مي باشد. اكثر بيماران بستري در آي .سي . يو، دچار سودء تغذيه مخفي مي باشند كه اين امر مي تواند مدت حضور آنها را در آي . سي . يو طولاني تر نمايد.
افزايش سن در ارتباط با افزايش خطر كمبودهاي تغذيه اي و تغيير سيستم ايمني مي باشد. كمبودهاي تغذيه اي باعث بدي عملكرد سيستم ايمني مي گردند. استفاده از مكمل هاي تغذيه اي، باعث افزايش ذخاير و جبران كمبودهاي مواد مغذي بدن و افزايش ظرفيت ايمني بدن مي شود. برخي از مكمل هاي تغذيه اي باعث كاهش نامنظمي هاي سيستم ايمني ناشي از استرس هاي وارده به بدن مي گردند. اين مكمل ها داراي ويتامين، املاح و آنتي اکسيدان هايي چون ويتامين هاي E,C و بتا ـ كاروتن و سلنيوم، روي، فروكتوز، اوليگو ساكاريدها و اسيدهاي چرب با زنجيره متوسط و روغن كانولا مي باشند.
شناسايي زود هنگام سوء تغذيه به عنوان يك نشانگر مستقل و ريسك فاكتور در بروز عفونت و همچنين انجام غربالگري و تشخيص به موقع بيماران در معرض خطر، راهي مناسب براي كاهش شيوع زياد عفونت هاي بيمارستاني مي باشد.
وجود سابقه ديابت باعث افزايش خطر بروز عفونت بعد از جراحي به ميزان 2/7 برابر مي گردد، زيرا فاگوسيتوز و باكتري كشي لكوسيت ها در افراد ديابتي كاهش مي يابد. گاهي اوقات اين عملكرد سلولي با تزريق انسولين بهبود مي يابد، بنابراين كنترل قند خون در دوران قبل ازعمل باعث كاهش خطر عفونت محل جراحي در افراد ديابتي مي گردد.
بافت چربي به طور فعالي در واكنش هاي التهابي و ايمني نقش دارد و باعث توليد و آزاد شدن فاكتورهاي پيش التهابي و ضدالتهابي مي گردد. در اين ميان، هورمون لپتين بسيار موثر است و كمبود ژنتيكي آن در انسان باعث افزايش مرگ و مير در اثر بروز عفونت مي گردد. چاقي باعث كمبود لپتين و مقاومت نسبت به آن مي گردد و برعكس هم همين طور، كمبود لپتين و مقاومت نسبت به آن باعث بروز چاقي مي گردد. از آنجايي كه در افراد چاق، سطح لپتين خون پايين است، ميزان بروز عفونت در آنها بالاتر است. لپتين از طرفي باعث تنظيم هموستازي انرژي از طريق جلوگيري از دريافت زياد غذا و افزايش مصرف انرژي در بدن مي گردد و از طرف ديگر باعث تعديل سيستم واكنش ايمني از طريق تاثير بر تيموس و محافظت تيموسيت ها در برابر آپوپتوزيز، تنظيم تعداد و فعاليت سلول هاي تي، جلوگيري از توليد اينترلوكين ها، تاثير بر ماكروفاژها و تعديل فاگوسيتوز و توليد سيتوكين ها و... مي گردد.
از ديگر عوامل مستعد كننده افراد چاق نسبت به عفونت:
* كاهش سطح گلوتامين و آرژنين.
* مشكل بودن انجام فعاليت هايي چون استحمام و فعاليت بدني.
* افزايش عفونت محل جراحي به دلايل طولاني شدن زمان عمل، Retraction و عدم تعادل هموستاتيك.
* كاهش اكسيژناسيون بافت زيرپوستي و مستعد شدن زخم ها در برابر عفونت.
* تاثير چاقي بر مكانيك شش ها و كاهش ظرفيت ورزش و افزايش مقاومت راه هاي تنفسي و افزايش كار تنفسي كه بر عملكرد ماهيچه هاي تنفسي اثر دارد و خطر پنوموني ناشي از آسپيراسيون را در اين افراد بالا مي برد.
* كم بودن HDL - كلسترول و وجود بيماري هاي ريوي باعث افزايش خطر عفونت دستگاه تنفس مي گردد. بدي عملكرد سيستم ايمني در افراد چاق، مهم ترين عامل بيشتر بودن عفونت در افراد چاق است.
اثر برخي فاكتورهاي تغذيه اي در افزايش قواي ايمني
افزودن برخي مواد مغذي به تغذيه اين افراد كه داراي اثرات ايمونولوژيكي مي باشند، مانند آرژنين، گلوتامين، نوكلئوتيدها و اسيدهاي چرب امگاـ3 كه نقش مهمي در تنظيم فعاليت هاي سيستم ايمني دارند و افزايش دهنده قواي ايمني مي باشند.
استفاده از گاواژ پر پروتئين غني شده با آرژنين، آنتي اكسيدان ها و فيبر باعث كاهش عفونت هاي ناشي از كاتتر نسبت به گاواژهاي پر پروتئين معمولي در بيماران بستري در ICU شده است.
همچنين استفاده از فرمولاهاي تقويت كننده سيستم ايمني كه حاوي آرژنين، m-RNA و امگا-3 هستند، باعث كاهش مرگ و مير بيماران سپتيك بستري در ICU شده است.
منبع:نشريه دنياي تغذيه، شماره 91.
به طور كلي، شيوع عفونت هاي بيمارستاني به شدت بيماري هاي زمينه اي در فرد نيز بستگي دارد، به طوري كه بيماراني كه دفاع طبيعي بدن آنها مختل شده است، بيشتر در معرض خطر هستند. برعكس، بيماراني كه در هنگام پذيرش به بيمارستان، شدت بيماري كمتري دارند، شانس كمتري براي ابتلا به عفونت بيمارستاني دارند.
افراد بستري شده در بيمارستان، استعداد زيادي براي ابتلا به عفونت دارند و تاكنون امكان آن وجود نداشته است كه بيماران را بتوان بر عليه عفونت هاي بيمارستاني ايمن كرد. به طور كلي، تعداد زيادي از بيماران ضعيف مبتلا به عفونت، به علت داشتن مقاومت كم، نسبت به ساير عفونت ها هم آسيب پذير مي باشند.
عوامل مستعد كننده عفونت هاي بيمارستاني، شامل سن (خيلي جوان يا خيلي پير)، عوامل آناتوميك، جراحي، سوختگي، وجود اجسام خارجي مانند كاتتر، عوامل متابوليكي مانند ديابت و بيماري هايي چون سوء تغذيه و اختلال در سنتز ايمونوگلوبولين مي باشند.
اقدامات اصولي كه براي كنترل عفونت هاي بيمارستاني و جلوگيري از انتشار آنها در بيمارستان ها به كار مي روند، شامل جداسازي از آلودگي، استفاده از مواد ضدعفوني كننده، استريل كردن، ايزوله كردن بيماران و استفاده از آنتي بيوتيك مي باشد.
در ميان استراتژي هاي به كار رفته در جلوگيري از بروز عفونت هاي بيمارستاني و يا درمان اين موارد، مطلبي كه به آن كمتر پرداخته شده، افزايش سطح ايمني و مقاومت بدن بيماران با اصلاح الگوي تغذيه استفاده از مكمل هاي تغذيه اي مناسب مي باشد.
در سال هاي اخير و با پيشرفت علم تغذيه، تلاش هاي فراواني در جهت اصلاح الگوي تغذيه عموم مردم و به ويژه بيماران صورت گرفته و ثابت شده كه با تغذيه مناسب، بسياري از بيماري ها قابل كنترل و درمان مي باشند.
در اين راستا نشان داده شده است كه سوء تغذيه به طور غير وابسته و مستقلي مسؤول افزايش مرگ و ميرهاي بيمارستاني ناشي از مواردي چون عفونت، زخم هاي فشاري و تاخير در بهبود زخم مي باشد و تمامي اين موارد باعث افزايش طول مدت بستري شدن بيماران و ميزان مرگ و مير مي گردند.
تغذيه وعفونت، بسيار با هم تداخل دارند. مطالعات متعددي هم تاييدكننده اين مورد مي باشند كه بروز عفونت و مخصوصا عفونت هاي بيمارستاني، از مشكلات ناشي از سوء تغذيه مي باشد.
از ريسك فاكتورهاي عفونت هاي بيمارستاني، سوء تغذيه، ديابت و چاقي است كه به ترتيب به بررسي آنها مي پردازيم:
1- سوء تغذيه:
سن بالاي 60 سال، بستري بودن بيش از 15 روز در بيمارستان، وجود عفونت و سرطان، از ريسك فاكتورهاي ابتلا به سوء تغذيه مي باشند. شيوع عفونت در بخش هاي آي . سي . يو، نشان دهنده اهميت اين مسأله در اين بيماران مي باشد. اكثر بيماران بستري در آي .سي . يو، دچار سودء تغذيه مخفي مي باشند كه اين امر مي تواند مدت حضور آنها را در آي . سي . يو طولاني تر نمايد.
افزايش سن در ارتباط با افزايش خطر كمبودهاي تغذيه اي و تغيير سيستم ايمني مي باشد. كمبودهاي تغذيه اي باعث بدي عملكرد سيستم ايمني مي گردند. استفاده از مكمل هاي تغذيه اي، باعث افزايش ذخاير و جبران كمبودهاي مواد مغذي بدن و افزايش ظرفيت ايمني بدن مي شود. برخي از مكمل هاي تغذيه اي باعث كاهش نامنظمي هاي سيستم ايمني ناشي از استرس هاي وارده به بدن مي گردند. اين مكمل ها داراي ويتامين، املاح و آنتي اکسيدان هايي چون ويتامين هاي E,C و بتا ـ كاروتن و سلنيوم، روي، فروكتوز، اوليگو ساكاريدها و اسيدهاي چرب با زنجيره متوسط و روغن كانولا مي باشند.
شناسايي زود هنگام سوء تغذيه به عنوان يك نشانگر مستقل و ريسك فاكتور در بروز عفونت و همچنين انجام غربالگري و تشخيص به موقع بيماران در معرض خطر، راهي مناسب براي كاهش شيوع زياد عفونت هاي بيمارستاني مي باشد.
2- ديابت :
وجود سابقه ديابت باعث افزايش خطر بروز عفونت بعد از جراحي به ميزان 2/7 برابر مي گردد، زيرا فاگوسيتوز و باكتري كشي لكوسيت ها در افراد ديابتي كاهش مي يابد. گاهي اوقات اين عملكرد سلولي با تزريق انسولين بهبود مي يابد، بنابراين كنترل قند خون در دوران قبل ازعمل باعث كاهش خطر عفونت محل جراحي در افراد ديابتي مي گردد.
3- چاقي:
بافت چربي به طور فعالي در واكنش هاي التهابي و ايمني نقش دارد و باعث توليد و آزاد شدن فاكتورهاي پيش التهابي و ضدالتهابي مي گردد. در اين ميان، هورمون لپتين بسيار موثر است و كمبود ژنتيكي آن در انسان باعث افزايش مرگ و مير در اثر بروز عفونت مي گردد. چاقي باعث كمبود لپتين و مقاومت نسبت به آن مي گردد و برعكس هم همين طور، كمبود لپتين و مقاومت نسبت به آن باعث بروز چاقي مي گردد. از آنجايي كه در افراد چاق، سطح لپتين خون پايين است، ميزان بروز عفونت در آنها بالاتر است. لپتين از طرفي باعث تنظيم هموستازي انرژي از طريق جلوگيري از دريافت زياد غذا و افزايش مصرف انرژي در بدن مي گردد و از طرف ديگر باعث تعديل سيستم واكنش ايمني از طريق تاثير بر تيموس و محافظت تيموسيت ها در برابر آپوپتوزيز، تنظيم تعداد و فعاليت سلول هاي تي، جلوگيري از توليد اينترلوكين ها، تاثير بر ماكروفاژها و تعديل فاگوسيتوز و توليد سيتوكين ها و... مي گردد.
از ديگر عوامل مستعد كننده افراد چاق نسبت به عفونت:
* كاهش سطح گلوتامين و آرژنين.
* مشكل بودن انجام فعاليت هايي چون استحمام و فعاليت بدني.
* افزايش عفونت محل جراحي به دلايل طولاني شدن زمان عمل، Retraction و عدم تعادل هموستاتيك.
* كاهش اكسيژناسيون بافت زيرپوستي و مستعد شدن زخم ها در برابر عفونت.
* تاثير چاقي بر مكانيك شش ها و كاهش ظرفيت ورزش و افزايش مقاومت راه هاي تنفسي و افزايش كار تنفسي كه بر عملكرد ماهيچه هاي تنفسي اثر دارد و خطر پنوموني ناشي از آسپيراسيون را در اين افراد بالا مي برد.
* كم بودن HDL - كلسترول و وجود بيماري هاي ريوي باعث افزايش خطر عفونت دستگاه تنفس مي گردد. بدي عملكرد سيستم ايمني در افراد چاق، مهم ترين عامل بيشتر بودن عفونت در افراد چاق است.
اثر برخي فاكتورهاي تغذيه اي در افزايش قواي ايمني
امگا ـ3:
آرژنين:
روي :
گلوتامين:
نتيجه گيري:
افزودن برخي مواد مغذي به تغذيه اين افراد كه داراي اثرات ايمونولوژيكي مي باشند، مانند آرژنين، گلوتامين، نوكلئوتيدها و اسيدهاي چرب امگاـ3 كه نقش مهمي در تنظيم فعاليت هاي سيستم ايمني دارند و افزايش دهنده قواي ايمني مي باشند.
استفاده از گاواژ پر پروتئين غني شده با آرژنين، آنتي اكسيدان ها و فيبر باعث كاهش عفونت هاي ناشي از كاتتر نسبت به گاواژهاي پر پروتئين معمولي در بيماران بستري در ICU شده است.
همچنين استفاده از فرمولاهاي تقويت كننده سيستم ايمني كه حاوي آرژنين، m-RNA و امگا-3 هستند، باعث كاهش مرگ و مير بيماران سپتيك بستري در ICU شده است.
منبع:نشريه دنياي تغذيه، شماره 91.
/ج