شناخت واژگان اجتماعي قرآن و بسامد آن

در قرآن کريم واژه ي جامعه و مجتمع به کار نرفته است، ولي واژگاني هم چون: امت، ناس، اناس، شعوب، قوم، قبايل، قرن، قرون، شريعت، شرعه، شيع، منهاج، مترف، ملأ، ملوک، طاغوت، جبار، ولي، اوليا، مصلح و امام، فراوان به
پنجشنبه، 8 آبان 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
شناخت واژگان اجتماعي قرآن و بسامد آن
شناخت واژگان اجتماعي قرآن و بسامد آن

 

نويسنده: علي محمدي آشناني




 

در قرآن کريم واژه ي جامعه و مجتمع به کار نرفته است، ولي واژگاني هم چون: امت، ناس، اناس، شعوب، قوم، قبايل، قرن، قرون، شريعت، شرعه، شيع، منهاج، مترف، ملأ، ملوک، طاغوت، جبار، ولي، اوليا، مصلح و امام، فراوان به کار رفته است که بيانگر رويکرد و تبيين مفاهيم اجتماعي و سياسي در قرآن است. (1)
برابر فرموده ي استاد مصباح يزدي: قرآن کريم براي رساندن معناي جامعه و گروهي از انسان ها به ترتيب فراواني و کثرت استعمال، از کلمات قوم ( 383 بار )، الناس (240 بار )، امت (64 بار )، (2) قريه (56 بار ) و اناس ( 5 بار ) استفاده کرده است. واژه ي قريه مترادف با واژه ي مدينه يا جامعه و مجتمع مي باشد و شايد بتوان گفت که: « بهترين معادل يا تنها معادل قريه در زبان فارسيِ امروز، همان جامعه است. » (3)
« البته پنج کلمه ي فوق، کلمه و کلماتي هستند که مي توانند لااقل در بعضي از موارد استعمالشان، معادل کلمه ي جامعه تلقي شوند. » (4)
به فرموده ي ايشان، در بحث از اصالت جامعه، واژه ي امت از ساير کلمات، مهم تر است. (5)
واژه ي امت از نظر لغت، (6) بر وزن فُعلَه از ريشه ( ام م = اَمَّ ) به معناي قصد مخصوص است و بر گروهي از جان داران با خِرد، (7) با آيين و کيش، (8)، زمان (9) و جامعه ي واحد (10) و يک فرد (11) نيز اطلاق شده است. (12)
در اصطلاح نيز امت، گروهي از هر جنس را گويند و به تعبير ديگر امت، گروهي هستند که جامعي هم چون دين، زمان يا مکاني آن ها را گرد هم آورده باشد. (13) نيز: امت به « گروهي گفته مي شود که مورد قصد و توجه مخصوص ديگران واقع شده و در يک ويژگي چون: دين، زمان، مکان، نوع يا صنف مشترک و همسان باشند. » اين ويژگي مي تواند اختياري يا غير اختياري باشد. بر اين اساس « پيروان دين و آيين واحد» را به دليل همساني در دين، مي توان امت ناميد. (14) ابن منظور مي گويد: « هر قومي که به پيامبري منسوب شده و به او اضافه شوند، اُمت آن پيامبر هستند. » (15)
امت در قرآن کريم به پنج معناي مختلف آمده است: 1. زمان و پاره اي از آن (2 آيه ). 2. پيشوا، رهبر و اسوه (1 آيه )، 3. راه ، روش، کيش و آيين ( 6 آيه )، 4. گروهي از جان داران، ( 1 آيه ) 5. و به معناي « گروهي از انسان ها » است که داراي يک جهت اشتراک و وحدت و لو اعتباري باشند. ( 56-58 آيه » (16)
برابر تصريح برخي، اين واژه در قرآن بيشتر به معناي « همساني زماني و مکاني در دين » آمده است. (17)
از مطالب پيش گفته روشن مي شود که قرآن کريم در آيات بسياري با به کار گرفتن واژگان مختلف از مسائل گوناگونِ جامعه سخن گفته است.

پي نوشت ها :

1. مطهري، جامعه و تاريخ، ص 36 و همو، يادداشت ها، ج10، ص 579.
2. برخي بسامد اين واژه را 65 بار معرفي کرده اند که 52 مورد آن به صورت مفرد ( امت ) و 13 مورد به شکل جمع ( امم ) است. در قرآن بيشتر به معناي همساني زماني و مکاني در دين آمده است. دائره المعارف قرآن کريم، ج4، ص 254.
3. همان، ص 89.
4. همان، ص 90.
5. مصباح يزدي، جامعه و تاريخ از ديدگاه قرآن و سنت، ص 85.
6. برخي اين واژه را مشترک لفظي دانسته اند: بدرالدين محمد بن عبدالله زرکشي، البرهان في علوم القرآن، ج1، ص 102.
7. نحل، آيه ي 84 و جاثيه، آيه ي 27.
8. زخرف، آيه ي 23.
9. هود، آيه ي 11.
10. فاطر، آيه ي 24.
11. نحل، آيه ي 20.
12. محمد علي بن علي تهانوي، کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، مصحح: رفيق عجم، ترجمه ي عبدالله خالدي، ص 91.
13. « الاُمّه جمع لهم جامع من دين آو زمان آو مکان آو غير ذلک»؛ حسن مصطفوي، التحقيق في کلمات القرآن، ج1، ص 124.
14. طبري، جامع البيان في تفسير القرآن، ج2، ص 195.
15. کلُ قوم نسبوا إلي نبي فأضيفوا إليه فهو أمّته؛ ابن منظور، لسان العرب، ج12، ص 26.
16. همان، ص 87.
17. دائره المعارف قرآن کريم، ج4، ص 254.

منبع مقاله :
محمدي آشناني، علي؛ (1392)، جامعه آرماني قرآن کريم، قم: مؤسسه بوستان کتاب، ( مرکز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم)، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران