سیمای سوره فلق

پرسش :

ویژگی ها، اهداف و محتوای سوره فلق چیست؟

پاسخ :
نام: تنها نام این سوره «فلق» به معنای شکافتن سپیده دم است که از آیه اول این سوره گرفته شده است.

شمارگان: دارای 5 آیه و 23 کلمه و 74 حرف است.

نزول: سوره فلق به در مکه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرود آمد.(1) این سوره بعد از سوره فیل و قبل از سوره ناس به عنوان نوزدهمین سوره قرآن نازل شده است اما در چینش کنونی قرآن صد و سیزدهمین سوره بشمار می آید.

فضایل: از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله حکایت شده که مثل سوره فلق و ناس بر ایشان نازل نشده است،(2) و در حدیث دیگری از آن حضرت حکایت شده که به برخی یاران خود فرمود: «هر گاه بر می خیزی و می خوابی این دو سوره را بخوان.»(3)

هدف: هدف اصلی سوره آموزش پناهندگی به خدا از شر موجودات شرور است.

مطالب: مهمترین مطالب این سوره عبارتند از:
1. اشاره ای به عظمت سپیده دم و آفرینش آن. (آیه 1)
2. بیان منابع شرّ و فساد در جهان. (آیات 2-5)
3. اشاره ای به خطر مهاجمین شب. (آیه 3)
4. اشاره ای به خطر وسوسه گران. (آیه 4)
5. اشاره ای به خطر حسد و رشک ورزی. (آیه 5)

پی‌نوشت‌ها:
(1) برخی نیز معتقدند که این سوره در مدینه نازل شده است ولی لحن سوره باسوره های مکی سازگارتر است علاوه بر آنکه روایاتی که در مورد مدنی بودن سوره نقل می کنند حاکی از آن است که پیامبر بوسیله برخی یهودیان سحر شده و بیمار گشته است سپس جبرئیل جای ابزار سحر را به او یاد داد و این سوره را به آنها خواندند و حال پیامبر بهبود یافت اما اولاً این روایات فقط از ابن عباس و عایشه نقل شده است. ثانیاً سحر شدن پیامبر با آیات دیگر قرآن (فرقان / 8-9) ناسازگار است. ثالثاً سحر شدن پیامبر موجب تردید در رسالت ایشان و بازیچه شدن نبوت بدست ساحران و مانع انجام رسالت ایشان می شود و خدا اجازه نمی دهد که چنین شود. (نک: نمونه، ج 27، ص 5-454)
(2) نورالثقلین، ج 5، ص 716 و مجمع البیان، ج 10، ص 567.
(3) همان ها.

منبع: سیمای سوره های قرآن (برگرفته از تفسیر قرآن مهر)، محمدعلی رضایی اصفهانی، انتشارات پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، قم، 1389 ش.