پرسش :
آيا پيامبر اکرم(ص) و ائمه معصومين(ع)، خانوادهها را مشاوره و راهنمايى مىنمودند؟اين مشاوره در چه منبعى گردآورى شده است؟
پاسخ :
اسلام به مشاوره و مشورت عنايت خاصى نموده است. حديث معروف على(ع)
لا ظهير كالمشاورة؛ هيچ پشتيبانى مانند مشاوره نيست، (نهجالبلاغه، ج 3 - ص 164). دليلى بر اين مدعاست و خود رأى را موجب هلاكت آدمى دانسته است آنجا كه على(ع) مىفرمايد:
من استبدّ برأيه هلك، (غررالحكم، ج 6، ص 296). مشاوره از ديدگاه اسلام شركت در انديشه ديگران و تبادل افكار است على(ع) فرمودهاند:
من شاور الرجال شاركها فى عقولها؛ هر كسى كه با افراد داراى كمالات مشورت كند در عقل آنان شريك شده است، (نهج البلاغه، ج 3، ص 193). البته مشاوره در اسلام محدود به تبادل نظر با ديگران نيست و دامنه وسيعى دارد كه عبارت است از: 1- مشاوره به معناى مشورت در امور شخصى. مثلاً فردى از پيامبر اكرم(ص) پرسيد:
ما الزم؟ محكم كارى چيست؟ فرمودند:
تشاور امرءً ذارأى ثم تطيعه؛ محكم كارى عبارت است از اينكه با شخصى صاحب رأى و با نظر مشورت نمايى و از او اطاعت كنى، (وسائلالشيعه، ج 8، ص 424). 2- مشاوره به معنى نظرخواهى از ديگران براى تصميمگيريهاى مهم اجتماعى و سياسى. آيه 159 شريفه سوره آل عمران خطاب به پيامبر اكرم(ص) مىفرمايد:
Bوَ شاوِرْهُمْ فِي اَلْأَمْرِ21-24w}{I3:159I}/}؛ در كار مهم با مؤمنين مشورت نما، از پيامبر اكرم(ص) نيز در زمينه عزم و تصميمگيرى سؤال شده فرمودند:
مشاورة اهل الرأى ثم اتباعهم؛ تصميمگيرى عبارت است از مشاوره با صاحبان انديشه و پيروى از آنان است»، (تفسير ابن كثير، ج 1، ص 420). و يا حضرت على(ع) مىفرمايد:
اضربوا بعض الرأى ببعض يتولد منه الصواب؛ برخى آراء را با ديگرى جمع كنيد تا از جمع آنها خير و صواب به دست آيد، (غرر و دررالحكم، ج 2، ص 266). 3- مشاوره به معناى كمك به حل مشكلات. حضرت على(ع) مىفرمايد:
لا ظهير كالمشاورة و لا يستغنى العاقل عن المشاور؛ هيچ پشتيبانى چون مشاوره نيست و عاقل و خردمند بى نياز از مشاوره نيست، (غرر، ج 6، ص 389). بنابراين با توجه به آنچه ذكر شد و با توجه به اين كه اسلام دينى است فطرى و منطبق و پاسخگو و تأمينكننده نيازهاى فطرى انسان، و انسان نيز بدنبال كمال و رشد يافتگى و پيشرفت است، و براى رسيدن به اين مهم نيازمند همفكرى و عقل و خرد و راهنمايى و مشورت با ديگران است و در سايه مشورت و شريك شدن در عقل سايرين اين هدف دست يافتنى است. مشكلات و مسائل مطرح شده در زندگى انسان نيز مختلف است گاهى مشكلات شخصى است و گاهى اجتماعى خانوادگى و فرهنگى و يا در ديگر زمينههاست و با مراجعه به دو آيه شريفه قرآن (يكى آيه 37 سوره شورى و ديگرى آيه 158 سوره آل عمران) مىتوان به ميزان اهميت مشاوره در اسلام و نقش مشورت در زندگى مسلمانان پى برد. درباره مشورت در حل مسائل خانوادگى نيز به طور خاص مىتوان به آيه 232 سوره بقره توجه كرد كه مىفرمايد: پس هرگاه زن و شوهر با رضايت يكديگر و مشورت و صلاحديد هم خواستند فرزندشان را از شير بگيرند اشكال ندارد. و يا در آيه 35 سوره نساء وقتى سخن از اختلاف بين زن و شوهر و احتمال جدايى بين آنها مطرح مىشود توصيه مىكند كه فردى از جانب زن و فردى از جانب شوهر بنشيند و به قصد اصلاح و خيرخواهى موضوع را پىگيرى و حل و فصل نمايند. بنابراين براى آگاهى بيشتر و دسترسى به منابع اين مسأله علاوه بر مراجعه به آياتى كه در همين مقدمه كوتاه ذكر شد و يا رواياتى كه از معصومين(ع) آمده است. مىتوان با مراجعه به كتب روايى و تفسير آياتى كه درباره مشاوره است و يا سيره ائمه معصومين و يا پيامبر اكرم(ص) در يك جستجوى رايانهاى با دادن كليد واژههاى مناسب اطلاعات زيادى گردآورى كنيد (البته مقدارى مايه علمى براى تحقيق لازم است). بهترين منبعى كه شما مىتوانيد در اين زمينه از آن استفاده كنيد عبارت است از: «مجموعه مقالات اولين همايش مشاوره از ديدگاه اسلام» به كوشش حجةالاسلام دكتر على نقى فقيهى از انتشارات معارف 1379. كتاب ديگر: 1. «مشاوره در آينه علم و دين» نوشته على نقى فقيهى، انتشارات اسلامى، قم. 2. «شورى در قرآن و نهجالبلاغه» جعفر سبحانى، نشر قدر، 1362. 3. «مشاوره و راهنمايى در تعليم و تربيت اسلامى» سيد مهدى حسينى بيرجندى، انتشارات امير كبير، 1375.
منبع: www.payambarazam.ir
اسلام به مشاوره و مشورت عنايت خاصى نموده است. حديث معروف على(ع)
لا ظهير كالمشاورة؛ هيچ پشتيبانى مانند مشاوره نيست، (نهجالبلاغه، ج 3 - ص 164). دليلى بر اين مدعاست و خود رأى را موجب هلاكت آدمى دانسته است آنجا كه على(ع) مىفرمايد:
من استبدّ برأيه هلك، (غررالحكم، ج 6، ص 296). مشاوره از ديدگاه اسلام شركت در انديشه ديگران و تبادل افكار است على(ع) فرمودهاند:
من شاور الرجال شاركها فى عقولها؛ هر كسى كه با افراد داراى كمالات مشورت كند در عقل آنان شريك شده است، (نهج البلاغه، ج 3، ص 193). البته مشاوره در اسلام محدود به تبادل نظر با ديگران نيست و دامنه وسيعى دارد كه عبارت است از: 1- مشاوره به معناى مشورت در امور شخصى. مثلاً فردى از پيامبر اكرم(ص) پرسيد:
ما الزم؟ محكم كارى چيست؟ فرمودند:
تشاور امرءً ذارأى ثم تطيعه؛ محكم كارى عبارت است از اينكه با شخصى صاحب رأى و با نظر مشورت نمايى و از او اطاعت كنى، (وسائلالشيعه، ج 8، ص 424). 2- مشاوره به معنى نظرخواهى از ديگران براى تصميمگيريهاى مهم اجتماعى و سياسى. آيه 159 شريفه سوره آل عمران خطاب به پيامبر اكرم(ص) مىفرمايد:
Bوَ شاوِرْهُمْ فِي اَلْأَمْرِ21-24w}{I3:159I}/}؛ در كار مهم با مؤمنين مشورت نما، از پيامبر اكرم(ص) نيز در زمينه عزم و تصميمگيرى سؤال شده فرمودند:
مشاورة اهل الرأى ثم اتباعهم؛ تصميمگيرى عبارت است از مشاوره با صاحبان انديشه و پيروى از آنان است»، (تفسير ابن كثير، ج 1، ص 420). و يا حضرت على(ع) مىفرمايد:
اضربوا بعض الرأى ببعض يتولد منه الصواب؛ برخى آراء را با ديگرى جمع كنيد تا از جمع آنها خير و صواب به دست آيد، (غرر و دررالحكم، ج 2، ص 266). 3- مشاوره به معناى كمك به حل مشكلات. حضرت على(ع) مىفرمايد:
لا ظهير كالمشاورة و لا يستغنى العاقل عن المشاور؛ هيچ پشتيبانى چون مشاوره نيست و عاقل و خردمند بى نياز از مشاوره نيست، (غرر، ج 6، ص 389). بنابراين با توجه به آنچه ذكر شد و با توجه به اين كه اسلام دينى است فطرى و منطبق و پاسخگو و تأمينكننده نيازهاى فطرى انسان، و انسان نيز بدنبال كمال و رشد يافتگى و پيشرفت است، و براى رسيدن به اين مهم نيازمند همفكرى و عقل و خرد و راهنمايى و مشورت با ديگران است و در سايه مشورت و شريك شدن در عقل سايرين اين هدف دست يافتنى است. مشكلات و مسائل مطرح شده در زندگى انسان نيز مختلف است گاهى مشكلات شخصى است و گاهى اجتماعى خانوادگى و فرهنگى و يا در ديگر زمينههاست و با مراجعه به دو آيه شريفه قرآن (يكى آيه 37 سوره شورى و ديگرى آيه 158 سوره آل عمران) مىتوان به ميزان اهميت مشاوره در اسلام و نقش مشورت در زندگى مسلمانان پى برد. درباره مشورت در حل مسائل خانوادگى نيز به طور خاص مىتوان به آيه 232 سوره بقره توجه كرد كه مىفرمايد: پس هرگاه زن و شوهر با رضايت يكديگر و مشورت و صلاحديد هم خواستند فرزندشان را از شير بگيرند اشكال ندارد. و يا در آيه 35 سوره نساء وقتى سخن از اختلاف بين زن و شوهر و احتمال جدايى بين آنها مطرح مىشود توصيه مىكند كه فردى از جانب زن و فردى از جانب شوهر بنشيند و به قصد اصلاح و خيرخواهى موضوع را پىگيرى و حل و فصل نمايند. بنابراين براى آگاهى بيشتر و دسترسى به منابع اين مسأله علاوه بر مراجعه به آياتى كه در همين مقدمه كوتاه ذكر شد و يا رواياتى كه از معصومين(ع) آمده است. مىتوان با مراجعه به كتب روايى و تفسير آياتى كه درباره مشاوره است و يا سيره ائمه معصومين و يا پيامبر اكرم(ص) در يك جستجوى رايانهاى با دادن كليد واژههاى مناسب اطلاعات زيادى گردآورى كنيد (البته مقدارى مايه علمى براى تحقيق لازم است). بهترين منبعى كه شما مىتوانيد در اين زمينه از آن استفاده كنيد عبارت است از: «مجموعه مقالات اولين همايش مشاوره از ديدگاه اسلام» به كوشش حجةالاسلام دكتر على نقى فقيهى از انتشارات معارف 1379. كتاب ديگر: 1. «مشاوره در آينه علم و دين» نوشته على نقى فقيهى، انتشارات اسلامى، قم. 2. «شورى در قرآن و نهجالبلاغه» جعفر سبحانى، نشر قدر، 1362. 3. «مشاوره و راهنمايى در تعليم و تربيت اسلامى» سيد مهدى حسينى بيرجندى، انتشارات امير كبير، 1375.
منبع: www.payambarazam.ir
